QĐND - Tổng thư ký Tổ chức các nước châu Mỹ (OAS), ông Hô-xê Mi-ghên In-xun-xa (José Miguel Insulza) ngày 26-6 thông báo tổ chức này sẽ cử một phái đoàn tới Pa-ra-goay để "tìm kiếm sự thật" sau vụ Thượng viện nước này bỏ phiếu miễn nhiệm Tổng thống hợp hiến Phéc-năng-đô Lu-gô (Fernando Lugo).

Những người ủng hộ ông Lu-gô phản đối hành động “đảo chính” của Thượng viện Pa-ra-goay. Ảnh: Roi-tơ

Việc Thượng viện Pa-ra-goay bỏ phiếu miễn nhiệm đối với Tổng thống Phéc-năng-đô Lu-gô, đưa Phó tổng thống P. Phran-cô (F. Franco) thuộc đảng Tự do lên tạm nắm quyền điều hành đất nước khi chỉ còn khoảng 10 tháng là đến kỳ bầu cử đang đẩy quốc gia Nam Mỹ này vào một cuộc khủng hoảng chính trị ngày càng trầm trọng hơn.

Cái cớ mà lực lượng cánh hữu và bảo thủ trong Thượng viện đưa ra nhằm phế truất ông Lu-gô khỏi chiếc ghế Tổng thống bắt nguồn từ một vụ đụng độ đẫm máu giữa lực lượng cảnh sát với một nhóm nông dân không có đất tại huyện Cu-ru-goa-ti, tỉnh Ca-nin-đây-u ngày 15-6 vừa qua. Cuộc giáp chiến không cân sức này đã khiến 17 người bị thiệt mạng, trong đó có 6 sĩ quan và nhân viên cảnh sát và khoảng 80 người khác bị thương. Khu điền trang trên là tài sản của B. Ri-quen-mê (B. Riquelme), cựu Thượng nghị sĩ thuộc đảng bảo thủ Colorado, một chính đảng đối lập ở Pa-ra-goay.

Giới chuyên gia cho rằng, nguyên nhân sâu xa dẫn tới vụ đụng độ ở Cu-ru-goa-ti và tiếp theo là sự ra đi của Tổng thống Lu-gô chính là vấn đề đất đai khi mà 80% đất đai của đất nước Nam Mỹ này nằm trong tay của 1% dân số là địa chủ. Theo một báo cáo mới đây của Ủy ban vì Sự thật và Công bằng (CVJ), trong suốt 35 năm cầm quyền, chế độ độc tài quân sự của A. Xtrâu-xnơ (A. Stroessner) đã giao một cách bất hợp pháp gần 7 triệu héc-ta đất canh tác cho các chủ đồn điền, gia đình và người thân của giới quan chức trong Chính phủ. Đây chính là vấn đề chưa được giải quyết từ khi Pa-ra-goay bước vào quá trình dân chủ, và hiện tại sẽ càng khó khăn hơn khi đất đai ở các vùng nông thôn đang ngày càng có giá trước sự phát triển nhanh chóng của công-nông nghiệp.

Cựu giám mục Thiên Chúa giáo Phéc-nan-đô Lu-gô, được bầu làm tổng thống năm 2008, đã chấm dứt 61 năm cầm quyền của đảng Colorado, trong đó có 35 năm khủng khiếp dưới thời tướng A. Xtrâu- xnơ. Người dân Pa-ra-goay đã gọi ông là “chiến sĩ bảo vệ dân nghèo” khi ông cam kết sẽ chống tham nhũng, xóa nghèo và ưu tiên phân phối lại ruộng đất cho người dân. Trong khi đó, giới chủ và các chủ đồn điền trên cả nước bắt đầu lo ngại về khả năng Tổng thống Lu-gô sẽ tiến hành một cuộc cải cách triệt để và phân chia lại đất đai như đã từng hứa trong khi tranh cử. Tuy nhiên, do thế yếu trong Thượng viện, ông không thể đưa ra những quyết sách nhằm mở đường cho một cuộc cải cách sâu rộng về đất đai.

Vụ đụng độ ở Cu-ru-goa-ti chính là cơ hội cho phái bảo thủ và cực hữu thuộc đảng Colorado trong Quốc hội "lật" ông Lu-gô. Không chỉ ép Tổng thống Lu-gô cách chức Bộ trưởng Nội vụ và Tư lệnh Cảnh sát, các phần tử thân hữu còn đổ hết trách nhiệm cho ông về vụ thảm sát tại Cu-ru-goa-ti và gán thêm cho ông nhiều "tội danh” khác, như có mối quan hệ mật thiết với một số Chính phủ theo đường lối cánh tả Mỹ La-tinh; có thiện cảm và ngấm ngầm ủng hộ những người nông dân chiếm điền trang trong vụ Cu-ru-goa-ti...

Việc Thượng viện Pa-ra-goay bỏ phiếu miễn nhiệm ông Lu-gô đã bị các nước trong khu vực Mỹ La-tinh lên án, coi đây là tiền lệ xấu đối với tiến trình dân chủ ở Mỹ La-tinh. Hiện có tổng cộng 11 nước đã rút hoặc triệu hồi đại sứ về nước để phản đối vụ việc. Trong thông báo hôm 26-6, Tổng thư ký OAS In-xun-xa nêu rõ nhiệm vụ của ông là thu thập mọi thông tin mà Hội đồng thường trực OAS yêu cầu để cơ quan này có thể đưa ra những quyết định hợp lý. Ông cho biết, trong chuyến đi tới, phái đoàn của OAS dự kiến sẽ gặp Tổng thống bị phế truất của Pa-ra-goay, đồng thời bày tỏ hy vọng có thể sớm cung cấp những thông tin về tình hình Pa-ra-goay vào giữa tuần tới.

Trong khi đó, tân Tổng thống Phran-cô cho rằng, việc chuyển giao quyền lực là phù hợp với Hiến pháp và luật pháp Pa-ra-goay. Dù vậy, trong cuộc họp báo đầu tiên tối 22-6, ngay sau khi chính thức nhậm chức tổng thống, ông Phran-cô cũng nhìn nhận “tình hình (đất đai) đã rất khủng khiếp” và hứa hẹn sẽ “tìm ra giải pháp mới cho những vấn đề cũ”, nhưng không nêu rõ những giải pháp đó là gì. “Nếu Pa-ra-goay tiếp tục đối diện với tình trạng tư hữu tích tụ đất đai quá mức thì sẽ có rất nhiều cuộc khủng hoảng tiếp tục nổ ra”, Tạp chí Thời đại dẫn lời nhà báo M. Ren-pheo (M. Rehnfeldt) của nhật báo ABC, một trong những phóng viên điều tra nổi tiếng nhất ở Pa-ra-goay nhận định.

Ngọc Hà