Thứ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ Elbridge Colby mới đây thông báo, Washington tạm dừng tham gia PJBD vì Canada "chưa đạt tiến triển rõ rệt" trong các cam kết quốc phòng-một lý do mà trang mạng CBC đánh giá là "mơ hồ". "Chỉ bằng cách đầu tư vào năng lực quốc phòng của chính mình, người Mỹ và người Canada mới có thể an toàn và thịnh vượng. Chúng ta không thể tiếp tục né tránh khoảng cách giữa lời nói và hành động. Các cường quốc thực sự phải gắn lời nói với các trách nhiệm quốc phòng và an ninh chung”, ông Elbridge Colby viết trên mạng xã hội X.

CBC cho biết, PJBD do Tổng thống Mỹ Franklin D.Roosevelt và Thủ tướng Canada William Lyon Mackenzie King ký thành lập vào năm 1940. Về nguyên tắc, PJBD phải họp ít nhất một lần/năm, nhưng cuộc họp gần đây nhất được Canada và Mỹ thông báo là vào tháng 11-2024, tại Ottawa. Điều đó cho thấy, kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng và Thủ tướng Canada Mark Carney lên nắm quyền vào năm 2025, cơ quan này đã không tổ chức bất cứ cuộc họp nào.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Canada Mark Carney trong cuộc gặp tại Nhà Trắng, tháng 5-2025. Ảnh: Getty Images 

Theo CBC, việc Washington tạm dừng tham gia PJBD không ảnh hưởng đến các chiến dịch quân sự chung với Ottawa, song là một đòn giáng mang tính biểu tượng cho mối quan hệ giữa hai bên vốn đã "cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt" sau căng thẳng thương mại và Tổng thống Donald Trump nhiều lần đe dọa sáp nhập nước láng giềng phía Bắc thành bang thứ 51 của Mỹ. "PJBD là biểu tượng quan trọng trong mối quan hệ giữa Mỹ và Canada. Thông báo của Lầu Năm Góc có thể là chiến thuật nhằm gây sức ép buộc Canada mua thêm thiết bị quân sự của Mỹ. Xét về tổng thể, tôi không chắc điều đó sẽ thực sự thay đổi mối quan hệ quốc phòng giữa hai nước đến mức nào", chuyên gia Imran Bayoumi thuộc Trung tâm Chiến lược và An ninh Scowcroft-một viện nghiên cứu tại Washington (Mỹ) nhận định.

Trong suốt nhiều năm, Canada bị đánh giá là "tụt hậu" trong thực hiện mục tiêu chi 2% GDP/năm cho quốc phòng mà Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã đề ra từ năm 2006. Đến đầu năm nay, cả Canada và NATO thông báo các số liệu đều cho thấy, trong năm 2025, Ottawa đã lần đầu tiên chi 2% GDP cho quốc phòng. CBC cho rằng, kết quả này phần lớn là do vào giữa năm ngoái, NATO-dưới sức ép của Tổng thống Donald Trump-đã nhất trí mục tiêu mới về tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP vào năm 2035, trong đó chi 3,5% GDP cho các yêu cầu quốc phòng cốt lõi như quân đội và vũ khí, chi 1,5% GDP cho các biện pháp liên quan đến quốc phòng rộng hơn như an ninh mạng, cải tạo đường sá, cầu cống để có thể tiếp nhận các phương tiện quân sự hạng nặng.

CBC dẫn lời một số quan chức cấp cao giấu tên của Lầu Năm Góc tiết lộ, việc Mỹ tạm dừng tham gia PJBD một phần là vì Canada chưa đưa ra một kế hoạch rõ ràng về cách thức đáp ứng mục tiêu chi tiêu quốc phòng mới nói trên của NATO. Một nguyên nhân khác là đến nay, Canada vẫn chưa quyết định có tiếp tục kế hoạch mua máy bay tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 F-35 do Mỹ sản xuất hay không.

Phản ứng trước động thái của Mỹ, Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết Ottawa không quá bận tâm. Thủ tướng Mark Carney nhấn mạnh, mặc dù PJBD có lịch sử lâu đời nhưng Canada có nhiều kênh hợp tác quốc phòng chặt chẽ khác với Mỹ. Trong khi khẳng định hợp tác quốc phòng song phương vẫn sẽ tiếp tục, Thủ tướng Mark Carney tuyên bố, Canada sẽ mở rộng hợp tác với các đồng minh khác nhằm đa dạng hóa quan hệ quốc phòng. Thủ tướng Mark Carney cũng cam kết Canada sẽ tiếp tục tăng chi tiêu quốc phòng. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Canada lưu ý rằng còn quá sớm để đưa ra kế hoạch dài hạn. "Có một vài lý do khiến chúng tôi không thông tin cụ thể ngay được. Lý do cốt lõi là chúng tôi muốn bảo đảm khoản tiền đó được chi tiêu một cách hiệu quả. Chiến tranh hiện đại đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của các tiến bộ công nghệ, đặc biệt là công nghệ máy bay không người lái và trí tuệ nhân tạo. Mục tiêu chi tiêu quốc phòng của NATO có thể sẽ được xem xét điều chỉnh vào năm 2030", CBC dẫn lời Thủ tướng Mark Carney phát biểu với báo giới.