Nước Pháp: Từ vấn đề nợ công đến áp lực đường phố - Bài 1: Khi đường phố trở thành nơi trút “cơn thịnh nộ”

Nước Pháp những ngày thu năm 2026 không đón nhận sự tĩnh lặng thường thấy mà thay vào đó là một bầu không khí chính trị - xã hội đặc biệt căng thẳng. Al Jazeera dẫn lời Giáo sư Emile Chabal thuộc Đại học Edinburgh nhận định rằng phong trào biểu tình ở Pháp hiện nay có nhiều hình thức với các đòi hỏi khác nhau, nhưng đều xuất phát từ một vấn đề chung: Đó là sức ép tài chính và vấn đề nợ công mà nước Pháp đang tìm cách ứng phó suốt nhiều năm qua.

Bất ổn tích tụ từ những đốm lửa nhỏ

Những người biểu tình tập trung tại quảng trường Place de la Bastille trong một cuộc tuần hành của học sinh, sinh viên Pháp. Ảnh: Reuters

Theo CNN, “khởi nguồn” của các cuộc biểu tình vừa qua xuất phát từ Trường trung học Saint-Exupéry, ngoại ô Paris ngày 21-9. Tại đây, học sinh đã đứng vào hàng ngũ cùng với giáo viên phản đối tình trạng thiếu nhân lực và nguồn lực giảng dạy. Khi các yêu cầu được đáp ứng và nhà trường được bổ sung nhân sự, cuộc bãi khóa kết thúc. Tuy nhiên, “ngọn lửa” phản đối được nhen nhóm từ đó lại nhanh chóng lan rộng. 

Đầu tháng 10, “ngọn lửa” từ Saint-Exupéry lan ra hàng trăm trường học và các thành phố lớn, sau đó chuyển sang kết hợp với các tổ chức công đoàn, sinh viên và người lao động để phản đối chi phí sinh hoạt đắt đỏ, giá nhiên liệu tăng cao, cắt giảm chi tiêu công. Tổng Liên đoàn Lao động Pháp (CGT), một trong những tổ chức công đoàn lớn nhất đất nước, đã kêu gọi chính phủ tăng lương, trợ cấp, phúc lợi xã hội, đồng thời có phương án giảm sự leo thang của vật giá. 

Hàng trăm nghìn người đã xuống đường biểu tình trên khắp các thành phố lớn như Paris, Marseille, Lyon, Limoges. Nhiều công trình, đường phố bị tàn phá khi các cuộc biểu tình trở nên mất kiểm soát, có thời điểm bùng phát thành làn sóng bạo lực tồi tệ nhất tại quốc gia này trong hàng chục năm qua. France24 dẫn lời Phó thị trưởng Paris Lamia El Aaraje nhận định thành phố đã chứng kiến “mức độ bạo lực chưa từng xảy ra trước đây”.

Từ tâm điểm Paris lan rộng ra toàn quốc

Bản đồ địa lý của các cuộc biểu tình mùa thu 2026 không chỉ dừng tại thủ đô Paris mà đã tạo thành một mạng lưới trên khắp các vùng miền nước Pháp. Tại thủ đô Paris, trung tâm chính trị của đất nước, các nhóm biểu tình chiếm lĩnh những không gian mang tính biểu tượng. AFP ghi nhận sự hiện diện của phong trào “Áo vàng” trên đại lộ Capucines, nơi đám đông tụ tập hô vang các thông điệp phản đối chi phí sinh hoạt đắt đỏ, trong khi các cửa hàng phải hạ cửa cuốn để phòng ngừa cướp bóc. Không dừng lại ở các quảng trường lớn, làn sóng phong tỏa còn nhắm trực tiếp vào các tụ điểm du lịch quốc tế và giao thông, điển hình như ngay ở lối vào Bảo tàng Louvre, khiến nhiều khách du lịch bị mắc kẹt. 

Một người phụ nữ đi ngang qua cửa hàng Lancel, nơi đã bị phá hoại trong các cuộc đụng độ nổ ra vào ngày 19-10 vừa qua tại Lyon, Pháp. Ảnh: Reuters

Theo Tân Hoa xã, nhiều người đeo mặt nạ còn đập vỡ cửa kính, phá cửa cuốn và lấy đi các loại hàng hóa như kính, quần áo, trang sức cùng thực phẩm khi làn sóng phẫn nộ vì chi phí sinh hoạt leo thang ngày càng dữ dội. Phá cửa, cướp giật các thùng hàng và tràn vào những cửa tiệm trên khắp Paris, đã có lúc những kẻ hôi của gần như không gặp sự ngăn cản nào.

Sự lan tỏa của “cơn thịnh nộ” còn thể hiện rõ qua các điểm nóng bạo lực nằm ngoài ranh giới Paris. Theo Reuters, các cuộc biểu tình quy mô lớn đã biến thành bạo loạn, để lại một vệt tàn phá kéo dài từ miền Bắc tới miền Nam, từ miền Đông tới miền Tây Nam nước này. Nhiều phương tiện giao thông bị đốt cháy trên đường phố, nhiều cửa hàng tiếp tục bị đập phá và hôi của. Tại Marseille, những kẻ mặc trang phục đen xông cả vào tòa thị chính và vẽ các khẩu hiệu phản đối. Ở Lyon, văn phòng du lịch thành phố bị đốt. Một nhóm người che mặt cũng xâm nhập tư dinh của tỉnh trưởng tại Bordeaux. Thậm chí, một trong những cảnh tượng gây chấn động nhất là tòa thị chính Limoges cổ kính được xây dựng vào thập niên 1880 tại thành phố nhỏ ở miền Trung nước này giờ đây chỉ còn là đống đổ nát, trơ khung sau khi bị người biểu tình phóng hỏa. 

Người biểu tình đốt đồ vật khi đụng độ với cảnh sát trên một con phố ở Paris ngày 17-10. Ảnh: Reuters

Chính quyền trung ương lập tức nhận thấy tình trạng nguy hiểm. Thủ tướng Pháp Sébastien Lecornu đã phải lên tiếng kêu gọi áp dụng các biện pháp giới nghiêm “có giới hạn và mang tính cục bộ” tại những khu vực để mất kiểm soát an ninh. Tình hình càng thêm phức tạp khi bạo loạn xảy ra trong giai đoạn chính trị nhạy cảm: Nước Pháp chỉ còn 6 tháng nữa là bước vào cuộc bầu cử tổng thống. Trong khi đó, chính phủ hiện tại đang phải chật vật với khó khăn tài chính và núi nợ công, khiến họ không còn nhiều dư địa để giải quyết những bức xúc châm ngòi cho làn sóng biểu tình.

Quy mô lớn

Để đo lường quy mô của làn sóng biểu tình tháng 10-2026, giới quan sát và báo chí quốc tế đã đối chiếu dữ liệu từ hai lăng kính song song. 

Một người biểu tình ném pháo khói về phía lực lượng hiến binh Pháp trong cuộc tuần hành tại Bordeaux, miền Tây Nam nước Pháp, ngày 17-10 vừa qua. Ảnh: abcnews

Cuộc tuần hành ngày 17-10 trở thành một trong những đợt huy động lực lượng xã hội lớn nhất tại Pháp trong những năm gần đây. AP dẫn lời Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Nunez cho biết, cuối tuần vừa rồi, 110 cuộc tuần hành thu hút khoảng 550.000 người trên khắp cả nước. Trong khi đó, CGT và các tổ chức sinh viên cho biết khoảng 800.000 người biểu tình đã xuống đường. Phần lớn những người tham gia biểu tình ôn hòa, nhưng một số nhóm quá khích đã tấn công trụ sở công quyền, phương tiện cảnh sát, cửa hàng và siêu thị.

Trong khi đó, AFP dẫn số liệu cập nhật của Bộ Nội vụ Pháp cho biết, lực lượng chức năng đã tiến hành gần 2.400 vụ bắt giữ trong ngày 17-10. Tổng cộng 997 cảnh sát và hiến binh bị thương, trong đó có 7 trường hợp nghiêm trọng. Một người biểu tình tử vong sau khi bị ngừng tim trong cuộc tuần hành tại Paris.

Dù đứng ở góc độ thống kê nào, quy mô từ nửa triệu đến gần 1 triệu người tham gia cũng phản ánh mức độ lan rộng khôn lường của cuộc khủng hoảng. Nước Pháp không thiếu những đạo luật hay chính sách tái thiết, song cần chú trọng giải quyết triệt để những bất ổn tích tụ, bởi tro tàn của cuộc bạo loạn này rất có thể sẽ lại trở thành mồi lửa cho những đợt bùng phát tiếp theo.

(Còn tiếp)