Những mảng màu sáng, tối

QĐND - Trong những năm gần đây, ngành nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đạt được thành tích ấn tượng về sản lượng cũng như tính hiệu quả kinh tế, đóng góp vào việc thúc đẩy tăng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Năm 2011, nông nghiệp đất Chín Rồng tiếp tục có bước phát triển mạnh: Sản lượng gạo, thủy sản xuất khẩu đều tăng. Tuy nhiên, bức tranh nông nghiệp đất Chín Rồng cũng có những mảng màu tối khi người nông dân nuôi thủy sản hứng chịu nhiều tổn thất...

Thu hoạch cá tra tại xã Bình Hòa Phước, huyện Long Hồ (Vĩnh Long).

Tôm “gặp bạo bệnh”, cá tra trồi sụt

Con tôm đã khiến người dân các tỉnh ven biển ĐBSCL như Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau năm 2011 lâm cảnh lao đao. Tôm sú 1-2 tháng tuổi bỗng dưng lâm bệnh chết, khiến nhiều nông dân nuôi tôm phút chốc lâm cảnh trắng tay. Ước tính có khoảng 50.000ha tôm chết hàng loạt, trong đó tại tỉnh Bạc Liêu hơn 12.000ha, tỉnh Sóc Trăng hơn 19.000ha và Cà Mau gần 10.000ha… “cơn bão tôm” càn quét qua khiến không chỉ những người nuôi tôm ở mức độ trung bình chịu thiệt hại nặng nề, mà ngay cả những “đại gia tôm”, với nhiều kinh nghiệm lẫn nguồn vốn lớn cũng “lãnh đủ”. Ông Huỳnh Quốc Đạt, một người có hơn chục năm kinh nghiệm nuôi tôm ở Sóc Trăng thảng thốt: Khủng khiếp, chưa bao giờ vùng nuôi tôm ở Sóc Trăng hứng chịu thiệt hại nặng nề đến thế. Không ít chủ vuông tôm phải bỏ nhà bỏ cửa lên TP Hồ Chí Minh kiếm việc mưu sinh sau khi tôm bị chết. Nhiều nhà lâm vào cảnh “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt” vì tôm.

Nguyên nhân khiến tôm chết hàng loạt được người ta đưa ra mổ xẻ, phân tích. Nào là do thời tiết thất thường, nắng nóng kéo dài. Nào là do vi khuẩn ký sinh ở gan gây hoại tử gan cho tôm. Tuy nhiên, có một nguyên nhân quan trọng quyết định thành bại một vụ tôm, đó là việc con giống chưa bảo đảm chất lượng và việc vệ sinh vuông tôm, xử lý nguồn nước nuôi tôm chưa tốt. Vấn đề này không mới và cũng chẳng phải người nuôi không biết. Thế nhưng, do tâm lý chủ quan lẫn thói quen ham rẻ, nhiều nông dân vẫn cứ thả nuôi tôm giống không rõ nguồn gốc, không bảo đảm chất lượng. Hậu quả, chỉ sau 1-2 tháng tôm chết hàng loạt khiến người nuôi “tán gia, bại sản”. Nuôi tôm là một nghề luôn ẩn chứa nhiều rủi ro. Lời giải bài toán phát triển con tôm bền vững ở đất Chín Rồng hiện vẫn còn là một ẩn số. Bởi lẽ, nguồn tôm giống bảo đảm chất lượng chưa đáp ứng nhu cầu của người nuôi, khiến cho tôm giống không bảo đảm chất lượng vẫn có “đất” tồn tại.

Không riêng con tôm, cá tra cũng khiến người nuôi hứng chịu nhiều thiệt hại do việc tiêu thụ cá bấp bênh, thất thường. Diện tích nuôi cá tra cũng vì thế sụt giảm do người nuôi “treo ao” chờ đợi. Thực ra, nguyên nhân sâu xa xuất phát từ việc giữa người nông dân và doanh nghiệp chế biến vẫn trong cảnh “ông chẳng bà chuộc”, chưa chịu hợp tác, liên kết với nhau. Phần lớn nông dân không ký kết hợp đồng bán cá với nhà máy và quyết định “neo” cá để đòi tăng giá. Quá thời hạn xuất bán, cá tăng trọng lượng, nhà máy không muốn mua hoặc chỉ mua với giá thấp. Hệ lụy đã xảy ra, trong thời gian “neo” cá, chi phí thức ăn tăng lên khiến người nuôi thua lỗ. Câu chuyện về mối liên kết giữa các “nhà” dù không còn mới và hẳn nhiên không phải người ta không biết, nhưng nếu không hợp tác để cùng làm ăn, chia sẻ, điều hòa lợi ích thì cả nông dân và doanh nghiệp đều thiệt. Thế mới biết, để hội nhập rất cần cách làm ăn chuyên nghiệp.

Điểm sáng: Hạt lúa được mùa, được giá

Trong khi người nuôi tôm và cá tra thiếu may mắn thì người trồng lúa lại "gặp hên" khi đầu ra cho hạt lúa khá ổn định hơn so với năm trước đây. Đây có thể coi là điểm sáng của nông nghiệp ĐBSCL năm 2011. Sản lượng lúa gạo ĐBSCL tiếp tục tăng, lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam năm nay có thể đạt 7 triệu tấn với kim ngạch khoảng 3,7 tỷ USD.

Với diện tích lúa Thu Đông (lúa vụ 3) toàn vùng ĐBSCL là 650.000ha, tăng 150.000ha so với Thu Đông năm 2010, năng suất bình quân đạt 5,1 tấn/ha, sản lượng cả vụ ước đạt 3,15 triệu tấn. Tổng sản lượng lúa tại ĐBSCL năm 2011 đạt khoảng 22,8 triệu tấn, tăng 1,3 triệu tấn so với năm 2010. Trung bình mỗi héc-ta lúa nông dân thu lãi từ 20 đến 25 triệu đồng, mức cao nhất từ trước đến nay. Tiến sĩ Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL nhận xét: Lúa năm nay đạt năng suất, sản lượng cao, đặc biệt lúa Thu Đông là nhờ các địa phương trong vùng đã xây dựng củng cố, bảo vệ hệ thống thủy lợi hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại do lũ lụt ở mức thấp nhất. Mặc dù nước lũ năm nay lên cao nhất trong 10 năm qua nhưng chỉ có khoảng 1% diện tích lúa Thu Đông toàn vùng bị mất trắng (khoảng 7.565ha, số diện tích lúa này chủ yếu nằm ngoài đê bao). Không chỉ được mùa, được giá, việc Thái Lan áp dụng chính sách thu mua lúa gạo mới từ đầu tháng 10 cũng tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu gạo nước ta.

Có thể nói, năm 2011, ngành nông nghiệp ĐBSCL có những “điểm sáng”, đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu của vùng. Tuy nhiên, ngành nông nghiệp ĐBSCL cũng còn nhiều vấn đề cần phải giải quyết như: Nâng cao tính dự báo, mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản; mối liên kết giữa nông dân-doanh nghiệp-khoa học kỹ thuật vẫn còn yếu; giá cả thiếu ổn định; chất lượng nông sản chưa cao... Khắc phục những yếu kém, bất cập tồn tại này sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại, rủi ro, phát huy hiệu quả kinh tế cho nông dân và doanh nghiệp, nâng cao tính cạnh tranh của nông sản trên đất Chín Rồng.