Loay hoay giải pháp tăng nguồn thu

QĐND - Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trần Anh Tuấn mới đây cho hay, Bộ Nội vụ đang phối hợp với các bộ, ngành có liên quan, khẩn trương xây dựng Đề án Cải cách tiền lương để kịp thời báo cáo trước Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng vào tháng 4 tới đây. Theo nhiều học giả, để cải cách tiền lương thành công, quan trọng nhất là phải tìm được nguồn. Nếu cứ loay hoay cân đối tiền lương theo khả năng ngân sách, cải cách tiền lương cho cán bộ, công chức khó có bước đột phá…

Lương chưa theo kịp biến động của thị trường

Năm 2001, Chính phủ đã phê duyệt Chương trình tổng thể cải cách hành chính giai đoạn 2001-2010, trong đó có nêu mục tiêu cải cách tiền lương là: “Đến năm 2005, tiền lương cán bộ, công chức được cải cách cơ bản, trở thành động lực của nền công vụ, bảo đảm cuộc sống của cán bộ, công chức và gia đình”. Tuy nhiên, hiệu quả của công cuộc cải cách tiền lương thực sự chưa được như mong muốn, tiền lương vẫn chưa trở thành động lực để cán bộ, công chức toàn tâm, toàn ý với công vụ, do vẫn chưa theo kịp sự biến động của thị trường.

Toàn cảnh Hội thảo khoa học “Đa dạng hóa nguồn lực cải cách tiền lương cán bộ, công chức, viên chức giai đoạn 2011-2020”.

Trong cuộc họp báo thường kỳ tháng 2 do Bộ Nội vụ tổ chức mới đây, Thứ trưởng Trần Anh Tuấn cũng thừa nhận: Mặc dù Việt Nam vừa điều chỉnh lương tối thiểu cho cán bộ, công chức lên 830.000 đồng và có thêm khoản phụ cấp công vụ 10% nhưng trong tình hình lạm phát và giá cả tiêu dùng tăng mạnh hiện nay thì mức độ cải thiện tiền lương như vậy chưa đủ giúp đời sống cán bộ, công chức bớt khó khăn. Trước đó, trong diễn đàn “Định hướng cải cách tiền lương công chức thời kỳ 2011-2020” do Viện Những vấn đề phát triển (VIDS) thuộc Liên hiệp hội Khoa học và Kỹ thuật tổ chức, các nhà khoa học cũng đưa ra nhận định: Những kết quả đầu ra của chương trình cải cách tiền lương cán bộ, công chức giai đoạn 2001-2010 là chưa đáng kể, chưa tạo được những thay đổi cơ bản như mục tiêu đưa ra, chưa thúc đẩy cán bộ, công chức hoàn thành nhiệm vụ và do đó chưa góp phần nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của nền hành chính công.

Trong Hội thảo khoa học “Đa dạng hóa nguồn lực cải cách tiền lương cán bộ, công chức, viên chức giai đoạn 2011-2020” do Viện Chiến lược và Chính sách tài chính (Bộ Tài chính) tổ chức hôm 10-2, tiến sĩ Nguyễn Hữu Dũng, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học, Lao động và Xã hội, cho rằng: Trong suốt thời gian qua, chúng ta đã duy trì quá lâu một chính sách tiền lương thấp đối với cán bộ, công chức, viên chức. Tiền lương tối thiểu chung mà chúng ta áp dụng chỉ đáp ứng 65-70% nhu cầu mức sống tối thiểu của người lao động. Chính sách tiền lương thấp ấy khiến lương của cán bộ, công chức, viên chức ngày càng thấp xa so với khu vực sản xuất, kinh doanh, chưa bảo đảm cho cán bộ, công chức, viên chức sống chủ yếu bằng lương. Đó là bất cập lớn. Theo tiến sĩ Nguyễn Hữu Dũng, tiền lương không đủ sống đã dẫn tới tâm lý lợi dụng quyền lực để tham nhũng, tiêu cực trong thi hành công vụ.

Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Tài chính), ông Nguyễn Trọng Nghĩa, cũng cho rằng mức lương tối thiểu chung hiện nay vẫn chưa bảo đảm được mức sống tối thiểu của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang.

Với những ý kiến được nêu ra, tất cả các học giả đều cho rằng, cần có giải pháp tăng nguồn thu, đẩy nhanh tiến trình cải cách tiền lương cho cán bộ, công chức, viên chức.

Xã hội hóa khối đơn vị sự nghiệp

Một trong những giải pháp được nhiều học giả đề cập tới nhất là phải xã hội hóa mạnh mẽ khối đơn vị sự nghiệp công để giảm bớt gánh nặng chi lương và chi phát triển cơ sở vật chất cho ngân sách nhà nước, dành ngân sách chi lương cho cán bộ, công chức, viên chức khối hành chính.

Tốc độ tăng lương tối thiểu so sánh với tốc độ tăng giá và tốc độ tăng GDP bình quân đầu người. Biểu đồ được lập theo số liệu của Tổng cục Thống kê, năm 2011.

Theo tiến sĩ Trần Thị Thu Hà, nguyên Vụ trưởng Vụ Hành chính – Sự nghiệp, Bộ Tài chính, để tạo nguồn kinh phí cải cách tiền lương cho cán bộ, công chức trong khu vực sự nghiệp công, cần thực hiện chuyển việc thu phí như hiện nay sang thu theo giá dịch vụ. “Học phí, viện phí nói riêng và phí nói chung có tính quyết định sự tồn tại và phát triển của các đơn vị sự nghiệp công. Dù đơn vị dịch vụ không vì mục tiêu lợi nhuận, nhưng phí thu được vẫn phải bảo đảm trang trải chi phí hoạt động của đơn vị”, bà Hà nói.

Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cũng cho rằng: “Để nâng cao và đa dạng hóa nguồn tiền chi trả lương, cần đẩy mạnh xã hội hóa và khuyến khích các đơn vị sự nghiệp công thực hiện hạch toán thu – chi trong cung cấp dịch vụ công, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về nhiệm vụ, tuyển dụng lao động theo chế độ hợp đồng, làm việc và trả lương cho người lao động phụ thuộc vào năng suất, chất lượng cung cấp dịch vụ theo vị trí làm việc và yêu cầu chuẩn chung của nhà nước”.

Tuy nhiên, theo ông Đặng Như Lợi, nguyên Phó chủ nhiệm ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội, công tác xã hội hóa khối sự nghiệp công đã được thực hiện nhưng thực tế chưa mang lại hiệu quả. ông Đặng Như Lợi nói: “Tạo nguồn bằng cơ chế xã hội hóa “theo hướng tính đủ tiền lương và từng bước tính đủ chi phí vào giá dịch vụ” vẫn chỉ là khẩu hiệu, không có đề án cụ thể, khoa học, khả thi. Càng xã hội hóa, càng khoán, quỹ tiền lương và biên chế càng tăng, tỷ trọng chi ngân sách nhà nước ngày một cao hơn”. Từ đó, ông Đặng Như Lợi đề xuất: Thực hiện xã hội hóa dịch vụ giáo dục, y tế công lập trên cơ sở hạch toán kinh tế (không hạch toán kinh doanh, trừ trường hợp có quy định riêng), trong đó, Nhà nước bảo đảm phần cơ bản, phần còn lại là sự đóng góp của người thụ hưởng và cộng đồng xã hội.

Trong buổi họp báo thường kỳ tháng 2 của Bộ Nội vụ, Vụ trưởng Vụ Tiền lương (Bộ Nội vụ), ông Đoàn Cường, cũng khẳng định: Nếu không đổi mới cơ chế đối với khối đơn vị sự nghiệp công, đặc biệt là ở khối giáo dục và y tế, sẽ rất khó để thực hiện cải cách tiền lương. Muốn vậy, giải pháp không thể tránh khỏi là phải tăng viện phí, học phí để từng bước bảo đảm khả năng tự chi trả lương tại các bệnh viện, trường học.

Xem ra, để tăng cường nguồn thu ngân sách Nhà nước cho việc cải cách tiền lương, bảo đảm cán bộ, công chức, viên chức Nhà nước có thể sống tương đối thoải mái bằng tiền lương, giải pháp chủ yếu được nhiều người nghĩ tới là tăng học phí và viện phí. Giảm gánh nặng ngân sách từ việc giảm chi trả lương khối trường học, bệnh viện chắc chắn sẽ mang lại nguồn kinh phí không nhỏ cho chương trình cải cách tiền lương. Tuy vậy, theo chúng tôi, cần cân nhắc mức viện phí, học phí ở mức không quá cao, tránh gánh nặng cho nhân dân. Bù lại, cần đẩy mạnh hơn nữa cuộc chiến chống tham ô, lãng phí, nêu cao tinh thần tiết kiệm trong khối các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công. Đó mới là giải pháp lâu bền.

Minh Thắng