Minh bạch giá xăng, dầu

QĐND - “Tăng nhiều, giảm ít”; “tăng nhanh, giảm chậm”; “liên tục tăng”; “hàng hóa rục rịch tăng theo giá xăng, dầu”… Đó là những băn khoăn của rất nhiều người dân và doanh nghiệp được phản ánh trên các phương tiện thông tin đại chúng trong mấy ngày qua về việc điều chỉnh giá xăng, dầu. Các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu lại cho rằng, họ tăng như thế là hợp pháp, mức tăng còn… khiêm tốn và thực tế họ đang bị lỗ. Vậy thực hư giá xăng, dầu ra sao?

Tăng nhiều, giảm ít là do… cơ quan quản lý Nhà nước?

Từ chiều 13-8, các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu tại Việt Nam đồng loạt tăng giá xăng thêm 1.100 đồng/lít. Giá các mặt hàng dầu cũng tăng từ 500-800 đồng/lít (kg). Như vậy, từ đầu năm 2012 đến nay, giá xăng đã tăng 5 lần và giảm giá 5 lần. Thế nhưng, số tiền giảm mỗi lần rất ít, trong khi đó số tiền tăng của mỗi lần lại khá nhiều.

Lý giải nguyên nhân dẫn đến việc tăng giá xăng, dầu vào ngày 13-8 vừa qua, đại diện các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu đều cho rằng, có hai lý do gây sức ép cho việc phải tăng giá. Thứ nhất là do giá thế giới tăng đột biến quá mạnh và thứ hai là do nguồn hàng từ Nhà máy lọc dầu Dung Quất bị "đứt" đột ngột. Vì thế, hiện giá bán lẻ thấp hơn rất nhiều so với giá vốn của doanh nghiệp. Theo bảng giá cơ sở với giá bình quân 30 ngày (từ 14-7 đến 12-8), giá xăng bình quân đã tăng 115,89USD/thùng, kéo theo giá cơ sở xăng tăng thêm 5,79% so với giá bán lẻ hiện hành. Mức chênh lệch tuyệt đối là 1.267 đồng/lít. Giá dầu đi-ê-den bình quân 30 ngày cũng tăng lên 122,6 USD/thùng, đẩy mức giá cơ sở tăng cao hơn giá bán lẻ hiện hành tới 654 đồng/lít, tỷ lệ chênh lệch là 3,15%...

Hoạt động kinh doanh xăng, dầu của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam.

Đại diện các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu cho rằng, với mức tăng vào ngày 13-8 vừa qua, doanh nghiệp vẫn còn bị lỗ (vì thế có doanh nghiệp đề nghị mức tăng vào ngày 13-8 là 1.400 đồng/lít xăng).

Lý giải về việc “tăng nhiều, giảm ít”, đại diện các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu và một số chuyên gia kinh tế đổ lỗi cho phía các cơ quan quản lý Nhà nước (Bộ Tài chính và Bộ Công Thương) vì trước đây hai Bộ này định giá. Doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu mới chỉ được chủ động tăng giá hai lần vào tháng này thôi.

Doanh nghiệp “méo mặt” vì giá xăng, dầu tăng

Sau khi giá xăng, dầu tăng, trên thị trường, nhiều loại hàng hóa và dịch vụ đã rục rịch tăng giá theo. Nhiều doanh nghiệp đang “méo mặt” khi phải đối phó với giá xăng, dầu tăng cao trong khi sản phẩm sản xuất ra phải tồn kho và hạ giá bán. Từ ngày 16-8, Tập đoàn Mai Linh đã điều chỉnh tăng giá cước tắc-xi Mai Linh trên toàn quốc với mức tăng từ 800 đến 1000 đồng/km tùy theo từng loại xe. Cũng trong ngày hôm qua, một số vé xe khách đường dài cũng được điều chỉnh tăng giá bán. Tại Hà Nội, các bác “tài xế xe ôm” cũng đã nêu lý do giá xăng tăng để tăng giá dịch vụ. Người bán các mặt hàng rau quả, thực phẩm tại các chợ của Hà Nội từ ngày 14-8 cũng nêu lý do xăng, dầu tăng để tăng giá bán. Tuy nhiên, do nguồn cung khá dồi dào nên mức tăng giá không nhiều.

Trao đổi với các phóng viên, ông Phạm Chí Cường, Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam cho hay, giá xăng, dầu tăng khiến doanh trong hiệp hội lao đao. Cán thép tiêu thụ dầu FO là chủ yếu, nên mỗi khi điều chỉnh giá dầu, đầu vào sẽ tăng mạnh. Lãnh đạo Hiệp hội Thép tính toán, để sản xuất ra một tấn thép, doanh nghiệp mất khoảng 40kg dầu FO. Vậy với mức tăng 500 đồng/kg, mỗi tấn thép đội chi phí lên 20.000 đồng.

Chủ tịch Hiệp hội xi-măng Việt Nam Nguyễn Văn Thiện cho rằng: Sức tăng dồn dập của xăng, dầu và điện đã khiến các doanh nghiệp sản xuất xi-măng “bị giáng tiếp đòn đánh và không kịp trở tay”.

Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương nhận định: Việc tăng giá điện, xăng, dầu, gas... thời gian gần đây là một đòn đánh mạnh vào nhiều doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp đang chịu lỗ, đáng ra cần giảm giá đầu vào nhưng giá tăng có thể khiến nhiều doanh nghiệp khó khăn hơn. Bởi họ không thể tăng giá mà người dân vẫn phải mua như các doanh nghiệp điện, xăng, dầu...

Nên điều hành giá xăng, dầu như thế nào?

Đã có khá nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề này. Có ý kiến cho rằng, việc để các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu định giá như hiện nay chẳng khác gì việc “thả gà ra mà đuổi”. Có ý kiến lại khẳng định, cơ chế điều hành giá xăng, dầu hiện nay là phù hợp và cần phải để doanh nghiệp chủ động hơn nữa trong việc tăng, giảm giá xăng, dầu. Có chuyên gia kinh tế lại đề nghị nên thành lập một cơ quan độc lập, chuyên trách giám sát giá xăng dầu…

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hiền, chuyên gia trong lĩnh vực giá cả thị trường cho rằng: Việc để doanh nghiệp tự định giá là hoàn toàn có lý, không có gì phải băn khoăn. Nhà nước mình hiện nay vất vả quá, vì cứ ôm vào những việc quản lý không đâu. Lâu nay Nhà nước đứng ra bảo vệ người tiêu dùng nhưng thực ra thị trường đã bảo vệ họ rồi. Ít nói đến sự quản lý của Nhà nước thì thị trường sẽ thông thoáng và hoạt động bình thường. Còn như bây giờ, mỗi lần tăng giá xăng, dầu là cảm thấy sốc quá.

Cũng có chuyên gia kinh tế đồng ý với ý kiến của tiến sĩ Hiền, nhưng cũng có người phản đối bởi lẽ nền kinh tế của chúng ta là nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Mặt khác, các mặt hàng như điện, nước, xăng, dầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để đảm bảo cuộc sống hằng ngày của người dân, nền kinh tế, nên việc kinh doanh cũng phải khác với kinh doanh các mặt hàng khác. Ngay cả đối với những nước phát triển, việc cung cấp các mặt hàng thiết yếu đó được giao cho những công ty nhà nước thực hiện độc quyền, độc quyền đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người dân chứ không phải độc quyền kinh doanh. Họ không được phép lấy lợi nhuận làm mục tiêu hoạt động mà phải đáp ứng tốt nhất nhu cầu thiết yếu của người dân. Chúng ta đã có các công cụ là thuế, quỹ bình ổn giá xăng, dầu. Giả sử giá xăng, dầu trên thị trường thế giới biến động thì trong nước, chúng ta vẫn có thể giữ ổn định bằng các giải pháp tăng, giảm thuế và điều tiết từ quỹ bình ổn giá. Trong trường hợp cụ thể, vào ngày 13-8 vừa qua, có thể điều tiết từ chính sách thuế và quỹ bình ổn giá xăng, dầu để không phải tăng giá xăng, dầu, cứu giúp cho doanh nghiệp đỡ khó khăn.

Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung đề nghị: Chúng ta cần một cơ quan giám sát thị trường mà giá chỉ là một khâu trong đó. Cơ quan giám sát thị trường nên thuộc Quốc hội, độc lập với Chính phủ và phải có quyền ra chính sách để thị trường thật sự vận hành.

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia kinh tế, vấn đề quan trọng nhất lúc này là phải minh bạch giá xăng, dầu. Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Tuấn, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài chính, nguyên Trưởng ban Vật giá Chính phủ đề nghị: Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) phải công khai quản lý giá xăng, dầu bằng cách đăng tải giá thế giới từng ngày một. Cùng với các loại thuế và chi phí khác thì phải xác định được mức tăng bao nhiêu là hợp lý.

Bài và ảnh: Đỗ Phú Thọ