QĐND Online -“Từ đầu năm 2012, nhất là thời điểm mưa phùn, do không phơi được hàng, chất lượng hàng kém nên chúng tôi không có đủ sản phẩm xuất cho đối tác. Muốn mở rộng quy mô, mặt bằng và đổi mới phương thức sản xuất để tăng lợi nhuận lắm, nhưng với khả năng hiện nay tôi chưa thể…” Đó là trăn trở của ông Đặng Ngọc Quyết, chủ doanh nghiệp xuất nhập khẩu mây tre đan, tại thôn Xuân Hội (xã Lạc Vệ, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh).  

Phụ hơn chính

Trong thời bao cấp, thôn Xuân Hội đã nổi tiếng với nghề làm mây tre đan xuất khẩu, nhưng kể từ khi mất thị trường truyền thống, nghề mây tre đan tại Xuân Hội cũng mai một. Cái thời nhà nhà, người người túm năm tụm ba hỳ hụi sớm tối đánh vật với sản phẩm mây tre đan tưởng đã mất, nhưng nay đã được sống lại, đem đến thu nhập ổn định và nâng cao mức sống người dân trong vùng.

Trong căn phòng nhỏ ngổn ngang vật liệu và các sản phẩm thủ công, bà Lê Thị Hương cho biết, trong năm ngày vừa qua hai vợ chồng bà đã gia công được 730 chiếc giỏ đựng hoa. Mỗi chiếc, chủ doanh nghiệp trả 1.400 đồng.

Như vậy, tiền công của ông bà được hơn 1.000.000 đồng. Điều đáng nói là, công việc này chủ yếu được làm vào buổi tối, vì hiện nay, công việc chính của hai vợ chồng bà là chăm sóc gần 1 mẫu ruộng. Theo như bà Hương, đó mới là “thu nhập chính” của gia đình.

Ông Đặng Ngọc Điệt, Trưởng thôn Xuân Hội cho biết: “Trung bình một lao động làm nghề mây tre đan được 150.000-170.000 đồng/ngày, với những sản phẩm chất lượng đòi hỏi tay nghề cao, công lao động lên tới 200.000 đồng/ngày. Thu nhập trung bình mỗi tháng từ làm mây tre đan của một người ước đạt từ 3 đến 4 triệu đồng. Như vậy, với giá chủ doanh nghiệp trả hiện nay, thu nhập của một người dân có thể đạt từ 26 đến 28 triệu đồng/người/năm. 

Đặng Ngọc Quyết, chủ doanh nghiệp xuất nhập khẩu mây tre đan trao đổi với phóng viên

Ông Đặng Ngọc Quyết tính toán chi ly: Hiện 1 sào lúa cho từ 230 đến 250kg/vụ, với giá bán 7.000 đồng/1kg như hiện nay, cả năm người nông dân thu nhập được từ 3,2 – 3,5 triệu đồng. Nếu trừ chi phí phân bón, giống, thuốc trừ sâu và các khoản tiền thủy lợi… thì chẳng còn được là bao. Bởi vậy, nghiễm nhiên, từ nghề phụ, nhưng sản phẩm mây tre đan lại đem tới nguồn thu nhập chính cho người dân địa phương.

Mong muốn của một “lão nông”

Ông Trịnh Bá Hoàn, Phó Chủ tịch UBND xã Lạc Vệ (huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh) cho biết, hiện nay thôn Xuân Hội có 684 hộ với 2.600 nhân khẩu, 1.200 lao động chính, trong đó có hơn 700 lao động làm nghề mây tre đan. Đây là nghề đem lại hiệu quả trong việc giảm nghèo của thôn. Năm 2010, số hộ nghèo chiếm 8% (theo tiêu chí mới), năm 2011 số hộ nghèo giảm xuống còn 6%.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, nghề mây tre đan có hàng trăm loại sản phẩm. Có sản phẩm gia công đơn giản, yêu cầu kỹ thuật không phức tạp, ngay cả trẻ em cũng có thể làm được, do đó giá trị công lao động thấp. Nhưng cũng có nhiều sản phẩm cao cấp, cho giá trị lao động rất lớn, không hẳn ai cũng làm được. Để có chỗ đứng trên thị trường, các doanh nghiệp phải luôn thay đổi mẫu mã và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Chia sẻ với chúng tôi về cái nghề “phụ, nhưng hơn chính này”, ông Đặng Ngọc Quyết cho biết, để làm ra được một sản phẩm phải thực hiện nhiều công đoạn hoàn toàn thủ công, mỗi công đoạn có yêu cầu riêng về mặt kỹ thuật. Nguyên liệu đưa về phải sơ chế và sấy diêm sinh (lưu huỳnh) rồi phơi khô, chẻ thành lạt rồi nhuộm màu. Sau khi đan thành các sản phẩm phải đem khò ở nhiệt độ vừa phải cho cháy hết lông tơ. Tiếp theo là phải nhúng keo sữa, sấy, phơi khô rồi mới quang dầu, đánh bóng sản phẩm, sau đó tiếp tục phơi khô, rồi mới đóng hộp đem đi tiêu thụ.

Tận dụng mái tôn để phơi sản phẩm.

Đã từng nhiều năm lăn lộn với nghề mây tre đan ở địa phương, ông Quyết trăn trở: “Từ đầu năm 2012, nhất là thời điểm mưa phùn, do không phơi được hàng, chất lượng hàng kém nên chúng tôi không có đủ sản phẩm xuất cho đối tác. Muốn mở rộng quy mô, mặt bằng và đổi mới phương thức sản xuất để tăng lợi nhuận lắm, nhưng với khả năng hiện nay tôi chưa thể…”. Ông cũng cho biết thêm, để có đủ hàng xuất đi, ông phải nhập hàng từ các cơ sở sản xuất mây tre đan khác ở các địa bàn trong tỉnh Bắc Ninh, như: Yên Phong, Quế Võ, Thuận Thành, TP. Bắc Ninh…

Một tháng doanh nghiệp của ông Quyết xuất cho các đối tác lượng hàng giá trị từ 700 đến 800 triệu đồng. Nếu có các chính sách hỗ trợ vốn mở rộng mặt bằng nhà xưởng, thì giá trị sản xuất của doanh nghiệp ông Quyết sẽ cao hơn rất nhiều, ông khẳng định với chúng tôi như vậy.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp làm hàng mây tre đan xuất khẩu ở thôn Xuân Hội (Lạc Vệ, Tiên Du, Bắc Ninh) và các địa phương khác trong cả nước mong muốn được tư vấn về các thủ tục pháp lý đăng ký thương hiệu sản phẩm và vay vốn ưu đãi để đầu tư mở rộng mặt bằng sản xuất theo hướng công nghiệp hóa, giảm sức lao động thủ công. Tin chắc rằng, với sự quan tâm đầu tư thỏa đáng của các cấp, các ngành ở địa phương đối với sự phát triển của các làng nghề ở Bắc Ninh, trong tương lai gần, nghề mây tre đan ở thôn Xuân Hội sẽ khởi sắc, phát triển mạnh mẽ, góp phần xóa đói, giảm nghèo và đóng góp tích cực vào công cuộc phát triển kinh tế chung của địa phương.

Bài, ảnh: Mạnh Thắng