Các cuộc xung đột tại Trung Đông-khu vực cung cấp hơn 1/3 sản lượng dầu mỏ toàn cầu, đang làm lộ rõ tính dễ tổn thương của hệ thống năng lượng truyền thống. Khi các tuyến vận tải chiến lược bị đe dọa, chi phí bảo hiểm và vận chuyển tăng cao, giá dầu lập tức phản ứng theo chiều hướng leo thang.

Theo nhận định của chuyên gia kinh tế trưởng Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) Robert Staiger, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao, tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể giảm đáng kể, kéo theo suy giảm thương mại quốc tế. Điều này tạo áp lực buộc các nền kinh tế lớn phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng.

Các tấm pin mặt trời tại sa mạc Kubuqi thuộc Khu tự trị Nội Mông của Trung Quốc, nơi đặt một trong những cơ sở quang điện sản xuất năng lượng tái tạo của nước này. Ảnh: Tân Hoa xã 

Là quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, Trung Quốc đang thể hiện rõ quyết tâm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ. Theo các tuyên bố tại Diễn đàn Phát triển Trung Quốc 2026, Bắc Kinh sẽ “đẩy nhanh xây dựng hệ thống năng lượng kiểu mới”, trong đó ưu tiên phát triển điện gió, điện mặt trời và các ngành công nghiệp carbon thấp. 

Hiện nay, điện xanh đã chiếm gần 40% tổng tiêu thụ điện của Trung Quốc-một con số cho thấy sự chuyển dịch đáng kể nguồn năng lượng. Không chỉ dừng ở phát triển nguồn cung, Trung Quốc còn thúc đẩy xây dựng các khu công nghiệp không phát thải và đặt mục tiêu nâng tỷ lệ năng lượng phi hóa thạch lên 25% vào năm 2030. Cụ thể,  nước này sẽ phát triển mạnh các công nghệ và ngành công nghiệp xanh, carbon thấp, đi sâu thúc đẩy quá trình chuyển đổi tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải carbon trong các ngành công nghiệp trọng điểm, xây dựng các nhà máy và khu công nghiệp không phát thải carbon.

Theo ông Hàn Văn Tú, Phó chủ nhiệm Ủy ban Tài chính và Kinh tế Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc: “Năng lượng tái tạo như gió và mặt trời là tài nguyên trong nước, không cần nhập khẩu hay vận chuyển quốc tế”.

Còn ở khu vực Mỹ Latin, Brazil nổi lên như một “phòng thí nghiệm” cho các giải pháp năng lượng thay thế và mở ra hướng đi dài hạn trong ứng phó với biến động năng lượng toàn cầu. Tại thành phố Passo Fundo, nhiên liệu sinh học thế hệ mới BeVant đang được triển khai thử nghiệm, có khả năng thay thế hoàn toàn dầu diesel mà không cần cải tiến động cơ. Đây được xem là bước tiến quan trọng bởi nó giải quyết một trong những rào cản lớn nhất của chuyển đổi năng lượng đó là chi phí thay đổi hạ tầng. Giám đốc điều hành Be8, ông Erasmo Carlos Battistella khẳng định: “Đây là loại nhiên liệu có thể thay thế 100% dầu diesel trong bất kỳ động cơ diesel nào”. Không chỉ mang ý nghĩa môi trường, mô hình này còn giúp Brazil giảm phụ thuộc vào nhập khẩu dầu, từ đó tăng khả năng chống chịu trước biến động giá năng lượng toàn cầu.

Tại thành phố Passo Fundo, chính quyền địa phương đã đưa BeVant vào sử dụng cho một số phương tiện công cộng và có kế hoạch mở rộng trong thời gian tới.

Còn tại Đông Nam Á, các quốc gia đang triển khai nhiều giải pháp vừa mang tính ngắn hạn, vừa hướng tới dài hạn. Thái Lan lựa chọn cách tiếp cận dựa trên công nghệ số, triển khai ứng dụng “Pump Radar” cho phép người dân tra cứu nguồn cung nhiên liệu theo thời gian thực, qua đó giảm tâm lý tích trữ và ổn định thị trường. Đồng thời, nước này cũng duy trì mức dự trữ đủ dùng hơn 100 ngày, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng trước biến động bên ngoài. Trong khi đó, Philippines chấp nhận giải pháp tình thế cho phép sử dụng tạm thời nhiên liệu tiêu chuẩn thấp hơn để duy trì nguồn cung. Đồng thời, Manila tích cực đàm phán để đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, từ Ấn Độ, Nhật Bản đến Nga, nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Đông. 

Giới phân tích cho rằng, cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ bất ổn Trung Đông hiện nay đang trở thành chất xúc tác mạnh mẽ thúc đẩy thế giới bước nhanh hơn vào kỷ nguyên hậu dầu mỏ. Tuy nhiên, quá trình này diễn ra không đồng đều. Trong khi các nền kinh tế lớn có đủ nguồn lực để đầu tư dài hạn thì nhiều quốc gia đang phát triển vẫn phải vật lộn với các giải pháp ngắn hạn để bảo đảm nguồn cung.

Dù vậy, xu thế chung đa dạng hóa, tự chủ và “xanh hóa” năng lượng không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu đối với các quốc gia trên thế giới hiện nay. Trong cuộc đua này, quốc gia nào đi trước sẽ không chỉ nắm lợi thế kinh tế mà còn định hình vị thế chiến lược trong trật tự năng lượng mới của thế giới.