Hormuz có thể trở thành chiến trường đấu trí, đấu lực mới

Những biến số bất ngờ

Điều này nhắm tới mục tiêu cuối cùng nào? Sẽ ảnh hưởng gì tới khu vực, tới cục diện xung đột và toàn thể thế giới, trên tất cả các mặt, trong đó có lĩnh vực quân sự và kinh tế.

Chỉ biết chắc một điều, cú đòn bất ngờ này đang gây ra những biến số bất ngờ, cả theo hướng tích cực và tiêu cực. Dù theo hướng nào, thì điều này chắc chắn sẽ làm rung chuyển trật tự toàn cầu.

Eo biển Hormuz vốn là con đường tự do hàng hải quốc tế, nơi vận chuyển 20% dầu thô và khí đốt toàn cầu, song từ khi xung đột nổ ra, Iran đã dùng thủy lôi phong tỏa đường hàng hải quốc tế của eo biển này, buộc tàu chở dầu phải đi vòng vào con đường do Iran kiểm soát và tuyên bố chỉ cho tàu của các nước “thân thiện” với Iran đi qua.

Lộ trình di chuyển (màu xám) và vùng nguy hiểm, nghi có thủy lôi (đỏ) ở eo biển Hormuz do Iran công bố ngày 9-4. Ảnh: IRGC

Mỹ thì không muốn vậy, Tổng thống Trump lệnh cho hải quân Mỹ chặn "toàn bộ tàu cố gắng đi vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz". Còn phía Quân đội Mỹ thông báo chỉ ngăn chặn tàu đến và đi từ các cảng của Iran (bắt đầu từ 10 giờ hôm nay - 21 giờ, giờ Hà Nội), sẽ "không cản trở tự do hàng hải" đối với những tàu đến và đi từ các cảng ngoài Iran. Mục đích công khai của Tổng thống Trump là gỡ bỏ toàn bộ thủy lôi và mở cửa hoàn toàn eo biển. Đồng thời chỉ thị cho hải quân tìm kiếm và chặn bắt mọi tàu thuyền đã trả phí cho Iran trên vùng biển quốc tế. “Không ai trả phí bất hợp pháp được di chuyển an toàn trên biển cả”, Tổng thống Trump nói.

Cả thế giới bất ngờ vì khi bắt đầu đàm phán thì không ai nghĩ tới kịch bản này. Tất cả các chính trị gia, các nhà lãnh đạo chắc chắn đang đặt câu hỏi: Đằng sau tuyên bố và hành động trên là gì? Nó sẽ ảnh hưởng thế nào tới nước mình, nền kinh tế của mình, của khu vực và thế giới? Nếu điều này diễn biến theo hướng tiêu cực, thì phải giải quyết ra sao?

Lôi kéo “đồng minh” mới

Một nước cờ không chỉ bất ngờ, mà nó làm đảo lộn mọi tính toán. Mỹ đã sử dụng chính “bài” của Iran, nhưng tiếp cận theo hướng hoàn toàn mới.

Thay vì đóng cửa toàn diện, Mỹ áp dụng kiểm soát có chọn lọc, chỉ nhắm vào các dòng vận tải liên quan đến Iran. Thiết lập trật tự hàng hải tại Hormuz một cách có kiểm soát theo ý đồ của Mỹ, có tính tới lưu thông cho tất cả các quốc gia. Điều này rất có thể sẽ lôi kéo được nhiều quốc gia hiện đang bị ngưng trệ năng lượng, hàng hóa sẽ quay ra ủng hộ cách làm của Mỹ.

Khi phong tỏa eo biển Hormuz, rõ ràng Mỹ muốn tạo dựng uy tín với cả thế giới khi đứng ra bảo vệ tự do hàng hải, bảo vệ an ninh để nền kinh tế quốc tế không còn điểm nghẽn hay nút thắt nào.

Hormuz - công cụ tái định hình thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu

 Ẩn chứa đằng sau việc này, Mỹ đang tính tới việc sử dụng Hormuz như công cụ tái định hình thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó Mỹ và các nước đồng minh của Mỹ sẽ hưởng lợi trực tiếp. Đồng thời kiểm soát chặt nguồn viên trợ tới Iran cũng là cách Mỹ tính tới chiêu bài cấm vận như đã từng làm với các nước.

Còn một điểm tối quan trọng nữa đó là không cho phép Iran coi Hormuz là “vũ khí” để chi phối. Điều này có nghĩa là Mỹ sẽ biến Hormuz trở thành công cụ chiến lược trong việc tái định hình quyền lực khu vực Trung Đông và thậm chí là cả phạm vi toàn cầu, trong cả lĩnh vực quân sự và kinh tế.

Thêm vào đó, trong thế bế tắc giải quyết các vấn đề liên quan tới xung đột, việc Mỹ kiểm soát Hormuz đã thực sự khiến Hormuz trở thành thành công cụ mạnh để ép buộc Iran trong các vòng đàm phán tiếp theo một cách thực chất hơn.

Không dễ để Mỹ kiểm soát eo biển Hormuz toàn diện và lâu dài

Tuy nhiên, không dễ để Mỹ kiểm soát eo biển Hormuz toàn diện và lâu dài. Vì thế có thể hiểu cách làm hiện nay là bài toán chiến thuật trong một chiến lược lớn. Để kiểm soát eo biển này, nhất là trước đối thủ mạnh như Iran, không chỉ phụ thuộc vào năng lực hải quân, mà bài toán kinh tế duy trì sự hiện diện cũng không hề đơn giản, đó là chưa kể đến các yếu tố chính trị.

Vậy việc phong tỏa này dự kiến diễn ra trong bao lâu? Việc phong tỏa của Mỹ có khả thi? Với tiêu chí là các tàu không liên quan đến Iran vẫn có thể lưu thông, chỉ các tàu bị nghi ngờ hoặc có giao dịch với Iran mới có thể bị kiểm tra, chặn hoặc điều hướng, thì đây không phải là cuộc phong tỏa tuyệt đối, mà nó thiên về kiểm soát và phong tỏa các nguồn lực hỗ trợ Iran.

Liệu Tehran có để yên cho Mỹ muốn làm gì thì làm? Chắc chắn Iran sẽ phải đưa ra đối sách phù hợp. Trước hết, nếu Iran không muốn cả thế giới quay lưng, nước này sẽ không thể để eo biển Hormuz mãi đóng chặt. Bởi điều này ảnh hưởng rất lớn tới sự vận hành của các nền kinh tế trên thế giới.

Điều này có nghĩa là Iran có thể phải chuyển trạng thái linh hoạt hơn. Tìm ra các sách lược mới trong việc đối phó với Mỹ.

Các bên đang theo dõi chặt chẽ các bước đi của cả Mỹ và Iran. Những tính toán sai lầm trong lúc này đều phải trả giá đắt. Eo biển Hormuz có thể trở thành “chiến trường” đấu trí, đấu lực thậm chí là đấu súng nếu các bên thiếu kiềm chế. Eo biển Hormuz đã cho thấy vị trí của mình trong bản đồ địa chính trị năng lượng mới.

Kịch bản có thể xảy ra là, nếu Mỹ duy trì hiệu quả và nhận được sự ủng hộ của các nền kinh tế, Iran nhiều khả năng sẽ phải xem xét lại lựa chọn của mình và quay trở lại bàn đàm phán trong một vị thế mới.

Thế giới cũng sẽ bước sang giai đoạn điều chỉnh mới, nơi mà công cụ định hình trật tự quốc tế không chỉ là sức mạnh vũ khí, mà còn là năng lượng./.