QĐND - Từ đầu năm 2012 đến nay, ngành sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước đã chứng kiến sự sụt giảm mạnh về sản lượng. Người tiêu dùng băn khoăn, ngần ngừ trước quyết định mua xe. Nhìn xa hơn, thời điểm năm 2018 khi những cam kết giảm thuế nhập khẩu ô tô đã cận kề, nhưng ngành công nghiệp ô tô trong nước vẫn loay hoay, chưa có định hướng rõ ràng. Trên thực tế, cho đến nay, câu hỏi về việc nước ta có thể xây dựng được ngành công nghiệp ô tô hay không vẫn còn để ngỏ.

Thị  trường ô tô những tháng đầu năm 2012 liên tục sụt giảm khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn

 

Sản lượng ô tô năm 2012 quay về mức năm 2007

Các số liệu doanh số bán hàng do Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) công bố đã liên tục đưa đến những thông tin xấu cho thị trường. Thống kê mới nhất, tháng 5-2012, sản lượng bán ô tô của toàn thị trường đạt 6.870 xe, tiếp tục giảm so với tháng 4-2012 (đạt 6.982 xe). Trong đó, sản lượng xe lắp ráp trong nước đạt 5.339 xe, giảm 3% so với tháng 4-2012 trong khi xe nhập khẩu tăng 3,6%. So với năm ngoái, sản lượng bán hàng của thị trường trong 5 tháng đầu năm giảm 40%. Trong khi đó, vào tháng 4-2012, doanh số bán hàng của thị trường ô tô chứng kiến sự sụt giảm lên tới 46% so với cùng kỳ năm 2011, giảm 24% so với tháng 3-2012. Kết quả kinh doanh tháng sau thấp hơn tháng trước đã đưa đến dự báo, thị trường ô tô năm 2012 sẽ kết thúc chỉ với khoảng 80.000 xe được bán ra. Con số này đưa thị trường quay trở lại mức sản lượng vào thời điểm năm 2007. Doanh số sụt giảm khiến sản xuất của doanh nghiệp đình đốn. Theo ông Nguyễn Văn Quý, đại diện Công ty TNHH ô tô GM Việt Nam, doanh nghiệp hiện nay tồn đọng sản phẩm rất nhiều, đình trệ sản xuất hoặc sản xuất cầm chừng để chờ xem có bước đột phá nào, có sự hỗ trợ hay giải pháp nào tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp ô tô.

Nguyên nhân của tình trạng thị trường ô tô ế ẩm, theo ông Đỗ Hữu Hào, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương, không phải là do người dân không đủ năng lực tài chính để mua mà do ngành giao thông đề xuất những chính sách hạn chế ô tô, dù chưa được áp dụng nhưng các loại phí hạn chế phương tiện cá nhân, đi vào nội đô giờ cao điểm… khiến người dân e ngại, tác động đến sức tiêu thụ của mặt hàng này. Ông Đỗ Hữu Hào cho rằng, nút thắt vẫn là vấn đề chính sách. Nếu có chính sách tốt, người tiêu dùng mua ô tô nhiều hơn, đó sẽ là cơ hội để phát triển ngành công nghiệp ô tô cùng các lĩnh vực phụ trợ tại Việt Nam.

Thực tế, theo nhiều chuyên gia, muốn nội địa hóa được ô tô thì sản lượng là quan trọng nhất. Chính vì vậy, khi thị trường sụt giảm, đặc biệt với dòng xe sản xuất, lắp ráp trong nước, dấy lên những lo ngại nhiều hãng sản xuất ô tô lớn đang rút dần khỏi thị trường Việt Nam. Ông Ngô Văn Trụ, Phó vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng (Bộ Công Thương) băn khoăn, hiện nay chưa có doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài nào có ý đồ xây dựng nghiêm túc một cơ sở sản xuất, lắp ráp ô tô quy mô lớn. Họ có thật sự muốn làm hay không, hay là chờ đợi, khi thời điểm năm 2018 sắp đến rồi? Một lần nữa, thời điểm năm 2018 lại được nhắc đến, khi đó thuế nhập khẩu cho loại xe ô tô chở người từ 9 chỗ trở xuống cắt giảm còn 0% trong Khu vực Thương mại tự do ASEAN. Xe ô tô chở người từ 10 chỗ trở lên, xe tải đều được cắt giảm từ trước đó. Thay vì đầu tư cho sản xuất trong nước, Việt Nam có thể hoàn toàn chỉ là thị trường tiêu thụ xe nguyên chiếc, linh kiện từ các nước ASEAN khác. Cũng theo ông Ngô Văn Trụ, nước ta những năm trước đều được coi là nước tiềm năng trong khu vực Đông Nam Á, nhưng năm 2012, nhiều hãng ô tô nước ngoài đã có mặt ở Việt Nam liên tiếp công bố đổ vốn vào In-đô-nê-xi-a, Thái Lan, bởi xe trong nước từ sản xuất đến khi tiêu thụ đội quá nhiều chi phí, khả năng cạnh tranh kém so với các thị trường khác. “Một mình Bộ Công Thương không thể phát triển được ngành công nghiệp ô tô. Nếu chỉ có Bộ Công Thương tâm huyết, nhưng các bộ ngành khác, các địa phương, Chính phủ không tâm huyết thì chắc chắn không có ngành công nghiệp ô tô”, ông Ngô Văn Trụ bày tỏ.

Khách hàng đến tham quan tại Triển lãm Auto Expo 2012. Ảnh: H.A

 

Không có sản lượng đủ lớn, khó có công nghiệp hỗ trợ

Trong hoàn cảnh khó khăn hiện tại, doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô chờ đợi chính sách phù hợp của Nhà nước từ đó mới có hướng phát triển, nhưng chính sách lại không thật sự rõ ràng. Ông Đỗ Hữu Hào đề nghị, đã đến lúc Nhà nước nên xem ô tô là phương tiện đi lại bình thường, giống như xe máy cách đây 15 năm, nó không còn là món đồ xa xỉ nữa, nếu mở được điểm nghẽn chính sách thì người dân mới mua ô tô, các doanh nghiệp mới sản xuất được ô tô. Bộ Tài chính, Bộ Giao thông vận tải cũng cần sớm công bố các lệ phí, biểu thuế rõ ràng, dài hạn đối với ô tô để doanh nghiệp được định hướng tới năm 2018.

Muốn tăng cường nội địa hóa trong sản xuất ô tô, cần có công nghiệp hỗ trợ đi kèm. Nhưng để công nghiệp hỗ trợ có thể “sống” được cần có sản lượng ô tô đủ lớn, thúc đẩy nhà sản xuất đầu tư. Bà Trương Thị Chí Bình, Giám đốc Trung tâm Phát triển doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ (thuộc Viện nghiên cứu Chiến lược, chính sách công nghiệp - Bộ Công Thương) đánh giá, công nghiệp ô tô là niềm hy vọng lớn nhất của ngành công nghiệp hỗ trợ, nếu công nghiệp ô tô không phát triển, công nghiệp phụ trợ cũng lao đao. Cũng theo bà Trương Thị Chí Bình, qua thực tế khảo sát, các doanh nghiệp ở nước ta hoàn toàn có thể phát triển một ngành công nghiệp phụ trợ, tuy nhiên, để làm được điều đó phụ thuộc rất lớn vào dung lượng thị trường, nếu sản lượng tiêu thụ thấp, doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ rất khó bỏ tiền đầu tư, nhất là khi thiếu hỗ trợ từ Nhà nước. Câu chuyện sản xuất xe máy tại Việt Nam được đưa ra như một ví dụ, cách đây 15 năm, gần như toàn bộ xe máy phải nhập của nước ngoài, nhưng hiện nay xe máy thông dụng đã đạt nội địa hóa hơn 90%, bởi công suất lên đến hàng triệu xe mỗi năm.

Trong bức tranh không mấy khởi sắc ngành sản xuất, lắp ráp ô tô những tháng đầu năm 2012, vẫn có tín hiệu vui đó là việc Công ty ô tô Trường Hải vừa khởi công xây dựng nhà máy sản xuất động cơ tại Khu kinh tế mở Chu Lai (Quảng Nam) với tổng vốn đầu tư gần 190 triệu USD, công suất khoảng 20.000 động cơ/năm, dự kiến đưa vào hoạt động cuối năm 2013. Đây là hành động được đánh giá là dũng cảm, một ví dụ hiếm hoi về quyết tâm nội địa hóa trong điều kiện sản xuất với số lượng nhỏ. Nhìn từ ví dụ của Trường Hải, nhiều ý kiến cho rằng, ngành công nghiệp ô tô cũng như công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam có triển vọng để phát triển. Hy vọng đang được đặt vào việc phát triển một dòng xe chiến lược, để tập trung sản lượng và có chính sách đặc biệt cho dòng xe đó. Đề xuất này không phải là mới, năm 2009, đã từng được đưa ra nhưng vẫn chưa chọn được dòng xe nào là chiến lược. Đề án phát triển dòng xe chiến lược do Bộ Công Thương xây dựng hiện vẫn đang chờ Chính phủ cho ý kiến. Theo bà Trương Thị Chí Bình, đó có thể là dòng xe 5 chỗ, 7 chỗ hay 9 chỗ nhưng cần phải xác định rõ để đầu tư tập trung, tất cả đều có lợi khi phát triển dòng xe này, bởi nếu bán được xe thì sẽ có tiền cải thiện hạ tầng, thu hút được doanh nghiệp nước ngoài và đưa doanh nghiệp trong nước lớn mạnh.

MẠNH HƯNG - VŨ DUNG