Thế giới thời đàm: Tự chủ quốc phòng EU-Tham vọng lớn, chông gai nhiều

Theo Euronews, bản dự thảo chương trình công tác năm 2027 của EC đã bị rò rỉ trước khi được công bố chính thức. Tài liệu dài 8 trang này cảnh báo, các mối đe dọa nhằm vào biên giới, cơ sở hạ tầng trọng yếu và những giá trị nền tảng của châu Âu đang gia tăng, trong đó có các hoạt động tấn công hỗn hợp.

Cũng theo tài liệu này, tham vọng tăng cường năng lực phòng thủ chung của Liên minh châu Âu (EU) đang đối mặt rủi ro trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực và quốc tế ngày càng diễn biến phức tạp. Dù chi tiêu quốc phòng đã tăng lên mức kỷ lục và quyết tâm chính trị ngày càng mạnh mẽ, nhưng EU vẫn có khả năng không đạt được mục tiêu sẵn sàng quốc phòng vào năm 2030.

Điều đáng nói là những thách thức này càng trở nên cấp bách hơn khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump phát tín hiệu sẽ điều chỉnh sự hiện diện quân sự của Washington tại châu Âu, trong đó bao gồm cả khả năng rút máy bay, tàu chiến, vũ khí cùng hàng chục nghìn binh sĩ khỏi khu vực. Hồi tháng 9, một số quan chức Mỹ và phương Tây đã tiết lộ một trong những phương án đang được Lầu Năm Góc xem xét là rút khoảng 25.000 quân, tương đương gần 1/3 trong tổng số khoảng 80.000 binh sĩ Mỹ hiện đồn trú tại châu Âu. Nếu điều này thật sự xảy ra, đây sẽ là một trong những đợt thu hẹp lớn nhất đối với sự hiện diện quân sự của Mỹ tại châu Âu kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Điều này buộc các quốc gia EU phải đẩy nhanh quá trình củng cố năng lực quân sự để có thể tự vệ cũng như đóng vai trò lớn hơn trong việc bảo đảm an ninh khu vực.

Các binh sĩ Pháp tham gia một cuộc tập trận quân sự của châu Âu tại Santimbru, Romania, ngày 9-11-2025. Ảnh: Reuters

Ủy viên châu Âu phụ trách quốc phòng và không gian Andrius Kubilius cho rằng châu Âu cần tự phát triển các năng lực hỗ trợ chiến lược để bù đắp khoảng trống do Mỹ để lại. Hồi năm ngoái, EC đã công bố Lộ trình sẵn sàng quốc phòng 2030 nhằm chuẩn bị cho EU khả năng răn đe đáng tin cậy trước các đối thủ và ứng phó với mọi hành động quân sự vào năm 2030. Kế hoạch xác định 9 lỗ hổng năng lực quan trọng, bao gồm phòng không và tên lửa, tính cơ động, pháo binh, máy bay không người lái, các hệ thống mạng và hàng hải, đồng thời đề ra 4 dự án trọng điểm cùng mục tiêu tăng cường năng lực công nghiệp quốc phòng của khối.

Dù EU đang rất nỗ lực trải đường cho lộ trình tiến tới tự chủ quốc phòng, nhưng khoảng cách giữa tham vọng chính trị và năng lực triển khai thực tế vẫn là trở ngại lớn. Theo các chuyên gia, châu Âu vẫn thiếu các năng lực cần thiết để xây dựng lực lượng có thể triển khai nhanh chóng, duy trì hoạt động lâu dài và phối hợp tác chiến giữa các quốc gia. Trong dự thảo chương trình công tác năm 2027, EC thừa nhận khối cần hành động quyết liệt hơn để đạt các mục tiêu quốc phòng, đồng thời củng cố khả năng chống chịu, mức độ sẵn sàng và năng lực ứng phó nhanh trước những cuộc khủng hoảng, kể cả các tình huống nghiêm trọng hơn.

Để đẩy nhanh quá trình tái vũ trang trước năm 2030, EU đang xây dựng một loạt sáng kiến nhằm tăng cường khả năng phòng thủ chung của 27 quốc gia thành viên. Một trong những đề xuất đáng chú ý là thành lập Công cụ châu Âu về năng lực hỗ trợ chiến lược, tập trung vào những tài sản và hệ thống giúp gia tăng hiệu quả tác chiến.

Bên cạnh đó, EC dự kiến thúc đẩy sáng kiến thành lập Nghị định thư Khẩn cấp An ninh châu Âu. Cơ chế này sẽ giúp các quốc gia thành viên, khi đối mặt với một mối đe dọa trực tiếp và đáng lo ngại, có thể nhận được sự phản ứng nhanh chóng và thống nhất từ toàn khối. Dẫu vậy, theo Euronews, đề xuất thành lập Nghị định thư Khẩn cấp An ninh châu Âu - vốn được Chủ tịch EC Ursula von der Leyen mô tả là tương đương với Điều 4 trong Hiệp ước NATO -  hiện vẫn chưa nhận được sự ủng hộ tuyệt đối từ tất cả các quốc gia thành viên.

Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp hiện nay, châu Âu đứng trước áp lực phải hành động quyết đoán trước khi những cuộc khủng hoảng tương lai khiến lục địa này trở nên dễ bị tổn thương hơn bao giờ hết. Dẫu vậy, quãng đường xa không thể chỉ rút ngắn bằng hàng trăm tỷ euro rải vào quốc phòng mỗi năm. EU cũng cần quan tâm hơn đến công nghệ, cơ sở hạ tầng và khả năng phối hợp quân sự giữa các thành viên. "Phòng thủ châu Âu mà không có sự tham gia chắc chắn của Mỹ là một thách thức rất lớn. Có lẽ sẽ mất nhiều năm, thậm chí rất nhiều năm để châu Âu có thể có khả năng răn đe một cách đáng tin cậy”, chuyên gia Ian Lesser của Quỹ Marshall Đức, nhận định.