QĐND - ­­­­­Cách đây tròn 50 năm, ngày 26-12-1961, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 216/CP về việc sinh đẻ có hướng dẫn. Đây cũng được coi là mốc Việt Nam chính thức tham gia Chương trình dân số toàn cầu. 50 năm qua, công tác dân số-kế hoạch hóa gia đình (DS-KHHGĐ) trong quân đội đã quán triệt sâu sắc các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, các văn bản có liên quan của Chính phủ về chính sách DS-KHHGĐ. Các văn bản trên đã được thể chế hóa thành các văn bản của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng để toàn quân thực hiện thắng lợi các mục tiêu.

Cán bộ quân y của Đồn Biên phòng 309 Pa Ủ, Mường Tè, Lai Châu tuyên truyền công tác DS-KHHGĐ cho bà con. Ảnh: Trường Giang

Ngay sau khi Nghị quyết Hội nghị Trung ương IV khóa VII, Thường vụ Quân ủy Trung ương đã ban hành Chỉ thị số 39 ngày 16-4-1993 về tăng cường lãnh đạo và quản lý công tác DS-KHHGĐ trong quân đội theo mục tiêu “Mỗi cán bộ, chiến sĩ là một tuyên truyền viên tích cực và thực hiện tốt Chương trình DS-KHHGĐ khi tại ngũ cũng như khi xuất ngũ”. Từ mục tiêu trên, lãnh đạo và chỉ huy các cấp trong toàn quân đã tổ chức quán triệt cho toàn thể cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị của mình và xác định DS-KHHGĐ là một nhiệm vụ mà mọi tập thể cũng như mọi cá nhân phải làm tốt để góp phần cùng toàn dân thực hiện thắng lợi Nghị quyết Trung ương IV khóa VII. Đây là một sự chuyển biến rất lớn về mặt nhận thức của cán bộ, chiến sĩ trong toàn quân từ thụ động thực hiện sang chủ động thực hiện và giúp đỡ đồng đội cùng thực hiện. Hội nghị Quân chính hằng năm của Thường vụ Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng trong nghị quyết và chương trình hành động đều có nhận xét, đánh giá về công tác DS-KHHGĐ trong quân đội. Đồng thời với nghị quyết và chương trình hành động của Bộ, ở các đầu mối trực thuộc đều có nghị quyết và kế hoạch công tác hằng năm của các đơn vị những nhận xét đánh giá kết quả về kết quả công tác quan trọng này. 

Chính vì vậy, các hoạt động thực hiện chính sách DS-KHHGĐ trong quân đội ngày càng đi vào thực tiễn đời sống học tập, lao động và công tác của toàn thể cán bộ, chiến sĩ trên khắp mọi miền của Tổ quốc, đâu đâu cũng được đón nhận bằng tình cảm và tinh thần trách nhiệm của tất cả các đơn vị, của tất cả các cá nhân quyết tâm phấn đấu thực hiện thắng lợi các mục tiêu về công tác DS-KHHGĐ. Mọi hoạt động của công tác DS-KHHGĐ đều được tiến hành chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra đôn đốc và đánh giá kết quả, xác định nguyên nhân thành công, chưa thành công. Trong quá trình tổ chức thực hiện, luôn coi trọng khâu quản lý con người, giáo dục nhận thức, giáo dục chuyển đổi hành vi và kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục vận động với các biểu hiện vi phạm, chú trọng tới các đối tượng có nguy cơ vi phạm các mục tiêu của công tác DS-KHHGĐ. Thật sự coi trọng khâu tổng kết đúc rút các bài học kinh nghiệm, biểu dương điển hình tiên tiến, nhân rộng mô hình điển hình tiên tiến, tổ chức tham quan trao đổi. Nhiều đơn vị đã thành lập các câu lạc bộ không sinh con thứ 3, câu lạc bộ tiền hôn nhân, câu lạc bộ không vi phạm các mục tiêu của công tác DS-KHHGĐ... Một điều quan trọng nữa góp phần làm nên những thành quả của công tác DS-KHHGĐ là các nội dung của công tác DS-KHHGĐ đã đưa thành chương trình giáo dục chính khóa trong toàn quân, trong đó chú trọng đối tượng chiến sĩ mới và học viên thi đỗ vào các trường quân sự; thường xuyên tổ chức cho các báo cáo viên của cơ quan tuyên huấn các cấp được bồi dưỡng, nâng cao các kiến thức về công tác DS-KHHGĐ để tuyên truyền thống nhất trong toàn quân.
Thông qua các biện pháp cụ thể trên mà trong nhiều năm nay, năm sau cao hơn năm trước, công tác DS-KHHGĐ trong quân đội đã đạt được mục tiêu “Mỗi cán bộ, chiến sĩ là một tuyên truyền viên tích cực và thực hiện tốt Chương trình DS-KHHGĐ khi tại ngũ cũng như khi xuất ngũ”.

Hệ thống tổ chức chỉ đạo công tác DS-KHHGĐ trong quân đội được thống nhất từ cấp Bộ Quốc phòng đến các cơ quan, đơn vị; thực hiện tốt chức năng tham mưu, đề xuất, đồng thời là cơ quan trực tiếp tổ chức điều hành công tác DS-KHHGĐ theo các mục tiêu đã đề ra. Từ tháng 10-1993, Bộ Quốc phòng đã có quyết định về việc thành lập Văn phòng uỷ ban DS-KHHGĐ cấp Bộ Quốc phòng (đặt tại Cục Quân y), ở các đầu mối trực thuộc Bộ Quốc phòng có các cán bộ chuyên trách hoặc kiêm nhiệm về công tác DS-KHHGĐ; đồng thời, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cũng đã ban hành quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban DS-KHHGĐ các cấp trong quân đội. Có thể nói, đây là một quyết định thể hiện rất rõ sự quan tâm và trách nhiệm của Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng đối với việc lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện công tác DS-KHHGĐ của quân đội ở thời kỳ mới. 

Bên cạnh cơ quan quản lý chỉ đạo, là sự quan tâm đầu tư có chiều sâu và toàn diện cho các đơn vị kỹ thuật về lĩnh vực DS-KHHGĐ. Đó là sự hình thành hai Trung tâm KHHGĐ của quân đội ở hai đầu Nam - Bắc (tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh); các khoa sản, phân khoa sản tại hệ thống bệnh viện quân đội; các tổ chức KHHGĐ ở các Trung tâm y tế dự phòng thuộc các quân khu, quân đoàn; đặc biệt là sự hình thành và phát triển của Trung tâm Mô phôi thuộc Học viện Quân y, nơi đã nghiên cứu, ứng dụng thụ thai trong ống nghiệm và điều trị tư vấn sinh đẻ đã đem lại hạnh phúc cho hàng vạn gia đình trong những năm qua.

Quân đội đã tham gia có hiệu quả, giúp đỡ nhân dân về công tác DS-KHHGĐ ở các địa bàn đóng quân, nhất là các địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn. Thông qua các hoạt động của chương trình kết hợp quân - dân y, trong đó lấy lực lượng quân y làm nòng cốt đã tuyên truyền, vận động nhân dân cùng thực hiện tốt chính sách DS-KHHGĐ và coi đó là một nhiệm vụ chính trị thường xuyên của đơn vị. Điều đáng chú ý là ở các đơn vị vùng biên giới, nơi có các đoàn kinh tế - quốc phòng và các đồn biên phòng đã lồng ghép tổ chức các đội tuyên truyền vận động kết hợp với các dịch vụ bảo vệ chăm sóc SKSS/KHHGĐ. Chỉ tính riêng trong thời gian từ năm 2001 đến 2010 đã tuyên truyền cho gần 8 triệu lượt người, khám phụ khoa cho gần 60 vạn người, đỡ đẻ 3,2 vạn ca, nạo hút thai cho gần 2,1 vạn lượt người, đặt vòng tránh thai cho 4 vạn lượt người... Với tinh thần chủ động, tích cực kết hợp như vậy, tại các địa bàn trên, công tác DS-KHHGĐ đã được triển khai có hiệu quả, trong đó có sự đóng góp rất lớn của bộ đội.

Trong những năm tới, trên cơ sở kế thừa những bài học kinh nghiệm và những thành quả đã đạt được, tuy còn một số thách thức, song chúng ta tin chắc rằng, công tác DS-KHHGĐ trong quân đội sẽ đạt được nhiều thành tựu lớn lao hơn nữa để góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân thực hiện thắng lợi những mục tiêu của DS-KHHGĐ đã đặt ra trong Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng.

Trung tướng, Tiến sĩ Chu Tiến Cường - Chuyên viên đầu ngành tổ chức chỉ huy quân y, nguyên Cục trưởng Cục Quân y.