QĐND Online- Từ năm 2005, Bộ Tư lệnh Hải Quân đã phối hợp với Trung tâm Nhiệt đới Việt-Nga (TTNĐVN) chi nhánh phía Nam và Viện Khoa học kỹ thuật miền Nam (KHKTNNMN) thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NNVPTNT) nghiên cứu đề tài trồng rau cho quân, dân trên quần đảo Trường sa. Sau khi thí điểm đưa màng mini và hai loại khay trồng rau áp dụng vào thực tế, đã có ít nhất 14 loại rau được trồng, sinh trưởng, phát triển và cho năng suất  từ 3-4 kg/m2. Đề tài đã được Hội đồng Khoa học Công nghệ Quân chủng Hải quân nghiệm thu đạt kết quả loại giỏi, đoạt giải nhất Hội thi sáng tạo TP. Hồ Chí Minh và giải Khuyến khích Hội thi sáng tạo toàn quốc (VIFOTEC) năm 2010.

“Bàn tay ta làm lên tất cả”

Do ở xa đất liền, việc tiếp tế thực phẩm tươi sống cho quân, dân trên các đảo thuộc quần đảo Trường Sa gặp rất nhiều khó khăn, chi phí rất tốn kém. Vì vậy, phương án khả thi nhất là quân, dân trên đảo phát huy nội lực, tích cực trồng rau xanh, chăn nuôi cải thiện đời sống. Tăng gia được xem quan trọng không kém các nhiệm vụ chính trị khác ở nơi tứ bề chỉ có sóng, gió, muối mặn này. 

Hiện nay, trên quần đảo Trường Sa trồng rau theo hai phương án, trồng trên nền cát san hô và trong khay, bên ngoài được che chắn kỹ bằng các tường cao nổi hẳn trên mặt đất, hoặc chìm dưới mặt đất khoảng 50-60cm. Trồng trên khay cũng được che bằng các vật liệu tận dụng như tôn, ván hoặc tấm nhựa... Chủng loại rau ở đảo phổ biến là: rau muống, mồng tơi, cải xanh, cải củ, bầu, mướp, rau dền, đu đủ, rau khoai lang, rau xà lách, rau bầu đất và rau má. Đa số đất trồng rau tại đảo hiện nay là phối trộn giữa đất đỏ hoặc đất phù sa từ đất liền chở ra với cát san hô tại đảo đa phần đã “bạc màu”. Bộ đội dùng phân gia súc ngâm ủ kỹ để tưới rau. Mùa khô rau xanh đầy đủ, mùa mưa chỉ cung cấp khoảng 20-30% lượng nhu cầu thực tế. Một số đảo chủ trương làm đậu phụ, giá đỗ để tăng rau xanh cho quân, dân đảo. Việc nuôi lợn, gà, vịt, ngan, chó, bò... được triển khai không đồng đều ở các đảo. Các đảo chìm chỉ nuôi được chó, có đảo có loại vật nuôi này, nhưng lại không có vật nuôi khác. Khảo sát ở một số đảo như: Song Tử Tây, Sơn Ca, Sinh Tồn, Trường Sa Lớn, Trường Sa Đông, Đá Nam, Đá Lát, Đá Tây, Đá Thị... cho thấy nguồn thịt, trứng tại chỗ chỉ đạt khoảng 30% nhu cầu dinh dưỡng, 70% còn lại phải cung cấp bằng đồ hộp.

 Tiến sĩ Ngô Quang Vinh bên những khay rau trồng thí điểm tại đảo Trường Sa Lớn

Trung tá Phạm Văn Hiến, Phó chỉ huy trưởng đảo Trường Sa Lớn kể, việc trồng rau, chăn nuôi ở đảo chịu ảnh hưởng khốc liệt của nước mặn, gió biển, thời tiết nắng nóng, nguồn dinh dưỡng và nước tưới... Để trồng được rau ăn phải mất nhiều công che chắn. Riêng cải tạo đất tốn nhiều công và thời gian, phải trộn đất với lá cây, mùn, rác hữu cơ rồi ủ, sau đó phơi ải mới có thể gieo hạt hoặc trồng rau được. Hiện nay con giống, phân bón, thuốc thú y và các giá thể để trồng rau xanh là những thứ đảo luôn luôn thiếu. Vì  lý do này mà chủng loại, năng suất tăng gia của đảo chưa thể đáp ứng đủ nhu cầu, nhất là vào dịp từ tháng 8 năm trước đến tháng 3 của năm sau.

Cùng chung suy nghĩ ấy, điểm trưởng đảo Đá Tây C, Thượng úy Trần Duy Thảo phân tích và đề đạt nguyện vọng: muốn trồng được rau trên đảo chìm, cán bộ, chiến sĩ phải mất rất nhiều công sức, triệt để tận dụng các vật liệu sẵn có để che chắn hơi nước mặt, gió, sóng. Phải tích cực cải tạo đất và chăm bón rất kỹ càng. Việc chăn nuôi cũng khó thực hiện được vì mặt bằng đảo rất hẹp, thức ăn thiếu, con giống khó thích nghi với môi trường khắc nghiệt, phát triển chậm. Thu hoạch rau xanh chỉ đáp ứng được nhu cầu về mùa khô, còn về mùa mưa bộ đội rất thiếu rau. Đảo rất cần được Nhà nước, các cấp, các ngành chức năng, nhất là các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, có kế hoạch đầu tư, mở rộng diện tích, áp dụng phương pháp nuôi trồng hiện đại, tiên tiến... để đảo chủ động được nguồn rau xanh, thực phẩm tuơi sống tại chỗ.

Tiến sĩ Ngô Quang Vinh, Phó viện trưởng Viện KHKTNNMN, Bộ NNVPTNT, người đã năm lần có mặt và nghiên cứu việc nuôi trồng trên quần đảo Trường Sa đánh giá, tuy không được đào tạo kiến thức cơ bản về nuôi trồng, nhưng nhờ sự kiên trì khắc phục khó khăn, sáng tạo trong lao động, bằng ý chí và nghị lực, bộ đội trên các đảo đã trồng được nhiều rau xanh, nuôi gia súc, gia cầm cải thiện đời sống, không quá phụ thuộc vào cung cấp của đất liền, điều đó thật đáng quý. Song vì nhiều lý do nên năng suất và chất lượng chưa thể đáp ứng đủ nhu cầu. Những nỗ lực ấy rất đáng biểu dương và khen ngợi. Điều này thật đúng với câu “Bàn tay ta làm lên tất cả/Có sức người sỏi đá cũng thành cơm” mà nhà thơ Hoàng Trung Thông đã viết ngày trước.

Dự án nuôi trồng mới tại Trường Sa

Từ 1- 2012, Bộ NNVPTNT đã triển khai dự án Sản xuất thử nghiệm một số giống cây trồng vật nuôi ở quần đảo quần đảo Trường Sa do Tiến sĩ Ngô Quang Vinh chủ trì thực hiện. Theo đó, dự án sẽ được triển khai ở ba đảo nổi: Trường Sa Lớn, Song Tử Tây, Sinh Tồn và tại bốn đảo chìm: Đá Nam, Đát Lát, Đá Lớn và Len Đao. Thời gian thực hiện dự án kéo dài đến hết năm 2014. Bộ NNVPTNT dự kiến chi ba tỷ đồng để thực hiện dự án này.

Nhà kính trồng rau sạch đang được xây dựng tại đảo Trường Sa Lớn

Đồng chí Ngô Xuân Chinh, Phó giám đốc Trung tâm nghiên cứu khoai tây, rau và hoa của Bộ NNVPTNT, thành viên dự án cho biết, sẽ triển khai dự án ở hai đảo nổi và hai đảo chìm để đánh giá kết quả. Năm 2012, sẽ lắp ráp nhà kính rộng khoảng 250 m2 trồng rau cao cấp quanh năm tại đảo Trường Sa Lớn, Song Tử Tây. Thử nghiệm một số loại cây lâu năm đa dụng (tre gai, tre lấy măng, mít, dừa) và trồng hoa (cúc, sống đời, hoa giấy, năm loại hoa xương rồng cảnh) tại Trường Sa Lớn, đồng thời sẽ đưa hai giống lợn sóc Tây Nguyên, cỏ Bình Thuận và vịt địa phương để nuôi. Nuôi bò lai Sind, trồng hai giống cỏ và thử nghiệm ủ cỏ dự trữ cho mùa khô tại đảo Song Tử Tây.

Nhà kính được thiết kế kiểu vòm, khung sắt mạ niken. Mái lợp kính nhựa polycarbonate của Đức, phía dưới có rèm lưới nhôm cát năng (Alminet shadinh screen) và dùng máy phun nước tự động công nghệ của Ixraen tưới nước tiết kiệm. Nhà kính chịu được gió mạnh (khi có bão lớn sẽ tháo rời tấm kính, chỉ để lại khung). Nhiệt độ trong nhà kính luôn thấp hơn ngoài trời hai độ c, thuận lợi cho rau sinh trưởng, phát triển. Rau được trồng trên các giá thể đựng trong khay nhỏ, rất dễ di chuyển. Các giá thể được sản xuất từ hai nguồn chính là phân bò và sơ dừa từ đất liền. Nhà kính trị giá khoảng 300 triệu đồng (chưa tính công vận chuyển ra đảo). Với các đảo chìm, không có đủ mặt bằng để xây nhà kính thì sẽ sử dụng các vòm nhỏ phụ hợp để tiện trồng rau xanh.

Cũng theo tiến sĩ Vinh, hiện nay các dự án tại Trường Sa Lớn đã thực hiện được 80% khối lượng. Các nhà khoa học đã tập huấn cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt theo nội dung dự án một cách bài bản và khoa học. Hiệu quả của dự án sẽ rất thiết thực. Theo tính toán của tiến sĩ Vinh, chỉ tính trong thời gian thực hiện dự án, các đảo được đầu tư sẽ sản xuất thêm được 50-60 tấn rau, quả, 4.000 kg thịt lợn, 2500 kg thịt bò, 50.000 quả trứng vịt, tổng giá trị tính theo thời giá hiện tại ước đạt khoảng  3.600 triệu đồng.

Cần hơn nữa sự chung tay, góp sức của cộng đồng

Quần đảo Trường Sa có một vị trí chiến lược vô cùng quan trọng về quốc phòng và kinh tế đối với đất nước ta . Việc đầu tư xây dựng đảo tươi đẹp hơn, sẽ làm cho khoảng cách về điều kiện sống, khai thác tài nguyên và bảo vệ chủ quyền của quân và dân trên các đảo thêm gần đất liền hơn. Để làm được điều này, trước hết phải có chiến lược và được đầu tư đúng mức. Trong đó việc áp dụng khoa học vào trồng rau, chăn nuôi theo mô hình mới là hết sức cần thiết, tạo ra nguồn cung cấp thực phẩm tươi sống tại chỗ, để quân và dân trên các đảo không quá phụ thuộc vào đất liền.

Tuy nhiên, việc thực hiện các dự án ở đảo bị chi phối bởi nhiều yếu tố không thuận lợi, dễ ảnh hưởng đến tiến độ, thời gian và chất lượng khó đạt như mong muốn. Vì vậy rất cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, các bên để tạo ra sức mạnh tổng hợp, trong đó đầu tư nguồn vốn, nhân lực là rất quan trọng.

Hàng năm, có nhiều đoàn khách mang theo nhiều quà đến thăm, động viên quân, dân trên quần đảo. Điều này là vô cùng đáng quý và đáng trân trọng, thể hiện tấm lòng của nhân dân cả nước cùng hướng về Trường Sa. Tuy nhiên, có nhiều loại quà, vật dụng mà các đoàn mang tặng trùng nhau, có thể dùng không hết. Trong khi đó thời tiết khắc nghiệt của đảo dễ làm cho đồ vật nhanh xuống cấp, hư hại.

Qua khảo sát thực tế nhận thấy, hiện nay các dụng cụ, phương tiện để trồng rau xanh, chăn nuôi, thuốc thú y, phân bón, giống, bàn ghế là những thứ quân, dân trên các đảo rất thiếu, nhất là lực lượng ở trên đảo chìm, nhà giàn. Vì vậy quá trình thiết kế, thi công cần có sự ưu tiên tính toán đến việc bố trí nơi tăng gia rau xanh và nuôi nhốt vật nuôi sao cho vừa tiện về phòng thủ, vừa tạo môi trường sống thân thiện và nguồn cung cấp đủ dinh dưỡng cho bộ đội. Chính vì vậy, rất mong các cơ quan, đơn vị, địa phương...trước khi dành tặng cho quân, dân Trường Sa, cần tính toán loại quà tặng cho phù hợp với nhu cầu, góp phần thiết thực để xây dựng quần đảo tiền tiêu ngày càng phát triển.

Bài, ảnh: Mạnh Thắng