Không thể “dàn hàng ngang”

QĐND - Khẳng định việc tái cơ cấu nền kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng là hết sức cần thiết, phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng và Quốc hội, nhiều ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng, để tái cơ cấu kinh tế thành công, không thể để các ngành “dàn hàng ngang” cùng tiến mà cần có những đột phá mạnh và bước đi thích hợp.

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Ngày 19-4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tập trung cho ý kiến về đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao hiệu quả, năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đây là vấn đề “nóng” thu hút sự quan tâm của các đại biểu Quốc hội và đông đảo cử tri. Chính vì vậy, chương trình đã phải kéo dài đến gần 2 giờ so với dự kiến. 

Được sự ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh đã trình bày Báo cáo số 77/BC-CP của Chính phủ về đề án nói trên. Tiếp đó, các đại biểu đã nghe Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Nguyễn Văn Giàu trình bày Báo cáo thẩm tra của Ủy ban về đề án này. 

Theo Bộ trưởng Bùi Quang Vinh, Chính phủ xác định có 5 nguyên tắc chỉ đạo thực hiện đề án là: Thực hiện tăng trưởng hợp lý, bền vững và ưu tiên chất lượng tăng trưởng; thực hiện đồng bộ và thống nhất hệ thống các giải pháp tái cơ cấu kinh tế với kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an sinh xã hội; tái cơ cấu gắn liền với tiếp tục đổi mới, mở cửa, tích cực và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế; tái cơ cấu gắn liền với thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hoàn thành mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội 2011-2015 và chiến lược phát triển kinh tế-xã hội đến năm 2020; chuyển đổi mô hình tăng trưởng toàn diện, đồng bộ.

Cũng theo Bộ trưởng, mô hình tăng trưởng Việt Nam đang hướng tới sẽ dựa chủ yếu vào hiệu quả sử dụng nguồn lực, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh.

Một trong những nội dung tái cơ cấu kinh tế là tái cơ cấu các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước. Trong ảnh: Hoạt động khai thác dầu khí của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam.

Tái cơ cấu khác với chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Phát biểu ý kiến tại phiên họp, đa số ý kiến của các ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đều cho rằng, đề án đã đề cập đến cơ cấu kinh tế theo vùng lãnh thổ; cơ cấu kinh tế theo ngành, lĩnh vực; cơ cấu kinh tế xét theo kết cấu các nhân tố sản xuất (vốn, lao động, nhân tố năng suất tổng hợp…), nhưng chưa đầy đủ, rõ ràng. Do đó, đề nghị làm rõ, bổ sung một số nội dung như định hướng phân bổ lực lượng sản xuất giữa các vùng, các địa phương trong các mạng sản xuất, chuỗi cung ứng, sự liên kết và hiệu ứng lan tỏa. Việc quy hoạch phát triển các khu kinh tế, vùng kinh tế, mạng sản xuất, chuỗi cung ứng dựa trên việc lựa chọn những vùng có lợi thế phát triển để lôi kéo, thúc đẩy các vùng khác phát triển... 

Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội Phùng Quốc Hiển đề nghị làm rõ khác biệt giữa tái cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, bởi vấn đề này đã được tranh luận rất nhiều tại kỳ họp Quốc hội vừa qua. Ông Hiển cho rằng, tái cơ cấu kinh tế sẽ bao hàm cả chuyển dịch kinh tế và sự cơ cấu lại mang tính đột phá. Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Ksor Phước cũng tán thành với ý kiến này và đề nghị cần có một tính toán đánh giá tác động của đề án này với kinh tế, xã hội trong ngắn hạn, dài hạn cũng như mục tiêu sẽ đạt được của đề án, gắn với các mục tiêu lớn của Quốc hội đưa ra như thế nào.

Là người am hiểu về lĩnh vực kinh tế, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng cho rằng, cơ cấu kinh tế không phải là vấn đề mới, mà Việt Nam đã thực hiện từ nhiều năm nay, từ thời kinh tế kế hoạch, cho tới giai đoạn đổi mới và hiện nay lại đặt lại vấn đề này. Tái cơ cấu kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, đòi hỏi phải được triển khai đồng bộ ở các cấp, ngành, các lĩnh vực và ở từng địa phương. Các giải pháp tái cơ cấu cần được thực hiện đồng bộ, tuần tự và có hệ thống. Tuy nhiên, cách làm và mô hình phải phù hợp với từng thời kỳ. Chủ tịch Quốc hội đề nghị ban soạn thảo cần làm rõ phạm vi đề án, trong đó xác định rõ cái tổng thể, xác định trọng tâm, đột phá.

Cùng chung quan điểm với đồng chí Chủ tịch Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Phan Trung Lý cho rằng, để tái cơ cấu kinh tế thành công, không thể để các ngành "dàn hàng ngang" thực hiện mà cần có lộ trình, hạng mục ưu tiên.

Băn khoăn về tính khả thi và nguồn lực thực hiện

Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Nguyễn Văn Giàu nhận xét: Đề án chưa đánh giá chi phí cần thiết để thực hiện tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, bao gồm cả chi phí kinh tế, xã hội, thời gian…

Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội Phùng Quốc Hiển cho rằng, tái cơ cấu kinh tế phải thực hiện bằng hai bàn tay: Thị trường và Nhà nước. Đặc biệt, phải tiến hành chuyển dịch nguồn lực về tài chính, tài nguyên từ nơi kém hiệu quả sang nơi hiệu quả, khắc phục căn bệnh “thừa tiền”. Ông Hiển lưu ý: Hiện nay, nền kinh tế của chúng ta, số doanh nghiệp đăng ký rất cao nhưng thực tế hoạt động chỉ chiếm từ 53 đến 55%.

Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội Trương Thị Mai đề nghị cần xem xét tính khả thi của mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế đối với ngành nông nghiệp vì trong cả giai đoạn 2005-2010, tỷ trọng trong GDP của nông nghiệp chỉ giảm 0,1%. Tỷ trọng nông lâm, ngư nghiệp hiện nay là 20,6% GDP, nếu theo mục tiêu đến năm 2020, tỷ trọng ngành này giảm xuống mức 15% GDP là khó khả thi.

Nhiều đại biểu kiến nghị: Cần bổ sung định hướng những lĩnh vực sẽ được tái cơ cấu, phù hợp với 3 đột phá trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020 và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2011-2015, sắp xếp thứ tự ưu tiên và lộ trình thực hiện. Đối với những đề án đã được phê duyệt và ban hành do yêu cầu cấp thiết của quá trình tái cơ cấu, cần tiếp tục thực hiện và sẽ có sự điều chỉnh cần thiết sau khi Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế được thông qua để bảo đảm sự, hài hòa, thống nhất và hợp lý trong khuôn khổ chung.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Nguyễn Văn Giàu phân tích, một số nội dung của phần tổ chức thực hiện trong đề án thực chất là các giải pháp trước mắt để thực hiện đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế. Vì vậy, cần phải làm rõ nhiệm vụ của từng cơ quan, bộ, ngành ở trung ương và của địa phương trong việc thực hiện đề án. Cần hình thành một thiết chế riêng chịu trách nhiệm giúp Quốc hội, Chính phủ thực hiện đề án này. Nếu cần thiết, Quốc hội xem xét, trao cho thiết chế này có một số thẩm quyền nhất định để thực hiện nhiệm vụ.

Trên cơ sở ý kiến đóng góp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ban soạn thảo đề án sẽ tiếp thu, chỉnh lý và dự kiến sẽ trình Quốc hội trong kỳ họp thứ ba vào tháng 5-2012.

Bài và ảnh: Đỗ Phú Thọ