QĐND - Sau nhiều lần bị trì hoãn, cuối cùng Hội nghị quốc tế hòa bình về Xy-ri (hay còn gọi là Hội nghị Giơ-ne-vơ 2) sẽ được tổ chức tại Thụy Sỹ vào hôm nay (22-1). Đây là lần đầu tiên đại diện của Chính quyền Tổng thống Ba-sa An Át-xát (Bashar al-Assad) và phe đối lập “giáp mặt” nhau trên bàn đàm phán với hy vọng cởi nút thắt bạo lực và bất ổn siết chặt quốc gia Trung Đông suốt mấy năm qua.

Gian nan đường đến Giơ-ne-vơ

Nhìn lại những diễn biến trong thời gian qua, có thể thấy việc Hội nghị Giơ-ne-vơ 2 được tổ chức theo kế hoạch chẳng phải chuyện dễ dàng. Con đường đưa các bên liên quan tới bàn đàm phán ở Thụy Sỹ đã có không ít trở ngại và “những tiếng thở phào” chỉ xuất hiện vào phút chót.

Tổng thống B. An Át-xát gặp mặt đại diện đoàn đám phán của chính quyền Xy-ri tham dự Hội nghị Giơ-ne-vơ 2 ngày 20-1. Ảnh: Roi-tơ

Còn nhớ tháng 6-2012, tại Giơ-ne-vơ, các quan chức của Nga, Mỹ và nhiều nước lớn đã đạt được thỏa thuận về lộ trình chuyển tiếp chính trị cho Xy-ri, còn gọi là Tuyên bố chung Giơ-ne-vơ. Tuyên bố này đề cập đến việc thiết lập một mô hình chính quyền chuyển tiếp dựa trên sự đồng thuận của các phe phái tại Xy-ri. Nhưng từ đó đến nay, những nỗ lực thực thi Tuyên bố chung Giơ-ne-vơ đều thất bại bởi sự bất đồng quan điểm xoay quanh vai trò của Tổng thống Ba-sa An Át-xát trong và sau thời kỳ chuyển tiếp, cũng như việc lựa chọn người đại diện của phe đối lập trong chính quyền mới.

Ngay cả khi Hội nghị Giơ-ne-vơ 2 đã cận kề, trong nội bộ của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc cũng có những ý kiến trái chiều về thành phần tham dự sự kiện được coi là một “sứ mệnh của hy vọng” này. Trong khi Nga gọi I-ran là một “đối tác quan trọng” và ủng hộ Tê-hê-ran dự hội nghị, Pháp lại cho rằng sự có mặt của I-ran tại các cuộc thương thảo ở Thụy Sỹ sẽ chỉ tình hình thêm rối rắm. Một ngày trước khi hội nghị bắt đầu, LHQ buộc phải tuyên bố hủy lời mời I-ran tham dự được đưa ra trước đó chưa đầy 24 giờ, với lý do quốc gia Hồi giáo này từ chối ủng hộ sáng kiến thành lập một chính phủ chuyển tiếp tại Xy-ri.

Dẫu sao, kế hoạch Giơ-ne-vơ 2 đầy hy vọng đã không một lần nữa bị đổ bể, với việc Liên minh Dân tộc Xy-ri (SNC) đối lập ngày 21-1 xác nhận sẽ “hành quân” đến Thụy Sỹ để trực tiếp đối thoại với đại diện của Chính quyền Ba-sa An Át-xát và các bên liên quan.

Hy vọng mong manh

Hội nghị Giơ-ne-vơ 2, có sự tham gia đại diện của hơn 40 nước và tổ chức quốc tế, sẽ được khởi động ngày 22-1 với một cuộc họp cấp Ngoại trưởng ở Môn-trê-ô,  bên hồ Giơ-ne-vơ, do Tổng Thư ký LHQ Ban Ki Mun (Ban Ki-moon) chủ trì. Hai ngày sau đó, Đặc phái viên chung của LHQ và Liên đoàn A-rập về vấn đề Xy-ri La-khơ-đa Bra-hi-mi (Lakhdar Brahimi) sẽ là người “cầm trịch” cho cuộc đàm phán chính thức ở Giơ-ne-vơ.

Các nhà phân tích nhận định, cuộc đàm phán sắp tới khó có thể đạt được mục tiêu là đi đến một thỏa thuận toàn diện giữa chính phủ và phe đối lập về việc tuân thủ đầy đủ Tuyên bố chung Giơ-ne-vơ, do các bên vẫn chưa tìm được tiếng nói chung. Phe đối lập Xy-ri cho rằng,  Tổng thống Ba-sa An Át-xát không thể giữ bất cứ vai trò gì trong giai đoạn chuyển tiếp, trong khi Tổng thống Xy-ri bác bỏ điều kiện này, đồng thời tuyên bố, ông không hề có ý định từ bỏ quyền lực và đây cũng không phải chủ đề để đem ra “đong đếm” tại hội nghị hòa bình ở Thụy Sỹ.

Mới đây, ông A-mét Gia-ba (Ahmed Jarba), người đứng đầu SNC còn khẳng định, mục đích duy nhất của việc Liên minh này tham dự Hội nghị Giơ-ne-vơ 2 là nhằm tước bỏ mọi quyền hạn của Tổng thống Ba-sa An Át-xát.

Triển vọng của hội nghị càng bị đe dọa khi các cường quốc nằm trong danh sách “Ban tổ chức” cũng đang đi theo những hướng khác nhau. Tuần trước, Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri (John Kerry) đã lên tiếng khẳng định tương lai của Xy-ri không có chỗ cho ông Ba-sa An Át-xát. Nhưng ai cũng hiểu rằng Nga, được coi là một đồng minh của Chính quyền Xy-ri hiện nay, sẽ không dễ dàng chấp nhận giải pháp nói trên của Oa-sinh-tơn.

Thế mới thấy, vấn đề Xy-ri hiện nay không đơn thuần chỉ là những cuộc “đấu súng, đọ lời” giữa chính quyền của ông Ba-sa An Át-xát và phe đối lập, mà còn bị chi phối mạnh mẽ bởi những toan tính lợi ích từ bên ngoài.

Nhưng cũng phải thừa nhận rằng, tình hình Xy-ri hiện nay đã bước vào một giai đoạn mà các bên không thể chủ động ngồi vào bàn đàm phán và phải nhờ tới vai trò cầu nối của các cường quốc cũng như cộng đồng quốc tế. Giơ-ne-vơ 2 có thể sẽ chỉ kết thúc bằng việc lên lịch cho những cuộc đàm phán kế tiếp, nhưng chừng đó cũng cho thấy các bên liên quan tới vấn đề Xy-ri đã có “nhã ý” cùng nhau đặt chân lên những nấc thang hòa bình đầu tiên.

VŨ HÙNG