Thời gian qua, BRICS có sự dịch chuyển rõ rệt trong cấu trúc dự trữ ngoại hối thông qua việc gia tăng tích lũy vàng. Dù các quốc gia thành viên hiện chính thức nắm giữ khoảng 20% trữ lượng vàng toàn cầu, nhưng nếu tính cả các quốc gia đồng minh chiến lược, tỷ lệ này đã lên tới khoảng 50% sản lượng vàng thế giới. Điều đó cho thấy vàng đang được đặt vào vị trí trung tâm trong lộ trình giảm dần sự phụ thuộc vào đồng USD.

Sản lượng vàng đang gia tăng tại Nga. Ảnh: TASS

Nga và Trung Quốc là hai quốc gia dẫn đầu xu hướng này. Theo CNBC, năm 2024, Trung Quốc sản xuất khoảng 380 tấn vàng, trong khi Nga đạt 340 tấn. Song song với việc duy trì sản lượng khai thác lớn, hai nước này đã đa dạng hóa dự trữ một cách có hệ thống, từng bước chuyển dịch khỏi các tài sản định giá bằng đồng USD sang vàng. Quy mô sản xuất và tích lũy lớn giúp BRICS nắm giữ ảnh hưởng đáng kể đối với nguồn cung vàng toàn cầu.

Không chỉ đẩy mạnh sản xuất, BRICS còn chủ động mua vàng để gia tăng dự trữ, kể cả trong bối cảnh giá vàng ở mức cao. Theo Hội đồng Vàng thế giới, các ngân hàng Trung ương toàn cầu đã mua hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm trong giai đoạn 2022-2024, đánh dấu chu kỳ mua vàng kéo dài nhất trong lịch sử hiện đại. Xu hướng này phản ánh sự điều chỉnh chiến lược trong quản lý dự trữ ngoại hối nhằm bảo vệ giá trị tài sản trước những biến động kinh tế và tài chính toàn cầu.

Trong cùng giai đoạn, các ngân hàng Trung ương của các nước BRICS đã mua hơn một nửa tổng lượng vàng được bổ sung vào dự trữ toàn cầu. Tổng dự trữ vàng của các quốc gia thành viên BRICS hiện vượt 6.000 tấn, trong đó Nga đứng đầu với 2.336 tấn, tiếp theo là Trung Quốc với 2.298 tấn và Ấn Độ với 880 tấn. Brazil cũng có động thái đáng chú ý khi vào tháng 9-2025 mua thêm 16 tấn vàng, đánh dấu lần mua đầu tiên kể từ năm 2021.

Vàng từ lâu được coi là công cụ lưu trữ giá trị và phòng ngừa rủi ro tỷ giá, vì vậy trở thành lựa chọn phù hợp đối với các quốc gia mong muốn gia tăng mức độ độc lập tài chính. Việc mở rộng dự trữ vàng giúp các nước BRICS củng cố khả năng ứng phó với các cú sốc kinh tế, đồng thời hạn chế những rủi ro phát sinh từ biến động của đồng USD.

Chiến lược kết hợp giữa sản xuất vàng quy mô lớn và tích lũy dự trữ chiến lược đang từng bước đưa BRICS trở thành một lực lượng có ảnh hưởng ngày càng lớn trên thị trường vàng toàn cầu. Điều này đồng thời phản ánh nỗ lực đa dạng hóa dự trữ và tái cấu trúc hệ thống tài chính theo hướng giảm dần sự lệ thuộc vào các công cụ tài chính truyền thống do phương Tây chi phối.

Theo các phân tích trên trang tài chính Mint của Ấn Độ, giới chuyên gia cho rằng các nước BRICS vừa gia tăng sản lượng vàng, vừa hạn chế bán ra, đồng thời tiếp tục mua vàng trên thị trường quốc tế. Mục tiêu dài hạn là giảm sự phụ thuộc vào các công cụ tài chính phương Tây, đặc biệt là đồng USD, trong thanh toán thương mại và dự trữ. Việc các ngân hàng Trung ương BRICS tăng tốc mua vàng được xem là một chiến lược quản lý rủi ro và đa dạng hóa danh mục đầu tư, nhất là trong bối cảnh những biến động địa chính trị buộc nhiều nền kinh tế mới nổi phải đánh giá lại các rủi ro liên quan đến dự trữ ngoại hối.

Ngoài ra, BRICS đã triển khai thử nghiệm một loại tiền tệ được bảo đảm bằng vàng, mang tên Unit, với cơ cấu dự trữ gồm 40% vàng và 60% là các đồng tiền quốc gia của các nước thành viên. Chương trình thí điểm đã phát hành 100 Unit vào ngày 31-10-2025, mỗi Unit tương đương 1 gram vàng, nhằm đáp ứng những quan ngại liên quan đến độ tin cậy của đồng USD cũng như nguy cơ bị áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế. Theo một số nhà nghiên cứu, đối với các nước BRICS, vàng được coi là công cụ bảo vệ hữu hiệu trước rủi ro trừng phạt.

Bằng việc kết hợp sản lượng khai thác lớn, dự trữ chiến lược và phát triển các công cụ tài chính dựa trên vàng, BRICS đang từng bước định hình lại ảnh hưởng tài chính toàn cầu, mở ra một giai đoạn mới trong đó sức mạnh chiến lược ngày càng gắn chặt với các tài sản hữu hình.