QĐND - Báo cáo kiểm toán độc lập do Tổng thanh tra đặc biệt về tái thiết I-rắc và Áp-ga-ni-xtan, ông Giôn Xốp-co (John Sopko), công bố trước Quốc hội Mỹ ngày 30-7 cho biết, Chính phủ Mỹ vừa lãng phí, vừa bị thất thoát hàng trăm triệu USD trong các chương trình đào tạo cảnh sát tại I-rắc và tái thiết Áp-ga-ni-xtan. Thông tin gây sốc trên đã khiến nhiều người nghi ngờ số tiền trên có thể đã rơi vào túi của các "quan tham" I-rắc và Áp-ga-ni-xtan cũng như các nhà thầu Mỹ.

Các công trình tái thiết ở Áp-ga-ni-xtan luôn chậm tiến độ do sự quản lý yếu kém của nhà chức trách. Ảnh: Flickr

 

Theo báo cáo, chỉ riêng chi phí cho chương trình huấn luyện các đơn vị của lực lượng cảnh sát I-rắc đã có 206 triệu USD chi tiêu vô ích. Trong số đó, có 108 triệu USD chi cho việc xây dựng trụ sở của Học viện Cảnh sát Bát-đa, trong khi cơ sở này sắp đóng cửa vì cảnh sát I-rắc không muốn tiếp tục sử dụng. Ngoài ra, còn có 98 triệu USD chi cho việc xây một trụ sở huấn luyện tương tự tại thành phố Ba-xra, đồng thời làm nơi ở cho 7 cố vấn cảnh sát Mỹ. Theo kế hoạch, đến hết tháng 7 này, số lượng cố vấn cảnh sát Mỹ tại I-rắc chỉ còn 36 người so với 85 người hiện nay (thời điểm cao nhất là 350 người). Theo báo cáo trên, với chi phí hơn 8 tỷ USD trong 5 năm, việc huấn luyện cho lực lượng cảnh sát I-rắc đã trở thành chương trình có quy mô tài chính lớn nhất theo dạng này do Bộ Ngoại giao Mỹ điều phối ở nước ngoài.

Với Áp-ga-ni-xtan, Mỹ cũng đã thất thoát hàng triệu USD cho các dự án tái thiết và xóa nghèo. Báo cáo của Tổng thanh tra Giôn Xốp-cô cảnh báo rằng, Mỹ sẽ lãng phí hàng tỷ USD nếu các chương trình phát triển do Oa-sinh-tơn cung cấp tài chính ở Áp-ga-ni-xtan không được duy trì. Chẳng hạn, một phần lớn trong khoản đầu tư 400 triệu USD mà Mỹ cấp cho Áp-ga-ni-xtan trong năm tài chính 2011 có thể trở thành vô ích do sự yếu kém từ lên kế hoạch chi tiêu đến phối hợp quản lý và phân phối. Một ví dụ khác là 3 trạm kiểm soát biên giới ở tỉnh Nan-ga-ha, miền Nam Áp-ga-ni-xtan, được Mỹ cấp tài chính song chất lượng xây dựng rất kém, thiếu hệ thống thoát nước và thông gió, tháp canh được xây cẩu thả.

Đây không phải là bản báo cáo đầu tiên cho thấy, hàng triệu USD tiền tái thiết ở I-rắc và Áp-ga-ni-xtan bị lãng phí. Trước đây, một bản báo cáo độc lập công bố cuối năm 2011 ước tính Chính phủ Mỹ đã lãng phí từ 35 tỷ đến 60 tỷ USD cho các loại hợp đồng liên quan tới cuộc chiến tại I-rắc và Áp-ga-ni-xtan. Vụ lãng phí tai tiếng nhất liên quan tới Công ty thầu khoán KBR, một chi nhánh của Tập đoàn xây dựng quốc phòng Halliburton, từng nhận tới 700 triệu USD tiền "hoa hồng" để chuyển nhượng một số dự án cho các nhà thầu nhỏ hơn. Công ty này cũng từng trả 5 triệu USD cho 144 thợ máy, mặc dù mỗi thợ máy chỉ làm việc trung bình 43 phút/tháng.

Báo cáo trên được đưa ra trong bối cảnh đầu tháng 7 vừa qua, tại Hội nghị viện trợ quốc tế cho Áp-ga-ni-xtan diễn ra tại thủ đô Tô-ki-ô của Nhật Bản, các nhà tài trợ quốc tế cam kết sẽ cung cấp 16 tỷ USD tài trợ cho Ca-bun trong vòng 4 năm tới. Tuy nhiên, trong 10 năm qua, người ta đã nhiều lần tỏ ra hồ nghi về tuyên bố chống tham nhũng của Ca-bun. Cuối năm ngoái, trang mạng Wikileaks đã công bố những thông tin khiến dư luận giật mình: Áp-ga-ni-xtan là một trong những quốc gia tham nhũng phổ biến nhất thế giới. Quan chức càng cao cấp, thì tham nhũng càng nhiều. Ví dụ cụ thể nhất là năm 2009, Phó tổng thống Áp-ga-ni-xtan, ông A-mét Di-a Ma-xút (Ahmed Zia Massoud) đã bị cảnh sát Mỹ bắt giữ khi ông này tẩu tán 52 triệu USD sang Các tiểu vương quốc A-rập. Trước đó, một báo cáo quốc tế năm 2010 cho biết, tham nhũng đã gây thiệt hại cho Áp-ga-ni-xtan 2,5 tỷ USD/năm, tương đương với 1/4 GDP của nước này. Một con số thống kê không chính thức cho biết, hiện có tới 40% viện trợ quốc tế rơi vào túi các quan tham, khiến cho uy tín của chính quyền Áp-ga-ni-xtan bị sụt giảm mạnh và khiến niềm tin của cộng đồng quốc tế lung lay. Dễ hiểu vì sao số tiền tỷ viện trợ được đưa ra luôn đi kèm với ưu tiên hàng đầu là Ca-bun phải chống tham nhũng rốt ráo!

Theo nhận định của các nhà phân tích, sự quản lý yếu kém của chính quyền Ca-bun và các nhà đầu tư Mỹ chưa hiểu rõ tính thiết thực của chương trình huấn luyện các đơn vị của lực lượng cảnh sát I-rắc chính là nguyên nhân dẫn tới sự thất thoát, lãng phí trên. Nếu tình trạng này không sớm được khắc phục, khoản tiền hàng tỷ USD cho I-rắc và Áp-ga-ni-xtan mà cộng đồng quốc tế cam kết viện trợ sẽ khó được giải ngân như dự định.

Bình Nguyên