Vụ kiện hi hữu “cứu Trái Đất”

Giay-đen Phoi-tlin (Jayden Foytlin), 13 tuổi, là một cô bé rụt rè, quê ở Ray-nơ, bang Lu-xi-a-na, gần đây đã đối diện với một thẩm phán liên bang. Em không tới tòa án để chơi. G.Phoi-tlin chính là một trong số 21 nguyên đơn còn ít tuổi đang theo đuổi vụ kiện hi hữu trên. Trong số này, em nhỏ tuổi nhất mới lên 9 tuổi.

Vụ kiện được cho là “lớn nhất hành tinh” nói trên đã tạo ra một cuộc tranh luận về việc những người trẻ tuổi và các thế hệ chưa được sinh ra đang bị đối xử bất công vì họ không có quyền lựa chọn nhưng lại bị tác động nhiều nhất bởi tình trạng ấm lên toàn cầu đang gia tăng nhanh chóng.

Những đứa trẻ còn ở độ tuổi đến trường tham gia vụ kiện đã đưa ra tuyên bố rằng “quyền được sống, tự do và sở hữu của các em đang bị xâm phạm bởi những cơn bão có cường độ ngày càng mạnh hơn, những trận hạn hán ngày càng khốc liệt hơn và mực nước biển dâng cao cùng với hiện tượng Trái Đất nóng lên”. Đây được cho là một “cuộc chiến pháp lý” mất rất nhiều thời gian nhưng dũng cảm vì nó sẽ buộc chính phủ phải hành động theo những gì mà khoa học kêu gọi, đó là loại bỏ các nhiên liệu hóa thạch ngay trong thế kỷ này.

Trong phiên điều trần trước tòa, thẩm phán An Ai-ken (Ann Aiken) đã nghe các lập luận của cô Giu-li-a Ôn-xơn, luật sư giúp 21 đứa trẻ đứng tên nguyên đơn trong vụ kiện và các luật sư mà Bộ Tư pháp Mỹ và ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch thuê. Dự kiến trong vòng 60 ngày, thẩm phán A.Ai-ken có thể sẽ quyết định liệu có đưa vụ việc ra xét xử hay không.

Tại phiên điều trần, nữ luật sư G.Ôn-xơn kể về câu chuyện của cô bé G.Phoi-tlin. Luật sư đã đưa mọi người trở lại thời gian hồi tháng 8 khi bang Lu-xi-a-na, nơi G.Phoi-tlin sinh sống đang ngập chìm trong những cơn lũ chết người. Chính các nhà khoa học làm việc cho chính phủ phải thừa nhận rằng, trận lũ này có liên quan trực tiếp tới tình trạng biến đổi khí hậu. Cô cho biết, G.Phoi-tlin thức dậy lúc 5 giờ sáng vào ngày 13-8 và chân của em bị ngập đến mắt cá bởi nước tràn cả vào phòng ngủ. Luật sư G.Ôn-xơn nói: “G.Phoi-tlin bước ngay khỏi giường và bước ngay vào biến đổi khí hậu”.

Căn nhà của gia đình G.Phoi-tlin bị chìm trong các trận mưa bão khủng khiếp được dự báo sẽ ngày càng mạnh hơn khi con người tiếp tục đốt nhiên liệu hóa thạch và làm tăng nhiệt bầu không khí. Trong trận lũ, nước thải chưa qua xử lý chảy thành sông qua ngôi nhà mà em và gia đình đang ở. Trận lụt khiến gia đình G.Phoi-tlin tổn thất hàng chục nghìn USD trong khi gia đình em không mua bảo hiểm lũ lụt vì thị trấn Ray-nơ chưa bao giờ bị ngập lụt. 30 người đã thiệt mạng trong trận lũ kinh hoàng này.

Ngay cả luật sư của Bộ Tư pháp Mỹ là Xin Đúp-phi (Sean Duffy) cũng phải thừa nhận biến đổi khí hậu là thực tế. Nhưng ông cũng khẳng định, các tòa án liên bang không phải là diễn đàn để đưa ra giải pháp. “Đó là nhiệm vụ của Quốc hội và Tổng thống”, luật sư X.Đúp-phi nói tại phiên điều trần. Theo ông, những đứa trẻ đã tạo ra một vụ kiện tuyệt vời để vấn đề được lắng nghe ở Quốc hội, ám chỉ rằng điều khiển các chính sách liên bang về khí hậu không phải là việc của tòa án. Ông X.Đúp-phi hy vọng, thẩm phán A.Ai-ken sẽ nhận thức được biến đổi khí hậu đã ám ảnh những đứa trẻ này như thế nào và cuộc sống của chúng sẽ được định hình ra sao bởi các quyết định của người lớn.

X.Đúp-phi cho biết, ông đã có dịp nói chuyện với nhiều em trong số những đứa trẻ tham gia vụ kiện. Rõ ràng, biến đổi khí hậu đã đưa lại những tổn hại về tâm lý cũng như mất mát cho chúng theo đúng nghĩa đen. Cậu bé Le-vi Đra-hêm (Levi Draheim), 9 tuổi, sống tại một hòn đảo ở Phlo-ri-đa kể, cậu rất sợ hòn đảo sẽ bị chìm khi nước biển dâng cao. “Cháu thường gặp ác mộng. Đôi khi cháu choàng tỉnh và hét lên”. Còn A-di Pai-pơ (Aji Piper), 16 tuổi ở Xi-a-tơn kể rằng, sự lo lắng quá lớn về biến đổi khí hậu gần như choán hết mọi suy nghĩ của em. Luật sư X.Đúp-phi cho biết, khi hỏi A.Pai-pơ, nhân tố nào gây căng thẳng nhất cho em trong số các nhân tố: Biến đổi khí hậu, trường học, các mối quan hệ, gia đình và bạn bè? Em trả lời “biến đổi khí hậu đứng hàng đầu”.

Những đứa trẻ tham gia vụ kiện nhằm vào chính phủ của Tổng thống  B.Ô-ba-ma (Barack Obama); dù chịu ảnh hưởng ít hay nhiều của biến đổi khí hậu, các em đều có nhận thức tốt về vấn đề và mong muốn tạo ra sự thay đổi. Em Mi-cô Vơ-gun (Miko Vergun), 15 tuổi, được nhận làm con nuôi từ quần đảo Ma-xan ở Thái Bình Dương. Hiện em đang sống ở Bi-vơ-tơn, bang O-rê-gân nhưng luôn có mong muốn được trở về hòn đảo quê hương, song điều này dường như rất khó khăn vì biến đổi khí hậu. Quần đảo Ma-xan quê hương em có thể biến mất bất cứ lúc nào vì nước biển dâng cao. Trong khi đó, Na-than Ba-rinh (Nathan Baring), 16 tuổi, từ Phe-banh, A-lát-xca cho biết, những thay đổi ở Bắc Cực do biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng nhiều tới 48 tiểu bang vùng Hạ. Theo em, con người có thể sử dụng công nghệ để thay đổi nhưng các yếu tố chính trị không cho phép làm điều đó.

Vụ kiện nhằm vào Tổng thống B.Ô-ba-ma, nhưng thực tế, ông B.Ô-ba-ma vẫn được cho là đang nỗ lực đấu tranh chống lại tình trạng biến đổi khí hậu. Còn nhớ trong diễn văn nhậm chức nhiệm kỳ 2, Tổng thống B.Ô-ba-ma đã tuyên bố thái độ thờ ơ với biến đổi khí hậu chính là sự phản bội các thế hệ tương lai. Ông cũng cam kết, chống biến đổi khí hậu là một trong những ưu tiên trong nhiệm kỳ 2 của mình.

Các tổng thống Mỹ hiếm khi đề cập tới vấn đề môi trường khi đọc diễn văn nhậm chức. Cựu Tổng thống Bin Clin-tơn (Bill Clinton) từng nhắc tới sự cần thiết của một môi trường sạch trong diễn văn nhậm chức vào các năm 1993 và 1997, nhưng không đề cập cụ thể tới biến đổi khí hậu. Trong khi đó, Tổng thống B.Ô-ba-ma đã nêu vấn đề biến đổi khí hậu trong cả hai bài diễn văn nhậm chức. Thậm chí, trong bài diễn văn nhậm chức nhiệm kỳ 2, vấn đề này được ông đề cập với luận điệu mạnh mẽ và cụ thể hơn nhiều so với lần nhậm chức nhiệm kỳ đầu tiên năm 2009.

Và Tổng thống B.Ô-ba-ma đã ít nhiều chứng tỏ được ông không phải là nhà lãnh đạo chỉ hứa suông. Mới đây nhất, Mỹ cùng với Trung Quốc (hai nước chiếm hơn 40% lượng khí thải Các-bon trên toàn thế giới) đã chính thức phê chuẩn Hiệp định Pa-ri về chống biến đổi khí hậu toàn cầu. Nhưng các nhà khoa học cho rằng, những nỗ lực của chính quyền Tổng thống B.Ô-ba-ma cho đến nay vẫn là chưa đủ, thậm chí là còn quá dè dặt.

Vì vậy, chưa rõ kết quả vụ kiện hi hữu của 21 trẻ em người Mỹ sẽ đi tới đâu, nhưng nó thực sự đã tạo ra một cuộc tranh luận nghiêm túc về tác động của tình trạng biến đổi khí hậu đối với trẻ em và các thế hệ tương lai tại Mỹ, với hy vọng sẽ góp phần thúc đẩy các nỗ lực hơn nữa chống lại tình trạng biến đổi khí hậu đang de dọa tới cuộc sống trên hành tinh Xanh.

MAI NGUYÊN