Thay đổi đã là tự chiến thắng

Những ngày đầu nghe tin về sự lây lan của dịch Covid-19, nhiều người dân đã có hành động mua hàng tích trữ với tâm lý phòng thủ cho cá nhân và gia đình. Những biểu hiện mang tính ích kỷ ấy bị cộng đồng đấu tranh, phê phán.

Một câu chuyện về sự thay đổi thói quen văn hóa ăn uống của người Việt cũng gợi lên nhiều điều suy ngẫm, bởi để thay đổi một thói quen liên quan tới văn hóa là rất khó, nhất là thói quen ấy đã ăn sâu vào cuộc sống từ đời này truyền đời khác. Đơn cử, với văn hóa của người Việt, dùng chung một bát nước chấm trong mâm cơm gia đình hay mâm cơm của một bếp ăn tập thể là điều hết sức bình thường cho tới khi xuất hiện đại dịch Covid-19. Sự xuất hiện của loại virus siêu lây lan làm cho thói quen này đang dần thay đổi, vì sức khỏe của chính mình và người thân. Một nhà nghiên cứu văn hóa phân tích: Phải hình thành thói quen dùng chén chấm riêng để giữ khoảng cách an toàn trong vệ sinh ăn uống, tránh sự lây lan dịch bệnh. Những thói quen văn minh mới cần nhận được sự ủng hộ và chấp nhận của cộng đồng. Lúc ấy, thói quen này trở thành một hành động văn minh, một nét văn hóa mới trong đời sống của mỗi người dân, mỗi gia đình. Chính hoàn cảnh, môi trường sống đã tạo nên sự ứng biến văn hóa phù hợp.

Chị Phạm Thị Dung, Hội trưởng Hội Phụ nữ phường Sông Cầu, thành phố Bắc Kạn (tỉnh Bắc Kạn) cùng các hội viên đã may và trao hàng trăm chiếc khẩu trang vải tặng hộ nghèo. Ảnh: QĐND

Tương tự, việc chúng ta thay đổi thói quen bắt tay khi gặp nhau hay sau mỗi lần "cụng ly", đeo khẩu trang khi ra nơi công cộng chính là hành động "ứng vạn biến" của văn hóa ứng xử. Nếu như nói bảo vệ sức khỏe, tính mạng của nhân dân là nhiệm vụ "bất biến" thì xây dựng thái độ ứng xử văn hóa, hành động văn minh ở nơi công cộng bằng cách từ bỏ ngay thói quen gây hại cho sức khỏe của chính mình cũng như cả cộng đồng là chúng ta đang thay đổi văn hóa hành vi; làm nổi bật những giá trị văn hóa tinh thần "bất biến" của người Việt Nam luôn nhân ái, nhân hậu, nhân văn, thương người như thể thương thân... Nói như vậy, nhân ái không có nghĩa là thỏa hiệp với những hành vi sai trái. Đã có hàng trăm chủ tài khoản mạng xã hội bị xử phạt hành chính. Cá biệt, đã có chủ tài khoản mạng xã hội (Facebook) ở Lâm Đồng bị xử lý hình sự. Những người chống đối giãn cách xã hội, không đeo khẩu trang, chống người thi hành công vụ cũng bị xử lý hình sự, như trường hợp ở Quảng Ninh. Có thể thấy rõ tính nghiêm minh, sự ứng biến không chỉ một chiều.

Sẵn sàng hy sinh vì đại nghĩa

Nhiều nhà nghiên cứu văn hóa trong các tác phẩm, công trình đã đúc kết những giá trị dệt nên giá trị văn hóa Việt Nam là: Yêu nước, anh hùng, cần cù, sáng tạo, lạc quan, thương người, đại nghĩa. Trong đó, phẩm chất, giá trị cốt lõi nhất về đặc trưng cơ bản của văn hóa Việt Nam là lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, lòng nhân ái, thương người; tính cộng đồng làng xã, chuộng hòa bình, biết hy sinh vì đại nghĩa. Chính những giá trị văn hóa này đã tạo nên sức mạnh thần kỳ của dân tộc, chiến thắng mọi nạn dịch, mọi kẻ xâm lược và biết sống hài hòa, chế ngự thiên nhiên suốt hàng nghìn năm lịch sử.

Trong bối cảnh dịch Covid-19 hoành hành trên quy mô toàn cầu, chúng ta nhận thấy điều khác biệt lớn nhất giữa nước ta với các quốc gia khác chính là văn hóa, sự ứng biến trong văn hóa ứng xử. Khi mà hàng triệu người đã nhiễm bệnh, hàng chục nghìn người đã chết, hàng tỷ người khác cũng chưa biết mình có phải là người tiếp theo hay không thì chúng ta mới nhận ra rằng: Khỏe mạnh, bình an, hạnh phúc trên quê hương đất nước yên bình, bên những người mà chúng ta yêu thương, ăn với nhau những bữa cơm gia đình trong ngôi nhà nhỏ của mình mới là điều quan trọng nhất. Bởi vậy, câu hỏi “Hạnh phúc là gì?” ở thời điểm này với mỗi người Việt Nam có lẽ đơn giản là yêu thương nhau nhiều hơn, đồng lòng hơn nữa để “chiến đấu” và chiến thắng đại dịch. Hạnh phúc là cho đi, đơn giản là một bao gạo, một thùng mì, một khoản đóng góp nho nhỏ... để sẻ chia khó khăn với những bác sĩ, những quân nhân nơi tuyến đầu chống dịch; làm vợi đi gánh nặng cơm áo của hàng triệu người tạm mất việc...

Hơn ai hết, mỗi người dân Việt Nam đã trải qua biết bao thử thách trong suốt chiều dài lịch sử đều hiểu rõ giá trị của hạnh phúc. Bởi thế, ngay từ rất sớm, Trung ương Đảng, Chính phủ đã xác định rõ bảo vệ tính mạng của người dân phải được đặt lên hàng đầu. Quyết định nhân văn, đúng đắn ấy đã giúp Việt Nam trở thành hình mẫu của thế giới trong cuộc chiến chống "giặc Covid-19". Bởi những quyết định từ bất kỳ vị lãnh đạo nào cũng đều là mệnh lệnh từ trái tim. Truyền thống "tương thân tương ái", tinh thần đoàn kết trở thành bản sắc trong văn hóa Việt Nam lại tỏa sáng. Vì lẽ ấy, dù chưa phải là một nước giàu, chưa có nền y tế tiên tiến nhưng chúng ta vẫn dành những điều kiện tốt nhất cho người bệnh; dành những gói hỗ trợ khổng lồ chưa từng có giúp hàng vạn doanh nghiệp, người lao động và những người yếu thế vơi bớt nhọc nhằn, góp phần nhanh chóng ổn định xã hội, đẩy mạnh sản xuất, phát triển đất nước.

Từ những giá trị bất biến lấy con người là trung tâm, những "ứng vạn biến" trong văn hóa ứng xử thời điểm này như những bông hoa đẹp tỏa hương thơm giữa thời điểm dịch bệnh. Những hành động mang đậm tính nhân văn, văn hóa đang thắng thế, át đi số ít những hành vi xấu xí còn tồn tại. Chẳng thế mà người dân lại tươi cười với cảnh sát giao thông, với bác sĩ, với lực lượng chức năng khi được yêu cầu thực hiện tuân thủ giãn cách xã hội. Chẳng thế mà văn hóa xếp hàng, sự nhường nhịn, chấp hành giao thông... ở đâu đó chưa làm tốt, nay đã có chuyển biến rất nhiều. "Chiến thắng này là chiến thắng cộng đồng", như chia sẻ của Phó thủ tướng Vũ Đức Đam trong lời cảm ơn gửi tới toàn thể nhân dân. Trong khi đó, nhấn mạnh về điều này, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định: "Tôi đặc biệt cảm ơn sự đồng lòng, nhất trí, sự chia sẻ của đồng bào, chiến sĩ cả nước đã tin tưởng và hưởng ứng những quyết sách phòng, chống đại dịch. Nhiều cá nhân, nhiều doanh nghiệp đã tình nguyện đóng góp nguồn lực tài chính, thời gian, sức lực, kinh nghiệm và những sáng kiến thiết thực. Tất cả chúng ta cùng nhau vun đắp ý thức giữ gìn sự an toàn của cộng đồng, trật tự xã hội trước đại dịch. Những đóng góp to lớn và quý giá này góp phần quan trọng xây dựng hình ảnh một nước Việt Nam đoàn kết, an toàn và nhân ái".

Những phát biểu tự đáy lòng của các nhà lãnh đạo càng làm nổi bật tầm nhìn, giá trị của văn hóa lãnh đạo trong lúc nguy nan. Sự sáng suốt trong chỉ đạo của Đảng, Chính phủ ngay từ đầu đã giúp ngăn chặn tối đa sự lây lan của dịch. Từ những việc làm nhỏ, mỗi hành động có ý thức của mỗi cá nhân, tập thể... từ lãnh đạo cho tới người dân, tất cả đang nâng tầm, làm dày thêm văn hóa của dân tộc ta.

(còn nữa)

NGUYỄN HÒA