Sự bất hợp lý trong đầu tư

QĐND Online - Nghị quyết 30a của Chính phủ về xoá đói giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 62 huyện nghèo của cả nước thực sự là Nghị quyết hướng tới người nghèo. Không ai có thể phủ nhận tinh thần của Nghị quyết về sự đổi đời, sang trang mới đối với số phận những người nghèo. Tuy nhiên, trong cách thức thực hiện ở Lai Châu cũng còn đôi điều cần suy ngẫm…

Người dân bản Pậu (Nậm Tăm - Sìn Hồ, Lai Châu) chăm sóc vườn chuối tiêu hồng từ nguồn hỗ trợ chương trình 30a của Chính phủ.

Đầu tư cho nông nghiệp thấp

Ông Hà Văn Um - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Lai Châu là người không đồng tình về cách phân bổ vốn của Nghị quyết 30a ở Lai Châu. Theo ông Um: “Mặc dù nguồn vốn phải thực hiện được nhiệm vụ là tạo tiền đề cho sản xuất được bền vững mới mong xóa được đói, giảm được nghèo. Tuy nhiên ở Lai Châu, nhất là ở một số huyện, sự đầu tư này lại tập trung cho xây dựng cơ sở hạ tầng trong khi đối tượng cần tập trung nhất đó là nông nghiệp. Chúng ta vẫn thấy có những chương trình cấp giống cây, hỗ trợ mua trâu… nhưng số tiền đó không lớn bằng số tiền bỏ vào xây dựng…”. Từ những thông tin ông Um, mỗi năm, mỗi huyện có khoảng hơn 30 tỷ đồng từ nguồn vốn của chương trình 30a trong đó chỉ có khoảng từ 2 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng để tập trung hỗ trợ cho nông nghiệp.

Nghị quyết 30a của Chính phủ với mong muốn cao nhất đó là xây dựng được nền nông nghiệp hiện đại theo hướng hàng hóa, dịch vụ nông nghiệp. Như vậy nguồn hàng phải dồi dào, người nông dân phải trở thành các tiểu thương của nông nghiệp. Ở Lai Châu, để làm được điều này đối với người nghèo thì cần một sự xuất phát vững chắc. Với cách hỗ trợ mang tính chất quy mô nhỏ như vậy thử hỏi làm sao người dân có thể sản xuất lớn được? Vài cân giống, một phần mấy của con trâu (thường là 3 đến 4 hộ chung một con trâu) thực sự là không thể tạo ra một nền sản xuất lớn. Mục đích của việc hỗ trợ trâu là để giúp người nông dân ổn định sản xuất nhưng có tới 3 đến 4 hộ cùng chung một con trâu để nuôi luân chuyển thì khó đạt được mục đích đó.

Ngoài ra, các huyện còn “sáng tạo”, tìm những hướng đi mới (mặc dù không qua thử nghiệm) với những giống cá, giống cây mới để hỗ trợ sản xuất nhưng mỗi nhà vài gốc xoài, dăm cây nhãn thì chẳng thể đi lên sản xuất hàng hóa được.

Sự bất hợp lý trong đầu tư

Bởi vì quy mô hỗ trợ còn chưa cao nên trong quá trình thực hiện Nghị quyết 30a của Chính phủ ở Lai Châu còn bộc lộ nhiều điều bất hợp lý. Nhìn từ góc độ của ngành nông nghiệp xin “mách” nhỏ các nhà quản lý một vài điều còn chưa hợp lý đó.

Sự bất hợp lý đầu tiên là việc lựa chọn các loại cây, con để hỗ trợ cho người dân. Vừa qua, nhiều người đã tung hô, ca tụng về sự thành công của “vườn chuối 30a” ở Sìn Hồ. Thực tế cho thấy, từ giống chuối hỗ trợ của Nhà nước người dân đã trồng và cho thu hoạch. Tuy nhiên ông Hà Văn Um lại không cho rằng đây là sự thành công của Nghị quyết ở hướng đi này đối với Lai Châu: “Tôi cũng đã xem chương trình truyền hình về cây chuối ở huyện Sìn Hồ. Đúng là chuối đã cho thu hoạch, đã có quả nhưng chỉ là chuối ăn thôi chứ không phải là đi theo hướng sản xuất hàng hoá. Mỗi hộ gia đình vài gốc chuối, không ai hướng dẫn kỹ thuật nên mỗi khóm chuối có tới mấy cây. Buồng chuối thì quả ở nải đầu tiên với nải cuối cùng khác hẳn nhau như anh cả với em út. Chuối phát triển không đều nên mỗi nhà có vài buồng cho thu hoạch. Như vậy thử hỏi có thương lái, công ty nào sẽ vào thu mua chuối cho đồng bào?”

Sự thiếu hướng dẫn kỹ thuật cũng như những ràng buộc đối với người dân cũng diễn ra ở việc hỗ trợ trâu, bò. Nhiều gia đình được hỗ trợ trâu nhưng chẳng có chuồng, trại, không có định hướng chăn nuôi, chăn dắt. Bởi vậy trâu của Nhà nước hỗ trợ lại được nhiều người xua lên rừng thả rông, có khi vài tháng chẳng nhìn thấy mặt. Khi mùa rét đến, dịch bệnh lây lan, người dân cũng như cán bộ thú y địa phương chẳng thể nào chống rét, chống dịch cho trâu, bò. Vậy là sự hỗ trợ của Nhà nước vô tình lại khuyến khích cho cách chăn nuôi vốn rất lạc hậu lại tiếp tục quay trở lại dựa vào tự nhiên.

Hiện nay, nhiều người cho rằng các mô hình hỗ trợ nông nghiệp là quá nhiều nhưng không hiệu quả. Sự phối hợp của các cấp và đặc biệt là của chính quyền địa phương dường như “bằng không” đối với sự thành công của mô hình. Ngành nông nghiệp dù có tổ chức thêm nhiều mô hình hơn nữa cũng chắc chắn kết quả không cao nếu tình trạng chính quyền địa phương gần như quay lưng với mô hình như hiện nay.

Sức ì quá lớn từ phía người dân

Đây vẫn là vấn đề cốt tử đối với sự thành công của các chương trình. Nếu chỉ có sự vào cuộc từ một phía (Nhà nước) thì thành công sẽ không cao.

Hiện nay, Nhà nước chỉ hỗ trợ một lần giống các loại cây mới, nhưng nếu nhìn thấy sự thành công, nhìn thấy tương lai, người dân tự giác tiếp tục thực hiện việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng để nâng cao năng suất, thay đổi cách thức canh tác để nâng cao hiệu quả kinh tề từ cùng một đơn vị diện tích đất thì có lẽ sẽ không có nhiều điều phải suy ngẫm. Nếu người dân tích cực tham gia thì sự bất hợp lý sẽ được phản ánh lại các cấp quản lý hiệu quả sẽ cao hơn.

Hiện nay, ở xã Nậm Hàng (Mường Tè), công trình Thuỷ điện Lai Châu đang được xây dựng với số lượng công nhân lên tới vài ngàn người. Không nói các loại thực phẩm khác chỉ tính riêng nhu cầu rau hàng ngày cho lực lượng này cũng lên đến cả tấn với giá cao gấp 2 đến 3 lần giá ở thị xã Lai Châu. Thế nhưng, khi mô hình trồng rau của Nhà nước triển khai và thành công, thì ngay cả những hộ dân được chọn thực hiện mô hình cũng không mặn mà với hướng đi này mà chỉ làm đủ ăn… Không chỉ vậy, thậm chí có những mô hình Nhà nước cung cấp miễn phí giống rau, rống khoai cho người dân cũng không thấy ai thực hiện! Nếu sức ì này không được thay đổi thì có lẽ có thêm vài nghị quyết khác như Nghị quyết 30a cũng khó có thể thay đổi bộ mặt các huyện nghèo.

Không thể nói rằng Nghị quyết 30a không có hiệu quả bởi thực tế các mô hình lúa 2 vụ, ngô vụ 3, mô hình lúa giống mới, mô hình rau hàng hoá, cá thương phẩm, cà chua chất lượng cao… vẫn đang khẳng định hướng đi đúng đắn cho ngành nông nghiệp và với nông dân. Nhưng những điều bất hợp lý kể trên (đó là những điều cơ bản) nếu không được khắc phục thì có lẽ Nghị quyết 30a sẽ lại thành công ở mức bình thường như những Nghị quyết trước đây.

Bài, ảnh: Quỳnh Như