Từ 13 cán bộ làm nhiệm vụ trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn, Bảo tàng Lịch sử Quân sự (LSQS) Việt Nam hôm nay lưu giữ hơn 150.000 tài liệu, hiện vật; mỗi bước trưởng thành đều gắn với sự phát triển của QĐND Việt Nam cũng như sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Đại tá, Thạc sĩ Lê Vũ Huy, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam trò chuyện với khách tham quan Bảo tàng. 

Giữa không gian trưng bày của Bảo tàng LSQS Việt Nam, chiếc xe tăng T-54B số hiệu 843 luôn là nơi nhiều khách tham quan dừng chân, gợi nhắc thời khắc lịch sử trưa 30-4-1975, khi chiếc xe cùng đội hình tiến vào dinh Độc Lập, góp phần khép lại cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Trước hiện vật ấy, những đoàn học sinh chăm chú lắng nghe lời thuyết minh viên; xen giữa là những cựu chiến binh đứng lặng lẽ khá lâu, như gặp lại một phần ký ức của chính mình. Bên cạnh đó còn có chiếc máy bay MiG-21 số hiệu 4324, Bản đồ quyết tâm Chiến dịch Hồ Chí Minh và nhiều hiện vật đặc biệt khác gắn với các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Mỗi hiện vật là một nhân chứng, kể lại hành trình chiến đấu, chiến thắng và trưởng thành của QĐND Việt Nam.

Ngược về ngày 17-7-1956, Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam ban hành quyết định thành lập Ban Xây dựng Bảo tàng Quân đội-tiền thân của Bảo tàng LSQS Việt Nam. Đây là dấu mốc mở đầu cho hành trình 70 năm hình thành và phát triển của Bảo tàng hôm nay. Những ngày đầu thành lập, Ban Xây dựng Bảo tàng Quân đội chỉ có 13 cán bộ với nhiệm vụ nghiên cứu sưu tầm các tài liệu, hiện vật, di tích lịch sử thuộc về Quân đội; tiến hành thu thập, sắp xếp các tài liệu, hiện vật bảo đảm có hệ thống; tổ chức bảo quản các tài liệu, hiện vật lịch sử, đồng thời liên hệ với các địa phương để hướng dẫn bảo quản những di tích lịch sử của Quân đội ở địa phương; nghiên cứu kế hoạch và thực hiện trình bày, tổ chức nên Bảo tàng Quân đội. Dù điều kiện còn nhiều khó khăn, tập thể cán bộ đã nhanh chóng bắt tay vào công việc với tinh thần khẩn trương, trách nhiệm.

Nhiều hiện vật quý giá trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. 

Sau hơn 3 năm chuẩn bị, ngày 21-12-1959, đúng dịp kỷ niệm 15 năm Ngày thành lập QĐND Việt Nam, Bảo tàng Quân đội chính thức mở cửa phục vụ khách tham quan. Trước ngày mở cửa, Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp đến duyệt nội dung trưng bày. Người căn dặn: “Bảo tàng Quân đội là một cuốn sử sống, có tác dụng rất to lớn đến việc giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta cho người Việt Nam, nhất là thế hệ trẻ. Bảo tàng Quân đội còn giúp khách nước ngoài hiểu rõ về Việt Nam ta, về cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân ta. Vì vậy, Bảo tàng phải tạo điều kiện tốt nhất để cho khách đến tham quan”. Lời căn dặn ấy trở thành kim chỉ nam cho sự phát triển của Bảo tàng trong suốt nhiều thập kỷ.

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, dù chiến tranh ác liệt và miền Bắc liên tục bị đánh phá, hoạt động của ảo tàng vẫn không gián đoạn. Nhiều cán bộ trực tiếp theo chân các đơn vị chiến đấu ở Khu 5, Nam Bộ, Đường 9-Nam Lào và các địa phương ở miền Bắc để sưu tầm hiện vật ngay trên chiến trường, có người đã anh dũng hy sinh khi làm nhiệm vụ. Hàng vạn hiện vật được sơ tán đến nhiều địa phương để bảo đảm an toàn nhưng vẫn được kiểm kê, bảo quản cẩn thận trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, khó khăn... lúc trong hang đá ẩm thấp, lúc dưới nhà kho nửa chìm nửa nổi. Cùng với đó, các cuộc triển lãm lưu động vẫn được tổ chức, góp phần cổ vũ tinh thần chiến đấu của quân và dân cả nước. Giai đoạn 1965-1975, Bảo tàng Quân đội đã phục vụ gần 2 triệu lượt khách tham quan, trong đó có hàng trăm lượt khách quốc tế đến từ hơn 80 quốc gia.

Đặc biệt, ngày 4-12-2002, Thủ tướng Chính phủ quyết định đổi tên Bảo tàng Quân đội thành Bảo tàng LSQS Việt Nam. Từ đây, phạm vi trưng bày được mở rộng, phản ánh toàn diện lịch sử quân sự Việt Nam từ thời kỳ cổ sử đến thời đại ngày nay. Năm 2024, Bảo tàng LSQS Việt Nam chính thức chuyển tới cơ sở mới và đón khách tại Km6+500 Đại lộ Thăng Long (phường Xuân Phương, TP Hà Nội).

Đại tá, Thạc sĩ Lê Vũ Huy, Giám đốc Bảo tàng LSQS Việt Nam cho biết: “Từ khi đi vào hoạt động tại địa điểm mới, Bảo tàng nhanh chóng trở thành điểm đến thu hút đông đảo công chúng. Đến năm 2026, Bảo tàng đã đón hơn 4 triệu lượt khách tham quan, trong đó có nhiều đoàn đại biểu cấp cao của Đảng, Nhà nước và Quân đội cùng đông đảo khách quốc tế. Những con số ấy cho thấy sức hấp dẫn của một không gian văn hóa được đầu tư bài bản, hiện đại nhưng vẫn gìn giữ trọn vẹn giá trị lịch sử”.