Theo The New York Times, với nhiều cảng biển trên Địa Trung Hải cùng đường biên giới giáp với Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq, Jordan và Lebanon, Syria cung cấp một giải pháp thay thế cho eo biển Hormuz đang bị phong tỏa, một tuyến đường hàng hải chiến lược vốn được sử dụng để vận chuyển phần lớn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.

Iraq và các quốc gia vùng Vịnh, bao gồm Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), đã bắt đầu vận chuyển dầu và nhiều loại hàng hóa khác bằng đường bộ để xuất khẩu từ Syria. “Sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa, hầu như tất cả các nước láng giềng trong khu vực đều tìm đến chúng tôi để tiếp cận các cảng biển của Syria. Họ đang xây dựng các phương án dự phòng trong trường hợp cuộc khủng hoảng kéo dài hơn”, ông Mazen Alloush, Giám đốc quan hệ nội địa và quốc tế thuộc Cơ quan Quản lý biên giới và hải quan Syria cho biết.

Các xe chở dầu diesel của Iraq chờ dỡ hàng tại cảng Baniyas của Syria, ngày 15-4-2026. Ảnh: english.aawsat.com 

Cuộc xung đột tại Trung Đông đã kéo theo nhiều quốc gia trong khu vực rơi vào vòng xoáy căng thẳng. Tại Iraq, dầu bị tồn đọng do không thể tiếp cận khách hàng, khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn. Theo ông Safwan Ahmad, Giám đốc quan hệ công chúng của Công ty Dầu khí Syria, Tổ chức tiếp thị dầu mỏ Nhà nước Iraq đã đề nghị Syria cho phép vận chuyển dầu bằng đường bộ qua lãnh thổ nước này để xuất khẩu từ cảng Baniyas của Syria trên Địa Trung Hải. Vào cuối tháng 3, Iraq gửi lô hàng dầu đầu tiên. Có những ngày, hơn 400 xe bồn chở dầu diesel di chuyển sang Syria. Mỗi xe vận chuyển tới 10.500 gallon dầu. Trong tháng 4 vừa qua, lô hàng đầu tiên gồm 200 xe tải từ UAE cũng đã đến Syria qua Jordan bằng đường bộ, sau đó được vận chuyển sang châu Âu thông qua cảng Latakia của Syria trên Địa Trung Hải. “Ngay cả khi eo biển Hormuz được mở trở lại, các quốc gia vẫn sẽ cần tìm kiếm những tuyến đường vận chuyển thay thế. Syria có thể trở thành một cầu nối quan trọng ra biển”, ông Ahmad nhấn mạnh.

Đối với Syria, đây là một cơ hội thúc đẩy kinh tế đặc biệt quan trọng. Với việc trở thành một hành lang trung chuyển hàng hóa, quốc gia này có thể thu phí quá cảnh và phí bốc xếp tại các cảng biển của mình. Về lâu dài, các nhà lãnh đạo Syria kỳ vọng có thể thuyết phục các quốc gia và doanh nghiệp rằng để khai thác đầy đủ tiềm năng của Syria, cần đầu tư vào việc khôi phục và tái thiết cơ sở hạ tầng ở nước này. Tại Diễn đàn Đầu tư Syria-UAE mới đây ở thủ đô Damascus của Syria, ông Mohamed Alabbar, doanh nhân UAE và nhà sáng lập Emaar Properties, tập đoàn phát triển bất động sản lớn nhất Dubai, cho biết Emaar Properties đang cân nhắc các khoản đầu tư lên tới 7 tỷ USD tại khu vực ven biển Syria và khoảng 12 tỷ USD tại Damascus.

Các quan chức Syria đang nỗ lực định vị đất nước như một mắt xích then chốt trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Tại một cuộc họp ở Cyprus vào tháng 4 vừa qua, Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa nhấn mạnh với các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) và các đối tác khu vực rằng Syria đang ở vị thế có thể trở thành một hành lang an toàn và mang tính chiến lược, kết nối Trung Á và vùng Vịnh với châu Âu. Chính quyền Syria cũng đang thúc đẩy khôi phục các dự án hạ tầng và kinh tế từng bị tàn phá hoặc đình trệ do nội chiến, trong đó có đường ống dẫn khí Arab Gas Pipeline-dự án từng được thiết kế để vận chuyển khí đốt từ Ai Cập sang Lebanon, đi qua Jordan và Syria. Nhà kinh tế Karam Shaar nhận định: “Hiện có rất nhiều sự ủng hộ về mặt chính trị đối với việc khôi phục các dự án này. Chính phủ Mỹ cũng đang ủng hộ mạnh mẽ những sáng kiến như vậy”.

Tuy nhiên, để tận dụng được những cơ hội mới, Syria vẫn phải đối mặt với nhiệm vụ nặng nề là giải quyết hàng loạt thách thức lớn, trong đó có cơ sở hạ tầng, tình trạng thiếu hụt điện năng và nước sinh hoạt trên diện rộng. Theo một báo cáo của Ngân hàng Thế giới, chi phí tái thiết Syria có thể vượt quá 200 tỷ USD, trong đó riêng lĩnh vực hạ tầng chiếm hơn 80 tỷ USD, bao gồm đường sá, lưới điện, hệ thống cấp nước và viễn thông.

Dù còn nhiều thách thức, Syria vẫn đang tích cực đẩy mạnh thu hút đầu tư nước ngoài để thúc đẩy phục hồi kinh tế sau nhiều năm chịu tổn thất nặng nề vì nội chiến. Cơ quan Quản lý biên giới và hải quan Syria đang gấp rút chuẩn bị các khu thương mại tự do-những khu sản xuất và kho bãi nằm gần cảng và sân bay, được miễn thuế và phí hải quan với mục tiêu trước mắt là tập trung bảo đảm các dịch vụ hạ tầng cơ bản nhất.