Thế giới thời đàm: Công thức trỗi dậy của cánh tả châu Âu

Theo trang EU Observer, người dân châu Âu đang oằn mình với khủng hoảng chi phí sinh hoạt và bất bình đẳng ngày càng gia tăng. Giá thuê nhà tăng vọt khiến nhiều người phải rời bỏ thành phố, trong khi nhóm 1% giàu nhất lại ngày càng giàu hơn. Vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi các đảng cánh tả, với chủ trương giảm gánh nặng tài chính cho người dân và tái phân phối của cải trong xã hội, đang nổi lên như cồn.

Trong hai tuần qua, các đảng cánh tả đã có những bước tiến mạnh mẽ trên khắp lục địa già. Nữ chính trị gia Elif Eralp của đảng cánh tả Die Linke tại Đức đã cầm chắc chiếc ghế Thị trưởng Berlin, còn đảng cánh tả Thụy Điển (Vänsterpartiet) thì vừa ăn mừng kết quả bầu cử tốt nhất trong vòng hơn hai thập kỷ qua. Nhìn sang Pháp, Italy và Ba Lan, các cuộc thăm dò cũng cho thấy lực lượng cánh tả đang trên đà trỗi dậy.

Đáng chú ý, tất cả các đảng này đều có chung một công thức thành công: Khống chế giá thuê nhà, áp thuế lũy tiến, đầu tư mạnh vào phúc lợi xã hội và giáo dục.

Có vẻ như chưa bao giờ cuộc sống ở châu Âu lại đắt đỏ đến thế. Cứ lấy Berlin làm ví dụ. Giá thuê nhà ở thành phố này đã tăng gấp 6 lần so với 10 năm trước. Đáng nói là cứ 6 người dân Berlin thì chỉ 1 người có nổi một căn hộ đứng tên mình. Tính từ năm 2020 đến nay, mặt bằng giá cả tại Berlin đã tăng 25%, trong khi tiền lương trên toàn nước Đức giậm chân tại chỗ. Nói một cách dân dã là cái gì cũng tăng, chỉ có lương là không tăng.

Vấn đề ấy không chỉ của riêng Berlin mà đã lan rộng khắp châu Âu. Theo dữ liệu từ Eurostat, cứ 12 người tại Liên minh châu Âu (EU) thì có 1 người phải trích ít nhất 40% thu nhập chỉ để trả tiền nhà. Năm 2025, khoảng 92,7 triệu người trên khắp EU đối mặt với nguy cơ nghèo đói hoặc bị gạt ra ngoài lề xã hội.

Bà Elif Eralp cùng các thành viên và những người ủng hộ đảng cánh tả Die Linke ăn mừng kết quả bầu cử tại Berlin, ngày 20-9-2026. Ảnh: Daily Sabah

Vậy là người dân châu Âu bắt đầu liên hệ cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt với sự gia tăng bất bình đẳng, và họ không còn đủ kiên nhẫn để chấp nhận một thực tế phũ phàng: Trong khi người lao động chật vật với chuyện cơm áo gạo tiền và cay đắng nhìn ngân sách giáo dục lẫn an sinh xã hội bị cắt giảm, thì theo Báo cáo Bất bình đẳng thế giới 2026, chỉ riêng nhóm 0,001% siêu giàu - tức gần 60.000 triệu phú - đang nắm giữ lượng tài sản lớn gấp 3 lần tổng tài sản của một nửa nhân loại cộng lại.

Những gì diễn ra ở Thụy Điển là một ví dụ nhãn tiền về sự trỗi dậy của lực lượng cánh tả. Chính sách đánh thuế người giàu đã trở thành mũi nhọn giúp đảng Vänsterpartiet giành được 8,4% số phiếu trong cuộc tổng tuyển cử ngày 13-9 vừa qua, kết quả tốt nhất của họ tính từ năm 2002 đến nay.

Kể từ khi xóa bỏ thuế thừa kế vào năm 2005 và thuế tài sản vào năm 2007, Thụy Điển đã từ một biểu tượng của sự công bằng và an sinh xã hội trở thành "thiên đường của các tỷ phú". Giờ đây, cử tri Thụy Điển đang ráo riết đòi đáp trả bằng cách áp dụng "thuế tỷ phú", đánh thẳng vào 500 người giàu nhất đất nước có tài sản vượt quá 1 tỷ kronor.

Người dân thủ đô Berlin thì từ lâu đã kêu gọi chính quyền giảm giá thuê nhà. Trong cuộc trưng cầu dân ý năm 2021, đa số người dân (58%) đã bỏ phiếu ủng hộ phương án quốc hữu hóa lại quỹ nhà ở. Họ muốn chính quyền Berlin sẽ mua lại các căn hộ từ các tập đoàn bất động sản tư nhân lớn nhất thành phố - những tập đoàn mà họ cho rằng chỉ coi nhà ở là công cụ đầu cơ. Thế nhưng, 5 năm trôi qua, nguyện vọng đó vẫn chưa được thực hiện.

Chẳng phải ngẫu nhiên mà đảng Die Linke gần đây đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử cấp bang ở Berlin. Bà Elif Eralp, người sắp trở thành Thị trưởng mới của Berlin, đã vận động tranh cử dựa trên việc thực thi kết quả cuộc trưng cầu dân ý đó. Bà cũng liên tục ủng hộ việc áp dụng chính sách áp trần giá thuê nhà, để đảm bảo rằng nhà ở là một quyền cơ bản dành cho tất cả mọi người ở Berlin.

Nhìn chung, tại cả Berlin và Thụy Điển, các đảng cánh tả hiện đang tìm cách thành lập chính phủ liên minh, trong đó lấy việc hạ giá thành sinh hoạt, tái phân phối của cải và đầu tư cho an sinh, giáo dục làm cốt lõi trong chương trình nghị sự của chính phủ.

Chưa biết tương lai sẽ ra sao, song có một điều chắc chắn là trên khắp châu Âu, các đảng cánh tả đang cố gắng đưa công thức thành công mới của họ vào mỗi chiến dịch bầu cử.