QĐND - Sản xuất nông nghiệp vốn là lĩnh vực luôn tiềm ẩn nguy cơ rủi ro cao, gây thiệt hại rất lớn về kinh tế đối với nông dân. Chính vì vậy, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 315 về việc triển khai thí điểm bảo hiểm nông nghiệp (BHNN) nhằm giảm thiểu thiệt hại, rủi ro trong sản xuất nông nghiệp cho nông dân. Đây là chủ trương đúng đắn, kịp thời, một chính sách chăm lo giúp đỡ người nông dân rất thiết thực của Đảng và Nhà nước, bảo đảm an sinh xã hội và nền nông nghiệp. Tuy nhiên, quá trình triển khai thực hiện lại chưa thu hút được nông dân tham gia. Vậy đâu là nguyên nhân?

Nông dân chưa hào hứng tham gia bảo hiểm cho cây lúa.

Kết quả “khiêm tốn”

Theo Quyết định 315 của Thủ tướng Chính phủ và những văn bản hướng dẫn của các bộ, ngành liên quan (Thông tư 47/TT-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NNPTNT); Thông tư 121/TT-BTC của Bộ Tài chính), đối tượng cây trồng, vật nuôi được hỗ trợ thí điểm bảo hiểm ở 21 tỉnh, thành phố triển khai thí điểm BHNN bao gồm: Thực hiện bảo hiểm đối với cây lúa tại Nam Định, Thái Bình, Nghệ An, Hà Tĩnh, Bình Thuận, An Giang, Đồng Tháp; thực hiện bảo hiểm đối với trâu, bò, lợn, gia cầm tại Bắc Ninh, Nghệ An, Đồng Nai, Vĩnh Phúc, Hải Phòng, Thanh Hóa, Bình Định, Bình Dương và Hà Nội; thực hiện bảo hiểm đối với nuôi trồng thủy sản cá tra, cá ba sa, tôm sú, tôm chân trắng tại Bến Tre, Sóc Trăng, Trà Vinh, Bạc Liêu, Cà Mau.

Theo Tổng công ty Bảo hiểm Việt Nam (Bảo Việt) - một trong hai doanh nghiệp được giao nhiệm vụ thực hiện thí điểm bảo hiểm nông nghiệp, đến nay, Bảo Việt đã triển khai thí điểm BHNN của ở một số tỉnh: Nghệ An, Đồng Tháp, Vĩnh Phúc, Sóc Trăng với 3 sản phẩm bảo hiểm: Cây lúa, vật nuôi và thủy sản.

Đối với vật nuôi, đã có 2 tỉnh là Vĩnh Phúc và Đồng Nai có hợp đồng bảo hiểm với nông dân, riêng Vĩnh Phúc mức thu phí bảo hiểm đạt khoảng 750 triệu đồng. Về thủy sản, có hai tỉnh Sóc Trăng và Bạc Liêu đã triển khai, trong đó Sóc Trăng đã thu phí được khoảng 30 tỷ đồng. Tỉnh Vĩnh Phúc, tổng mức phí bảo hiểm dự tính gần 13 tỷ đồng, ngân sách hỗ trợ gần 8 tỷ đồng, phí bảo hiểm thu của người chăn nuôi gần 4,9 tỷ đồng, đến nay mới thu đạt 750 triệu đồng.

Ông Tăng Minh Lộc, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ NNPTNT) cho biết: Đến nay, việc triển khai thực hiện thí điểm BHNN ở tỉnh Nghệ An và Đồng Tháp với tổng số 23.000 hộ dân ký hợp đồng. Trong đó, chủ yếu hộ nghèo, cận nghèo, đây là những đối tượng thuộc diện được Nhà nước hỗ trợ phí bảo hiểm. Đối với các hộ nông dân khác không thuộc đối tượng này thì chỉ việc ký hợp đồng bảo hiểm chỉ chiếm con số rất “khiêm tốn” khoảng 200 hộ.

Người chăn nuôi bò sữa huyện Ba Vì vẫn chưa mặn mà với BHNN.

Vì sao nông dân chưa mặn mà tham gia?

TP Hà Nội thực hiện quyết định về thí điểm BHNN và tiến hành triển khai với bò sữa tại Ba Vì. Đây là huyện đầu tiên của Hà Nội triển khai Quyết định 315 của Thủ tướng Chính phủ. Ông Nguyễn Văn Bưởi, ở thôn Quyết, xã Yên Bài có thâm niên 7 năm nuôi bò sữa cho hay: "Vừa qua tôi có đi tập huấn triển khai BHNN nhưng thấy nhiều bất cập. Hiện tại  bảo hiểm chưa bán cho người dân nhưng họ không mặn mà cho lắm. Ông Bưởi cho rằng, việc tiến hành đóng bảo hiểm cho bò sữa mức phí phải đóng với hộ cận nghèo là 240.000 đồng/con/năm, hộ bình thường là 480.000 đồng/con/năm nhưng mức bồi thường chỉ bằng 8 triệu đồng, tính ra số tiền này mới đủ mua con bê để nuôi. Trong lúc đó mỗi con bò sữa bây giờ có giá từ 40 đến 60 triệu đồng. Tiền đóng nhiều nhưng thu lại ít".

Đồng Tháp là tỉnh đầu tiên ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) triển khai thí điểm bảo hiểm cây lúa, song do nhiều bất cập về phí bảo hiểm, điều kiện bảo hiểm, mức thanh toán khi bị thiệt hại, nên chỉ có hộ được cho không phí bảo hiểm mới tham gia. Theo thống kê sơ bộ của Sở NNPTNT tỉnh Đồng Tháp, đến thời điểm này mới chỉ có 4.700 hộ tham gia thí điểm bảo hiểm cây lúa với diện tích khoảng 1.600ha, chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với tổng diện tích lúa ở địa phương. Ông Nguyễn Văn Đồng ở xã Mỹ Đông, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp cho rằng: Mức phí đóng bảo hiểm 130.000 đồng/công (1 công có diện tích khoảng 1000m2) là quá cao, trong khi mức thanh toán thiệt hại mà phía công ty bảo hiểm đưa ra lại thấp (570kg/công), trong khi năng suất vùng này luôn đạt từ 800-900kg/công.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được vẫn còn nhiều khó khăn ảnh hưởng đến tiến độ triển khai chương trình BHNN như: Hệ thống văn bản cho việc tổ chức triển khai chưa đồng bộ và chậm ban hành. Quá trình triển khai, một số nông dân cho rằng có những bất cập, không phù hợp với thực tiễn cần sửa đổi như phí bảo hiểm cao, điều kiện tham gia bảo hiểm tuân thủ quá nhiều tiêu chí… Ông Hoàng Tuyến Tiến, cán bộ chăn nuôi (Phòng NNPTNT) Ba Vì cho biết: Trong tổng đàn bò toàn huyện thì tập trung ở ba xã: Tản Lĩnh, Vân Hòa, Yên Bài. Đến nay, BHNN đã có những cuộc họp triển khai, tuy nhiên có nhiều ý kiến từ người dân không mặn mà với chính sách này. Ông Tiến cho biết các nguyên nhân người dân không tham gia bảo hiểm như giá trị một con bò sữa rất lớn. Hiện bảo hiểm ưu tiên cho hộ nghèo, trong khi đặc thù chăn nuôi bò sữa thì hộ nghèo không nuôi, bởi vốn đầu tư cho bò sữa rất lớn. Do đó, đối tượng được hưởng chính sách này hầu như không có. Bên cạnh đó, khi xảy ra dịch bệnh thì phải đáp ứng các yêu cầu như hơn 10% tổng đàn bò của xã chết do dịch bệnh, lúc đó bảo hiểm mới giải ngân với mức hỗ trợ chỉ có 60%.  

Trước tình hình trên, mới đây, Bộ Tài chính cùng Bộ NNPTNT đã kiểm tra 2 đợt để điều chỉnh sửa đổi một số quy định về bảo hiểm cho phù hợp, trong đó bổ sung thêm dịch bệnh đạo ôn trên cây lúa vào danh mục bảo hiểm. Để việc triển khai thực hiện thí điểm BHNN đạt kết quả, về phía doanh nghiệp bảo hiểm gấp rút hoàn thành quy tắc điều kiện, điều khoản hợp đồng bảo hiểm cho 3 sản phẩm gồm: Cây lúa, vật nuôi và thủy sản đảm bảo  đúng luật nhưng vẫn là công cụ mang lại lợi ích tối đa cho nông dân trong thời gian thực hiện thí điểm.

Hiểu biết của nông dân về bảo hiểm nói chung và bảo hiểm nông nghiệp tương đối thấp nên mất rất nhiều thời gian triển khai, tuyên truyền và thời gian đầu có thể số lượng nông dân tham gia không đông. Trước hết, cần làm cho họ hiểu rằng họ là chủ thể của bảo hiểm nông nghiệp nên phải có trách nhiệm tham gia, nếu xảy ra dịch bệnh, thiên tai thì đối tượng chịu thiệt đầu tiên vẫn là nông dân. Việc tham gia BHNN sẽ góp phần giảm thiểu những thiệt hại về kinh tế cho người nông dân.

 Bài và ảnh: Nguyễn Kiểm-Quốc Bảo