Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran đã khiến thế giới chìm trong bất ổn. Cuộc xung đột này đã khiến giá dầu tăng 9% trong giao dịch sau giờ đóng cửa thị trường tài chính. Dự kiến mức tăng này sẽ tiếp tục, hoặc thậm chí tăng tốc, vào ngày mở cửa thị trường tài chính (2-3). Điều này đặc biệt đúng khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã gửi thông điệp cảnh báo đến các tàu thuyền rằng việc đi qua eo biển Hormuz, một điểm trung chuyển quan trọng cho thương mại dầu mỏ toàn cầu, là “không được phép”.

Căng thẳng giữa Mỹ và Iran đã khiến giá dầu tăng cao trong tháng Hai. Giá một thùng dầu ở mức 73USD vào ngày 27-2, một ngày trước vụ tấn công của Israel và Mỹ nhằm vào Iran. Giá dầu dự kiến sẽ tăng lên 80 USD/thùng trong những ngày tới.

Iran thực sự là một trong 10 quốc gia sản xuất dầu mỏ hàng đầu thế giới, với sản lượng 3,1 triệu thùng/ngày, theo Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC). Sản lượng của nước này vào những năm 1970 thậm chí còn cao gần gấp đôi con số trên.

Hình ảnh tàu chở dầu Sanan ngoài khơi Bandar-e Asaluyah, Iran, ngày 27-1-2026. Các cuộc tấn công vào Iran đe dọa nguồn cung dầu toàn cầu. Ảnh: SIPA  

Trữ lượng lớn thứ ba thế giới

Dầu mỏ, hay còn gọi là “vàng đen”, tương đối dễ khai thác, với chi phí có thể thấp tới 10 USD/thùng, hoặc thậm chí thấp hơn, theo Arne Lohmann Rasmussen, một nhà phân tích tại Global Risk Management. Chỉ có các quốc gia vùng Vịnh mới khai thác được dầu với chi phí thấp như vậy; chi phí ở Canada hoặc Mỹ thường dao động từ 40 đến 60 USD/thùng.

Iran cũng sở hữu trữ lượng dầu thô lớn thứ ba thế giới, điều này khiến nước này trở thành một nhân tố quan trọng trong dài hạn. Hiện tại, Tehran xuất khẩu từ 1,3 đến 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày. Tuy nhiên, do lệnh trừng phạt của Mỹ, khả năng tiếp cận thị trường của nước này rất hạn chế.

Theo dữ liệu từ Kpler, Iran gần đây đã tăng cường xuất khẩu dầu mỏ, có thể là để chuẩn bị cho một cuộc tấn công tiềm tàng từ phía Mỹ. Homayoun Falakshahi, một nhà phân tích tại Kpler, ước tính rằng trong tháng Hai, xuất khẩu dầu của Iran đạt 2,8 triệu thùng/ngày. Con số này tăng 800.000 thùng/ngày so với mức bình thường.

Eo biển Hormuz đang bị đe dọa

Ngoài xuất khẩu dầu mỏ của Iran, các nhà phân tích đặc biệt lo ngại về khả năng tê liệt eo biển Hormuz. Nỗi lo này dường như đã trở thành hiện thực. Ngày 28-2, lực lượng Hải quân Liên minh châu Âu (EU) thông báo rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đang cảnh báo các tàu thuyền bằng sóng vô tuyến rằng việc đi qua eo biển Hormuz là “không được phép”.

Eo biển này, nối liền Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman, là một trong những tuyến đường thủy chính liên kết các quốc gia sản xuất dầu mỏ trong khu vực với phần còn lại của thế giới. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết, khoảng 20 triệu thùng dầu đã được vận chuyển qua eo biển này mỗi ngày vào năm 2024, chiếm 20% tổng lượng tiêu thụ dầu lỏng toàn cầu.

Theo Oxford Economics, bao gồm cả xuất khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng, mỗi ngày có tổng giá trị dòng chảy hydrocarbon trị giá 1,3 tỷ USD đi qua eo biển này. Eo biển này đặc biệt dễ bị tổn thương do chiều rộng hẹp, khoảng 50km, và độ sâu nông, không quá 60m. Iran đe dọa sẽ phong tỏa eo biển này trong trường hợp bị Mỹ không kích.

Hiện tại, các địa điểm sản xuất và xuất khẩu dầu mỏ dường như chưa bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, các chuyên gia tại Oxford Economics dự đoán, việc giảm 50% lưu lượng giao thông qua eo biển Hormuz trong hai tháng có thể dẫn đến sự sụt giảm nguồn cung dầu toàn cầu khoảng 4 triệu thùng/ngày. Điều này có thể đẩy giá một thùng dầu lên khoảng 84USD nếu tình trạng gián đoạn kéo dài. Chỉ có Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất có cơ sở hạ tầng thay thế có khả năng vận chuyển tới 2,6 triệu thùng mỗi ngày.

Nguy cơ bất ổn toàn khu vực

Từ các quốc gia vùng Vịnh đến Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, các nước láng giềng của Iran lo sợ sự trả đũa của Tehran vì đây là những nước cho phép Mỹ đặt các căn cứ quân sự, điều này đẩy họ lên tuyến đầu. Pierre Razoux, giám đốc nghiên cứu tại Quỹ Nghiên cứu Chiến lược Địa Trung Hải (FMES), nói: “Các nước láng giềng của Iran biết mình dễ bị tổn thương vì Tehran có đủ tên lửa tầm trung cơ bản cho phép họ tấn công các điểm trọng yếu, nhà máy khử muối nước biển, trung tâm khai thác hydrocarbon, nhà máy điện trong trường hợp xấu nhất”.

Trong trường hợp bất ổn lan rộng, giá dầu có thể tăng vọt do nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng. Đối với Tehran, việc đẩy giá dầu lên cao cũng là một cách để gây áp lực lên Washington. Tại Mỹ, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ diễn ra vào tháng 11 tới, và Tổng thống Donald Trump đã hứa với cử tri ủng hộ mình về giá năng lượng thấp. Việc giá xăng tăng vọt có thể khiến Tổng thống Trump càng trở nên không được lòng dân hơn.

Nhưng Iran có thể sẽ do dự trước khi tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng, vốn rất quan trọng đối với các nước láng giềng, vì lo sợ bị cô lập về mặt ngoại giao hơn. Tương tự, Mỹ và Israel dường như cũng chưa tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran. “Việc đó sẽ không có tác động ngay lập tức đến doanh thu nhà nước của Iran. Khi Iran bốc dỡ dầu, họ không được thanh toán cho đến 3 tháng sau, hoặc thậm chí lâu hơn. Và một cuộc tấn công của Mỹ sẽ làm tăng thêm giá dầu, điều mà Washington không thể chấp nhận”, ông Homayoun Falakshahi nhận xét.