Hội đồng Liên bang (với chức năng như Chính phủ) của Thụy Sĩ mới đây đã thông qua Chiến lược chính sách an ninh 2026 (SPS 2026). Theo SPS 2026, tình hình an ninh quốc tế ngày càng bất ổn và khó lường. Cạnh tranh giữa các cường quốc trở nên gay gắt, trong khi các cuộc xung đột vũ trang "ngày càng định hình môi trường toàn cầu" và trật tự quốc tế "ngày càng suy yếu".

Các mối quan hệ phụ thuộc và những lợi thế về kinh tế đang được tận dụng nhằm phục vụ các mục tiêu địa chính trị. Đồng thời, các mối đe dọa "lai"-vốn là sự kết hợp các biện pháp quân sự và phi quân sự cũng như các biện pháp bí mật và công khai-như tấn công mạng, tán phát thông tin sai lệch, hoạt động gián điệp... đang gia tăng. Cơ sở hạ tầng trọng yếu trở nên dễ bị tổn thương hơn do mức độ kết nối cao.

Tổng thống Thụy Sĩ Guy Parmelin (bên trái) gặp người đồng cấp Mỹ Donald Trump bên lề Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) ở Davos, tháng 1-2026. Ảnh: Keystone-SDA 

Vì được bao quanh bởi các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) nên SPS 2026 cho rằng Thụy Sĩ được hưởng lợi từ sự ổn định và những cam kết chính sách an ninh của các quốc gia này. Đổi lại, Thụy Sĩ cũng được kỳ vọng đóng góp cho an ninh châu Âu.

Trong bối cảnh đó, SPS 2026 áp dụng cách tiếp cận toàn diện, tính đến cả nguồn lực dân sự và quân sự. Hội đồng Liên bang Thụy Sĩ đã xác định 3 ưu tiên chiến lược. Một là tăng cường khả năng chống chịu. Theo đó, Thụy Sĩ cần giảm thiểu những điểm yếu và sự phụ thuộc vào bên ngoài trong các lĩnh vực thiết yếu, đồng thời tăng cường khả năng chống chịu của nhà nước, nền kinh tế và xã hội. Hai là nâng cao năng lực ứng phó để người dân, các thể chế và cơ sở hạ tầng trọng yếu của Thụy Sĩ được bảo vệ tốt hơn trước các mối đe dọa, đồng thời có thể đẩy lùi các cuộc tấn công một cách hiệu quả hơn. Ba là phát triển tiềm lực quốc phòng để Thụy Sĩ có thể ứng phó hiệu quả với một cuộc tấn công vũ trang cũng như bảo đảm thiết lập hợp tác kịp thời với các đối tác.

Mặc dù khó đánh giá khả năng xảy ra của những kịch bản cụ thể, nhưng SPS 2026 nhận định một cuộc tấn công vũ trang trực tiếp nhằm vào Thụy Sĩ là "không có khả năng xảy ra trong tương lai gần". Thế nhưng, Thụy Sĩ vẫn có thể trở thành mục tiêu của một cuộc tấn công sử dụng các loại vũ khí tầm xa như máy bay không người lái và tên lửa đạn đạo. Do đó, SPS 2026 tập trung vào việc ứng phó với các mối đe dọa có khả năng xảy ra cao nhất như mối đe dọa "lai", tấn công tầm xa, tội phạm có tổ chức trong nước...

Trước khi Hội đồng Liên bang chính thức thông qua, SPS 2026 đã được đưa ra lấy ý kiến tham vấn từ tháng 12-2025 đến cuối tháng 3-2026 và nhận được sự quan tâm rộng rãi của dư luận Thụy Sĩ. Hội đồng Liên bang sẽ nhận được báo cáo về tiến độ triển khai SPS 2026 vào cuối năm 2028.

Thụy Sĩ thông qua chiến lược an ninh mới khi quốc gia châu Âu được đánh giá có vị trí địa lý thuận lợi, "nằm ở khoảng cách tương đối an toàn" so với các cuộc xung đột và "điểm nóng", đồng thời là một trong những quốc gia ổn định chính trị nhất thế giới và có tiềm lực kinh tế. Ngoài ra, đây còn là quốc gia thực hiện chính sách trung lập lâu đời nhất trên thế giới (hơn 5 thế kỷ), theo Viện Mises-một tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận của Mỹ.

Thụy Sĩ nhiều lần tuyên bố tuy chính sách trung lập không cho phép tham gia các cuộc xung đột bên ngoài hay bất kỳ liên minh quân sự nào, nhưng không cản trở nước này tăng cường hợp tác, thậm chí là tham gia các tổ chức quốc tế. Đó là lý do vì sao từ năm 1996, Thụy Sĩ đã tham gia chương trình Đối tác vì hòa bình của NATO liên quan đến hợp tác quân sự, chia sẻ thông tin và kinh nghiệm, không bao gồm các nghĩa vụ có tính ràng buộc pháp lý, ví dụ như phòng thủ tập thể; gia nhập Liên hợp quốc vào năm 2002 hay tham gia Sáng kiến Lá chắn bầu trời châu Âu (ESSI) vào năm 2024... Gần đây nhất, trang mạng swissinfo.ch cho biết Thụy Sĩ đang tìm kiếm một thỏa thuận quốc phòng-an ninh với EU, vốn kể từ năm 2022 đã tăng cường đáng kể hợp tác quốc phòng-an ninh "theo hướng nhanh chóng và linh hoạt" với các quốc gia không phải là thành viên của khối.