Dấu ấn Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp trong buổi đầu Toàn quốc kháng chiến - Bài 1: Chuẩn bị tác chiến trước Toàn quốc kháng chiến

Bài 1: Chuẩn bị tác chiến trước Toàn quốc kháng chiến

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ra đời, mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc. Tuy nhiên, chính quyền cách mạng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách. Ngày 23-9-1945, được đế quốc hậu thuẫn, thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn. Trước tình hình đó, Ban Thường vụ Trung ương Đảng chủ trương, một mặt thông qua con đường đấu tranh ngoại giao nhằm tìm kiếm cơ hội hòa bình; mặt khác phát động phong trào Nam tiến chi viện cho quân và dân Nam Bộ chiến đấu, đồng thời tranh thủ thời gian củng cố chính quyền và LLVT, chuẩn bị đương đầu với các bước phiêu lưu quân sự của Pháp. Quá trình chuẩn bị kháng chiến ghi dấu ấn sâu đậm của Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp.

Chuẩn bị chiến đấu, xác định cách đánh

Hội nghị Fontainebleau (từ ngày 6-7 đến 10-9-1946) nhằm tìm kiếm giải pháp chính trị cho quan hệ Việt Nam-Pháp, nhưng không đạt được kết quả. Ngày 19-10-1946, Hội nghị quân sự toàn quốc của Đảng nhận định: Trước sau thực dân Pháp cũng sẽ đánh ta, vì vậy phải cảnh giác, chủ động chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu. Sau hội nghị này, Bộ Tổng Tham mưu được giao nghiên cứu 3 vấn đề cấp thiết: Cách đánh địch trong thành phố, lấy Hà Nội làm trọng tâm; cách đánh xe tăng, thiết giáp; cách phá hoại đường sá nhằm cản bước tiến của quân Pháp.

Một tổ nghiên cứu được thành lập để tập trung giải quyết những vấn đề trên, trong đó trọng tâm là cách đánh địch trong thành phố. Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp thường xuyên dự các buổi thảo luận, trực tiếp nghe, trao đổi và định hướng việc nghiên cứu; yêu cầu tổ nghiên cứu đi sâu vào vấn đề tác chiến, như: Đánh địch ở đâu, đánh như thế nào, tận dụng địa hình ra sao và làm thế nào để khắc phục sự chênh lệch về lực lượng, vũ khí, trang bị? Đây là bài toán đặc biệt hóc búa cần phải tìm cho ra lời giải, nhất là trong bối cảnh Quân đội ta vừa thoát khỏi thời kỳ hoạt động bí mật, lực lượng chính quy còn non trẻ, vũ khí, trang bị thiếu thốn, kinh nghiệm tác chiến hiện đại hạn chế; trong khi quân Pháp có lực lượng viễn chinh được trang bị tương đối hiện đại, có xe tăng, thiết giáp, pháo binh và không quân.

Vấn đề chuẩn bị chiến đấu bảo vệ Hà Nội và các thành phố là bài toán đặc biệt khó, bởi trong lịch sử đấu tranh vũ trang của dân tộc chưa có tiền lệ về việc mở đầu một cuộc chiến tranh cách mạng bằng việc tổ chức chiến đấu lâu dài trong một đô thị trước một đội quân chính quy, có ưu thế về hỏa lực và sức cơ động. Tuy nhiên, qua thực tiễn thị sát và chỉ đạo kháng chiến ở các mặt trận Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp đã định hình cách đánh địch trong thành phố phù hợp với tương quan lực lượng lúc bấy giờ, trong đó chú trọng khai thác yếu tố địa hình đô thị, phân tán và tiêu hao lực lượng địch, đồng thời bảo toàn lực lượng ta để chuyển sang cuộc kháng chiến lâu dài.

Đồng chí Võ Nguyên Giáp (bên trái) được Chủ tịch Hồ Chí Minh cử vào Nam Trung Bộ kiểm tra tình hình chiến đấu, bên cạnh là luật sư Phan Anh, tại Khánh Hòa, tháng 1-1946. Ảnh tư liệu

Theo PGS, TS Hoàng Chí Hiếu, Trưởng khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Huế), ngay từ những ngày đầu thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta, Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp đã thể hiện tầm nhìn chiến lược trong việc xác định những vấn đề phải chuẩn bị cho cuộc kháng chiến. Trong điều kiện đất nước vừa giành được độc lập, gặp vô vàn khó khăn, việc đồng thời tổ chức lực lượng, xây dựng thế trận và nghiên cứu cách đánh là yêu cầu đặc biệt quan trọng đã được đồng chí Võ Nguyên Giáp lên phương án chặt chẽ, khoa học.

Xây dựng lực lượng, bảo đảm thế trận liên hoàn

Ngày 30-11-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 230/SL, ủy quyền đồng chí Võ Nguyên Giáp làm Tổng chỉ huy Quân đội toàn quốc, bổ sung chức Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Theo Đại tá, TS Lê Thanh Bài, Phó viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam, việc giao đồng chí Võ Nguyên Giáp đồng thời đảm nhiệm hai cương vị trên có ý nghĩa đặc biệt trong việc thống nhất công tác chuẩn bị cho cuộc kháng chiến. Đây cũng là điều kiện để chỉ đạo Quân đội từ khâu tổ chức lực lượng, bố trí thế trận đến chuẩn bị các phương án tác chiến cụ thể.

Đến khi quân Pháp đánh chiếm TP Hải Phòng, ngày 23-11-1946, Thường vụ Trung ương Đảng nhận định: Địch nhất định sẽ gây hấn ở Thủ đô Hà Nội, chiến tranh trên cả nước là không thể tránh khỏi. Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thường vụ Trung ương Đảng xác định, nếu quân Pháp tái chiếm ở Hà Nội như việc chúng đã làm ở Hải Phòng thì cả nước nhất tề đứng lên chiến đấu chống quân xâm lược. Chủ trương quân sự trong thời gian đầu Toàn quốc kháng chiến là tiêu hao, tiêu diệt một bộ phận địch, bảo tồn lực lượng ta, giam chân, cô lập quân địch càng lâu càng tốt ở từng thành phố, tạo điều kiện cho cả nước chuẩn bị kháng chiến lâu dài.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng là chuẩn bị đội ngũ chỉ huy cho Mặt trận Hà Nội. Theo đề nghị của Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp, Ban Thường vụ Trung ương Đảng cử đồng chí Vương Thừa Vũ làm Chỉ huy trưởng Mặt trận Hà Nội (Khu 11). Việc lựa chọn cán bộ chỉ huy có kinh nghiệm, bản lĩnh và khả năng tổ chức chiến đấu có ý nghĩa quan trọng, bởi Hà Nội sẽ là một trong những chiến trường quyết liệt nhất khi chiến tranh bùng nổ.

Tại cuộc họp Thường vụ Trung ương Đảng mở rộng với Bộ chỉ huy và Ủy ban Bảo vệ Chiến khu đặc biệt Hà Nội cuối tháng 11-1946, Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp xác định rõ nhiệm vụ của Mặt trận Hà Nội: Tiêu hao, tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, giam chân quân Pháp càng lâu càng tốt, tạo điều kiện để cả nước chuyển sang chiến tranh; đồng thời phải giữ gìn lực lượng ta, sẵn sàng rút lực lượng ra ngoài để cùng toàn quân, toàn dân tiến hành kháng chiến lâu dài.

Dưới sự chỉ đạo của Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp, việc chuẩn bị chiến đấu ở Hà Nội được tiến hành chặt chẽ. Trong thế trận đó, LLVT là nòng cốt, nhân dân trực tiếp tham gia xây dựng, bảo vệ và duy trì trận địa. Về cách đánh, đồng chí Võ Nguyên Giáp chỉ đạo chủ trương sử dụng những lực lượng nhỏ, triệt để lợi dụng địa hình, địa vật, dựa vào các công trình kiên cố, tổ chức chướng ngại vật trên đường phố, đánh địch bằng nhiều hình thức, tránh tung lực lượng vào những trận quyết chiến lớn, gây cho địch khó khăn, lúng túng bằng nhiều chiến thắng nhỏ.

Các công trình kiên cố như Bắc Bộ Phủ, Tòa thị chính, Trại Bảo an binh... được tính toán để tổ chức thành những điểm tựa, khu vực chiến đấu liên hoàn. Nhiều lớp chiến lũy được xây dựng nhằm chia cắt, ngăn chặn bước tiến của quân Pháp, hạn chế khả năng sử dụng xe tăng, thiết giáp và buộc đối phương phải đối phó trong điều kiện tác chiến bất lợi.

Đặc biệt, Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp nhấn mạnh vai trò của lực lượng tự vệ thành, đồng thời chỉ đạo tránh mắc mưu khiêu khích của địch trước giờ nổ súng. Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái và cơ quan tham mưu vừa hoàn chỉnh kế hoạch tác chiến trên phạm vi cả nước, vừa tập trung giúp Bộ chỉ huy Khu 11 xây dựng và triển khai kế hoạch tác chiến bảo vệ Hà Nội.

Theo Đại tá, PGS, TS Trần Ngọc Long, nguyên Phó viện trưởng Viện Lịch sử Quân sự (nay là Viện Chiến lược và Lịch sử Quốc phòng Việt Nam), điểm nổi bật trong tư duy chỉ đạo của đồng chí Võ Nguyên Giáp thời điểm này là không tách rời việc chuẩn bị chiến đấu của Hà Nội với thế trận chung của cả nước. Mục tiêu của cuộc chiến đấu ở Thủ đô không đơn thuần là giữ một địa bàn mà phải tạo ra thời gian và điều kiện để cả nước chuyển sang trạng thái chiến tranh, tổ chức kháng chiến lâu dài.

Hoàn chỉnh phương án, sẵn sàng giao chiến

Sau hơn một tháng chuẩn bị, nghiên cứu và nhiều lần trao đổi, ngày 13-12-1946, kế hoạch tác chiến tại Hà Nội được Bộ trưởng Bộ Quốc phòng-Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp thông qua. Kế hoạch xác định phương thức “trong đánh-ngoài vây”, tạo thế để quân Pháp phải đối phó đồng thời với lực lượng ta trong thành phố và các lực lượng bên ngoài. Cách đánh này vừa gây khó khăn cho địch, vừa bảo đảm tính cơ động của lực lượng ta, tránh để bộ đội bị cố định trong những phòng tuyến cứng nhắc.

Sau khi thông qua kế hoạch, Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp chỉ thị Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái và Khu trưởng Khu 11 Vương Thừa Vũ khẩn trương hoàn tất mọi công việc chuẩn bị. Các trận địa sơn pháo được bố trí; tọa độ được đo đạc; sở chỉ huy và hệ thống thông tin liên lạc được tổ chức; các ổ đề kháng được xây dựng; tường giữa các dãy nhà được đục thông để tạo đường cơ động; lương thực, thực phẩm, vũ khí, đạn dược và bom 3 càng được chuẩn bị. Hệ thống cống ngầm từ trong thành phố ra ngoài cũng được nghiên cứu nhằm phục vụ cơ động và liên lạc. Cùng với đó, công tác chuẩn bị về chính trị, tư tưởng; phá hoại đường sá, đắp ụ, dựng chướng ngại vật chống xe tăng, thiết giáp; các phương tiện được chuẩn bị sẵn sàng để khi có lệnh có thể triển khai ngay. Bộ Tổng Tham mưu đồng thời chỉ đạo phối hợp với các tỉnh lân cận tổ chức các hoạt động nghi binh nhằm đánh lạc hướng phán đoán của địch.

Chiều 13-12-1946, sau khi chủ trì Hội nghị chỉ huy trưởng các chiến khu từ Bình Trị Thiên trở ra để nắm tình hình chuẩn bị chiến đấu của các địa phương, Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp kiểm tra lần cuối công tác chuẩn bị của Mặt trận Hà Nội. Không nhiều người biết rằng ngay sau “sự kiện Hải Phòng”, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh hỏi: “Hà Nội có thể giữ được bao lâu?”, Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp chỉ dám hứa cố giữ ít nhất nửa tháng. Đến ngày 17-12-1946, ngay sau khi kết thúc cuộc họp Hội đồng Chính phủ, đồng chí Võ Nguyên Giáp khẳng định: Hà Nội sẽ giữ được một tháng, các thành phố khác giữ lâu hơn, còn vùng nông thôn nhất định ta giữ được.

(còn nữa)