QĐND - Những dự báo về khó khăn do cung vượt cầu của ngành xi măng đã được nói đến từ vài năm gần đây, nhưng có lẽ chưa bao giờ ngành sản xuất vật liệu xây dựng này lại phải đối mặt với nhiều thách thức cùng lúc như hiện nay. Sản lượng tiêu thụ giảm sút, tồn kho lớn, giá đầu vào tăng cao, áp lực đến hạn trả nợ… cùng với những ảnh hưởng từ khó khăn chung của nền kinh tế đã khiến doanh nghiệp xi măng phải tìm kiếm những hướng đi mới. Ngoài kích cầu tiêu thụ nội địa, nhiều đơn vị sản xuất xi măng đang hướng đến xuất khẩu, đa dạng hóa sản phẩm, tái cơ cấu để thu hút thêm nguồn lực.

Áp lực hàng tồn kho và hạn trả nợ

Khó khăn của năm 2012, theo nhận định của nhiều doanh nghiệp sản xuất xi măng là nguồn cầu rất thấp, trong khi nguồn cung có dấu hiệu dư thừa trong ngắn hạn. Chính sách thắt chặt đầu tư công, công trình bị đình hoãn, giãn tiến độ, trong khi thị trường bất động sản trầm lắng đã khiến nhiều đơn vị sản xuất xi măng bị tồn kho khối lượng lớn. Tại Công ty xi măng Hoàng Thạch, một trong những đơn vị dẫn đầu của Tổng công ty Công nghiệp xi măng Việt Nam (Vicem), đã có thời điểm tồn kho clanh-ke lên đến hơn 500.000 tấn. Ông Đào Ngọc Bình, Tổng giám đốc Công ty xi măng Hoàng Thạch nhận xét, con số này tương đương giá trị hơn 300 tỷ đồng đang nằm ở kho bãi, chưa kể những chi phí khác. Tính cả các thành viên của Vicem thì số lượng tồn kho đến hết tháng 6-2012 khoảng 1,2 triệu tấn, trong đó riêng clanh-ke là 0,9 triệu tấn. Không chỉ các thành viên của Vicem mà nhiều đơn vị khác cũng phải đối mặt với hàng tồn kho, ước tính, lượng tồn kho của toàn ngành xi măng khoảng 2,8 triệu tấn, tương đương 20 ngày sản xuất. 

Vận chuyển xi măng đến nơi tiêu thụ tại Công ty xi măng Hoàng Thạch (Hải Dương). Ảnh: Tuấn Anh.

Thực tế thì ngành xi măng cũng đã có những thời điểm hàng tồn kho lớn, nhưng điều đáng lo ngại hiện nay là tình trạng dư thừa xi măng có thể không sớm kết thúc. Theo Hiệp hội Xi măng Việt Nam, năm 2012, dù sản lượng và tiêu thụ của ngành giảm, nhưng năng lực sản xuất lại tăng khoảng 10% do cao trào đầu tư xi măng đã khởi động từ những năm trước đây chưa hãm lại được. Hiệp hội ước tính, năm 2012, toàn ngành có công suất thiết kế khoảng 70 triệu tấn, sản lượng dự kiến đạt từ 60 đến 62 triệu tấn, nhu cầu tiêu thụ nội địa và xuất khẩu khoảng 54 đến 56 triệu tấn, như vậy dư thừa khoảng 6 triệu tấn. Mặc dù theo ông Lê Văn Tới, Vụ trưởng Vụ Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), công suất thực tế không lớn đến thế, bởi đến hết nửa năm 2012 mới chỉ có thêm một dây chuyền đưa vào hoạt động của xi măng Hà Tiên 2.2, nhưng hiện tại cung đã vượt cầu. Để điều tiết, Bộ Xây dựng đã có văn bản đề nghị các địa phương lưu ý trước khi cấp phép đầu tư các dự án xi măng phải có ý kiến bằng văn bản của Bộ, nhằm chủ động giãn hoãn bớt các dự án xi măng. Cũng theo ông Lê Văn Tới, hiện nay, khó khăn nhất là những nhà máy mới đầu tư một vài năm gần đây, bởi chưa có thương hiệu, khó tiêu thụ sản phẩm, trong khi nhà máy bắt đầu đến kỳ hạn trả nợ. Ví dụ như Công ty cổ phần xi măng Hạ Long, trong năm 2012 phải trả 4 kỳ vay nợ ngân hàng nước ngoài với tổng số tiền hơn 490 tỷ đồng, trong khi kinh doanh thua lỗ, doanh thu không đủ bù chi phí. Trước nhiều khó khăn chồng chất, doanh nghiệp sản xuất xi măng đang tìm giải pháp riêng cho mình, cùng với hy vọng những tác động tích cực từ chính sách kinh tế vĩ mô.

Đa dạng hóa sản phẩm, tăng nhu cầu tiêu thụ

Tìm giải pháp trong ngắn hạn, lãnh đạo Công ty xi măng Hoàng Thạch phải đi đến quyết định dừng lò xi măng số 1 trong vòng hơn 2 tháng, đồng thời nâng năng suất hai lò còn lại để bảo đảm sản lượng. Ông Đào Ngọc Bình chia sẻ, đó là quyết định khó khăn nhưng cần thiết. Ngoài ra, Hoàng Thạch áp dụng chính sách bán hàng linh hoạt, chiết khấu giảm giá, đa dạng hóa để đáp ứng nhu cầu của thị trường, đưa ra thị trường một số sản phẩm mới như gạch chịu lửa, gạch kiềm tính và đá xây dựng. Một trong những điểm sáng của thị trường xi măng 6 tháng đầu năm 2012, theo ông Lê Văn Tới là xi măng hiện nay vẫn tiêu thụ được hơn 80% công suất của toàn ngành. “Trong thời điểm hiện nay, có những nhà máy xi măng đang làm ăn có lãi, có đơn vị thì tiếp tục thua lỗ, đó là do yếu tố cạnh tranh của từng doanh nghiệp”, ông Lê Văn Tới bày tỏ.

Dây chuyền sản xuất xi măng tại Công ty xi măng Hoàng Thạch (Hải Dương). Ảnh: Tuấn Anh.

Đối với những doanh nghiệp đang thiếu hụt nguồn tiền đầu tư, lệ thuộc quá nhiều vào nguồn vốn vay, lãnh đạo Vụ Vật liệu xây dựng cho rằng, những đơn vị này cần kêu gọi doanh nghiệp có tiềm lực, có nhu cầu đầu tư vào ngành xi măng, kể cả doanh nghiệp nước ngoài, từ đó bán bớt cổ phần, hoặc sang nhượng hoàn toàn. Với bản thân doanh nghiệp, ông Lương Quang Khải, Chủ tịch Hội đồng thành viên Vicem chia sẻ, khi các yếu tố bên ngoài bất ổn, cần kiểm soát tốt các yếu tố nội bộ. Các giải pháp Vicem đã thực hiện đó là củng cố hệ thống phân phối, tăng cường phối hợp giữa các đơn vị thành viên để hạn chế cạnh tranh nội bộ, đa dạng hóa sản phẩm để đáp ứng các phân khúc khác nhau, đồng thời kiểm soát tài chính chặt chẽ, chỉ đầu tư những gì thật cấp thiết. Từ đó, dù sản lượng và doanh số tiêu thụ 6 tháng đầu năm 2012 của Vicem có giảm sút, nhưng lợi nhuận lại khả quan hơn so với cùng kỳ năm 2011.

Một giải pháp khác cũng được đề cập nhiều trong thời gian qua là xuất khẩu xi măng. Xét về hiệu quả kinh tế, xuất khẩu xi măng không mang lại nhiều lợi nhuận, nhưng trong bối cạnh hiện tại lại giải quyết được nhiều vấn đề cho doanh nghiệp, trước hết là duy trì sản xuất, khấu hao máy móc, thiết bị, bên cạnh đó có nguồn tiền để trả nợ, giảm áp lực tiêu thụ nội địa, đồng thời giảm nhập siêu. Vì vậy, nhiều đơn vị hiện đã tham gia thị trường xuất khẩu xi măng. Theo số liệu của Hiệp hội Xi măng Việt Nam, năm 2012 ngành xi măng sẽ phấn đấu xuất khẩu khoảng 7 đến 8 triệu tấn với mức giá hợp lý. Bộ XD và Bộ Giao thông vận tải cũng đang tích cực thúc đẩy việc sử dụng xi măng vào công trình hạ tầng giao thông như đường, cầu, cảng… Đồng thời, hai bộ dự tính phát hành trái phiếu xi măng nhằm thu hút nguồn vốn cho công trình giao thông, tăng thêm nhu cầu tiêu thụ xi măng.

Vừa qua, các chính sách tài chính, tiền tệ của Chính phủ đã bắt đầu phát huy hiệu quả, tỷ giá ổn định, lãi suất hạ, cùng với đó, những chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cũng sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp tác động tích cực đến ngành sản xuất xi măng. Như ông Lương Quang Khải chia sẻ, doanh nghiệp rất mong Chính phủ sẽ tiếp tục kiên trì những giải pháp điều hành đó, đồng thời có biện pháp ổn định giá cả, đặc biệt là các yếu tố đầu vào để doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong sản xuất, kinh doanh.

Mạnh Hưng