QĐND - Hầu hết các dự án đầu tư xây dựng tại Việt Nam chậm tiến độ, dẫn đến hiệu quả đầu tư thấp, không chỉ ảnh hưởng kinh tế mà còn kéo theo nhiều tác động xã hội. Đó là một trong những nhận định được đưa ra tại Hội thảo “Thời gian thực hiện dự án đầu tư xây dựng ở Việt Nam” vừa được Tổng Hội Xây dựng Việt Nam và Bộ Xây dựng tổ chức ngày 15-12. Không chỉ mổ xẻ các nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, nhiều đại biểu tham gia hội thảo còn cho rằng, cần có những thay đổi căn bản, từ công tác quy hoạch, giải phóng mặt bằng đến triển khai và đưa công trình, dự án vào sử dụng.

Xây dựng nhà ở tại khu đô thị ven hồ Tây, Hà Nội. Ảnh: Trọng Hải

Có dự án 10 năm chưa xong mặt bằng

Giải phóng mặt bằng được ông Trần Ngọc Hùng, Chủ tịch Tổng Hội Xây dựng Việt Nam nhấn mạnh là một trong những nguyên nhân lớn nhất ảnh hưởng đến tiến độ dự án xây dựng. “Vấn đề hầu như dự án nào cũng mắc phải đó là công tác giải phóng mặt bằng luôn chậm. Có những dự án công tác giải phóng mặt bằng kéo dài 5 năm, 10 năm. Thậm chí như dự án đường vành đai 1 của Hà Nội hơn 10 năm rồi chưa xong mặt bằng”, ông Trần Ngọc Hùng chia sẻ. Nguyên nhân chính dẫn đến vướng mắc về giải phóng mặt bằng theo ông Trần Ngọc Hùng là giá đền bù thiếu nhất quán và không phù hợp, nhà tái định cư chất lượng kém, không đồng bộ. Theo thống kê của Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội, trong 6 tháng đầu năm 2011, trên địa bàn thành phố có 118 dự án sử dụng 30% vốn Nhà nước trở lên chậm tiến độ, trong đó có 69 dự án nguyên nhân từ giải phóng mặt bằng. Theo TS Phạm Văn Khánh, Vụ Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng), chậm tiến độ do vướng mắc về giải phóng mặt bằng xuất hiện ở hầu hết các dự án sử dụng vốn ngân sách Nhà nước, “nhiều quy định có trong Luật Xây dựng nhưng khi triển khai thực tế chưa được như mong muốn, ví dụ như quy định chủ đầu tư khi triển khai các gói thầu của dự án phải có mặt bằng sạch hoặc ít nhất có cam kết bàn giao mặt bằng đúng tiến độ nhưng chủ đầu tư chưa làm được việc đó”, TS Phạm Văn Khánh bày tỏ.

Nguyên nhân khác ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ công trình xây dựng trong năm 2011 vừa qua đó là thị trường xây dựng có quá nhiều biến động, đặc biệt là biến động về giá cả. TS Phạm Văn Khánh cho biết, trượt giá trung bình trong một năm qua khoảng 20%, trong đó vật liệu xây dựng khoảng 30%, nhân công khoảng 25%. Khi thị trường có biến động, nhiều yếu kém trong quá trình thực hiện dự án cũng bộc lộ, đó là năng lực nhà thầu hạn chế, vốn đầu tư không bảo đảm, nhà thầu yếu lại càng “đói vốn”...  

Cần có chế tài mạnh hơn với dự án đầu tư xây dựng

Để gỡ nút thắt về giải phóng mặt bằng, một trong những giải pháp mà UBND Thành phố Hồ Chí Minh đang đề nghị đó là cần có những quy định cụ thể về điều kiện mặt bằng để các công trình được phép khởi công, ví dụ như mặt bằng trống 90% và không có tình trạng “da báo” hoặc 90% người dân bị ảnh hưởng đồng ý với phương án giải phóng mặt bằng. Mặc dù vậy, theo ý kiến nhiều chuyên gia, nếu tiếp tục với tình trạng có dự án mới giải phóng mặt bằng thì không bao giờ giải quyết được những mâu thuẫn đang gặp phải hiện nay. Ông Trần Ngọc Hùng đề nghị, từ kinh nghiệm của Trung Quốc là phải giải phóng mặt bằng trước, làm đường, hạ tầng xong mới đấu thầu dự án, tới đây sẽ kiến nghị không giao cho doanh nghiệp giải phóng mặt bằng mà Nhà nước giải phóng mặt sạch, đầu tư hạ tầng, sau đó tổ chức đấu thầu. “Như vậy, giá trị chênh lệch địa tô Nhà nước sẽ hưởng chứ không phải để các doanh nghiệp hưởng như hiện nay”, ông Trần Ngọc Hùng giải thích.

Hiện nay, Chính phủ đang chỉ đạo các địa phương cũng như các bộ, ngành rà soát lại những dự án không thực hiện đúng quy định như sau một năm không triển khai, đầu tư không hiệu quả. TS Phạm Văn Khánh cho biết, sắp tới chúng ta sẽ rà soát và sẽ phải loại bỏ hay có những chế tài chặt chẽ hơn đối với các dự án vi phạm, còn những dự án liên quan đến biến động của giá cả và những cơ chế chính sách khác, Chính phủ cũng sẽ có những giải pháp để đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm hiệu quả.

Mạnh Hưng