QĐND - Mấy ngày gần đây, dư luận xôn xao trước quyết định bất ngờ tăng giá của ngành điện từ ngày 20-12-2011. Đây là lần thứ hai giá điện được điều chỉnh tăng trong năm nay. Lần tăng giá này vào đúng thời điểm Tổng cục Thống kê công bố chỉ số giá tiêu dùng năm 2011 (CPI) với mức tăng rất cao. Mặt khác, Kiểm toán Nhà nước cho biết, tiền lương của ngành điện cao gấp 5 lần tiền lương chung của toàn xã hội. Rất nhiều bạn đọc của Báo Quân đội nhân dân đã đặt câu hỏi: Việc tăng giá điện lần này có hợp lý?

Tăng giá điện là cần thiết?

Theo lý giải của Bộ Công Thương ban hành kèm theo Thông tư số 42/2011/TT ngày 19-12-2011, thì việc tăng giá điện lần này là cần thiết và hợp lý. Theo đó, giá bán điện bình quân được áp dụng từ ngày 20-12-2011 là 1.304 đồng/kWh (chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng), tăng 5% so với giá điện trước đó. Các thông số đầu vào cho tính toán giá bán điện cũng đã được Bộ Công Thương đưa ra kèm theo Thông tư nói trên như tổng sản lượng điện sản xuất và mua ngoài, giá than, giá dầu, giá khí, tỷ lệ tổn thất điện năng… dự kiến năm 2012.

 “Trường hợp tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu dùng cho sản xuất kinh doanh điện bằng 10% và tính đầy đủ các khoản chi phí còn treo lại chưa được tính vào giá bán điện của năm 2010 thì doanh thu cần thiết cho sản xuất kinh doanh điện năm 2012 là 169.812,8 tỷ đồng, tương ứng với giá bán điện bằng 1.584,1 đồng/kWh” – Bộ Công Thương giải thích.

Như vậy, theo Bộ Công Thương thì giá điện 1.304 đồng/kWh còn thấp hơn nhiều so với mức giá lẽ ra phải tăng.

Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), việc điều chỉnh giá bán điện hiện tại để giá điện bảo đảm phản ánh đúng chi phí sản xuất kinh doanh điện thực tế, bù đắp một phần chi phí phát sinh khách quan trong năm 2010 do hạn hán phải huy động các nhà máy chạy dầu giá cao và một số chi phí còn treo lại chưa được tính vào giá bán điện. Với số lỗ năm 2010 lên tới 8.400 tỷ đồng và lỗ lũy kế tính đến nay là 35.000 tỷ đồng thì việc tăng giá để bù đắp thua lỗ là việc cần thiết nhằm duy trì hoạt động của ngành điện.

Nhân viên Tổng công ty Điện lực miền Bắc sửa chữa điện. Ảnh: TTXVN

Theo lý giải của ngành điện và Bộ Công Thương thì việc tăng giá điện là cần thiết. Tuy nhiên, theo phân tích của chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong thì cần phải xem xét lại vấn đề lương bổng của cán bộ, công nhân viên EVN. Bởi, theo thông báo của Kiểm toán Nhà nước, với mức lương trung bình 17 triệu đồng/người thì lương ở EVN gấp 5 lần mức lương trung bình của xã hội. Mức lương này so với mức lương công nhân trong khu công nghiệp thì quả là một trời một vực. Mức lương này đã tạo ra một sự bất bình đẳng rất lớn xét về mặt xã hội. Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng, EVN cũng cần phải tính lại xem mức lương một năm họ trả là bao nhiêu để bù vào phần lỗ kia.

Thời điểm tăng có hợp lý?

Ngày 23-12, Tổng cục Thống kê đã chính thức công bố chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 12 và cả năm 2011 với những con số đáng lo ngại. CPI tháng 12 đã tăng 0,53% so với tháng 11, tăng 18,13% so với tháng 12-2010, đưa CPI bình quân 12 tháng qua tăng 18,58% so với bình quân cùng kỳ 2010. Tất nhiên, chỉ số nói trên chưa có tác động của việc giá điện tăng.

Trước đó, trong Công văn số 16098/BTC – QLG gửi một số cơ quan, trong đó có Báo Quân đội nhân dân, Bộ Tài chính khẳng định: “Tổng chi phí sản xuất kinh doanh điện 2012 dự kiến sẽ tăng ở mức hơn 10%. Về mức tăng giá bán điện cụ thể và thời điểm thực hiện sẽ do Thủ tướng Chính phủ quyết định, nhưng không cao hơn mức tăng 15,28% của lần điều chỉnh giá trước”.

Với Công văn trên, có thể hiểu thời điểm tăng giá điện phải là vào năm 2012. Tuy nhiên, ngành điện lại chọn vào thời điểm cuối năm này, đó là thời điểm rất nhạy cảm, dễ tác động đến việc tăng giá các mặt hàng khác.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) Nguyễn Tiến Thỏa thì giá điện tăng 5% tác động trực tiếp đến CPI không lớn bởi điện chỉ chiếm 3% trong tổng CPI. Tuy nhiên, theo phân tích của chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, giá điện tăng sẽ tác động dây chuyền khiến cho giá cả nhiều mặt hàng tăng.

Nhiều người lo ngại, giá điện tăng vào đúng thời điểm gần Tết, nhu cầu mua sắm của người dân tăng cao, sẽ là cơ hội để những người kinh doanh trục lợi đẩy giá lên kiếm lời và gây tác động tiêu cực tới thị trường.

Cần minh bạch giá điện

Tháng trước, trả lời chất vấn đại biểu Quốc hội về giá điện, Bộ trưởng Bộ Tài chính Vương Đình Huệ đã khẳng định: Hao phí điện năng hiện nay của EVN còn khá cao so với trong nước và khu vực. Tổn thất điện năng năm 2009 khoảng 9,57%, năm 2010 khoảng 10,15% (do tiếp nhận lưới điện hạ áp nông thôn), năm 2011, tổn thất điện năng thực tế 9,65%.

Cũng tại diễn đàn Quốc hội, đồng chí Bộ trưởng Bộ Tài chính đã chia sẻ với ngành điện: “Các đồng chí có thể giảm được từ 5 đến 10% chi phí quản lý và chi phí thường xuyên hay không? Nếu giảm được 5 đến 10% chi phí quản lý và chi phí thường xuyên, chúng ta cũng giảm đáng kể được giá thành. Như vậy, cả nước và nhân dân, doanh nghiệp chia sẻ với điện lực thì điện lực cũng nên chia sẻ với đất nước”.

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia kinh tế, rất cần minh bạch giá điện. Đặc biệt, cần công khai, minh bạch các khoản tiền lương và thu nhập của ngành điện, tổ chức thị trường điện cạnh tranh. Mặt khác, các cơ quan chức năng của Nhà nước cần giám sát, kiểm tra, thanh tra thường xuyên giá điện.

Được biết, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội vừa cử đoàn kiểm tra tình hình thực hiện pháp luật lao động và tiền lương, thu nhập tại EVN. Đoàn do ông Nguyễn Tiến Tùng, Phó chánh thanh tra Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội làm trưởng đoàn.

Việc thanh tra được tiến hành tại 24 đơn vị trực thuộc EVN trên địa bàn cả nước. Đoàn thanh tra sẽ đánh giá về tình hình tiền lương, thu nhập, thù lao, tiền thưởng của thành viên hội đồng thành viên, chủ tịch công ty, tổng giám đốc, giám đốc, phó tổng giám đốc, phó giám đốc, kế toán trưởng và kiểm soát viên; báo cáo tình hình thực hiện về đơn giá tiền lương, chỉ tiêu sản xuất, kinh doanh, lao động, tiền lương, tiền thưởng của người lao động…

Hy vọng từ kết quả kiểm tra này, có thể góp phần trả lời câu hỏi việc tăng giá điện vào thời điểm này có hợp lý hay không?

Minh Nguyệt và Hải Hà