QĐND - Thủ tướng Nhật Bản Y. Nô-đa (Y. Noda) vừa có chuyến công du tới Mỹ để thương đàm về tương lai liên minh Mỹ - Nhật vốn bị suy yếu trong những năm gần đây.

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Mỹ - Nhật vừa đạt được thỏa thuận về “vấn đề binh sĩ Mỹ” - chuyển 9000 lính thủy đánh bộ Mỹ từ đảo Ô-ki-na-oa, Nhật Bản tới lãnh thổ Gu-am của Mỹ và Tô-ki-ô – Oa-sinh-tơn đều đang quan ngại trước khả năng Triều Tiên sẽ thử hạt nhân lần thứ 3.

Tổng thống Ô-ba-ma (bên phải) và Thủ tướng Nô-đa tại Nhà Trắng. Ảnh: CNN

 

Ông Nô-đa là Thủ tướng Nhật Bản đầu tiên thăm Mỹ trong vòng 3 năm qua. Trong khoảng thời gian ấy, chính trường Nhật Bản có sự biến động mạnh bằng việc liên tục thay đổi người đứng đầu chính phủ và Mỹ cũng có sự điều chỉnh chiến lược theo hướng coi trọng và ưu tiên hơn cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương, muốn tăng cường hiện diện để chủ động can dự nhiều hơn vào diễn biến tình hình về mọi phương diện ở khu vực. Chính vì thế, chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Nô-đa càng được hy vọng là mở sang một trang mới trong mối quan hệ đồng minh không mấy “thuận buồm, xuôi gió” mấy năm qua.

Quan hệ Mỹ - Nhật trong thời gian gần đây bị đánh giá là bắt đầu “lão hóa”. Những chính phủ tiền nhiệm của Thủ tướng Nô-đa đã không ít lần công khai việc xây dựng một vị thế độc lập hơn trong quan hệ với Mỹ cũng như tăng cường mối quan hệ với các nước châu Á, trong đó có Trung Quốc. Trong khi đó, kể từ lúc ông B.Ô-ba-ma lên nhậm chức Tổng thống Mỹ, không ít người ở Tô-ki-ô đã bối rối không hiểu Oa-sinh-tơn còn coi đất nước “Mặt trời mọc” là đồng minh hàng đầu ở châu Á nữa hay không.

Trong chuyến thăm của ông Nô-đa, lần đầu tiên kể từ năm 2006, Mỹ và Nhật Bản đã ra một tuyên bố chung ở cấp cao nhấn mạnh rằng, “mối quan hệ đồng minh giữa hai nước là nền tảng cho hòa bình, an ninh và ổn định tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương”. Về lĩnh vực quốc phòng, hai nước nhất trí tăng cường hợp tác song phương nhằm bảo đảm an ninh cho đồng minh trước những tình huống có thể xảy ra. Liên quan đến việc Nhật Bản tham gia tiến trình đàm phán Hiệp ước Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), tuyên bố chung khẳng định hai nước sẽ nỗ lực xúc tiến thông qua các cuộc đàm phán song phương về vấn đề này. Ngoài ra, hai bên cũng đạt được thỏa thuận về việc tái bố trí lực lượng lính thủy đánh bộ Mỹ ở Ô-ki-na-oa.

Nhìn vào kết quả hội đàm giữa ông Nô-đa và ông Ô-ba-ma, có thể thấy rõ một điều, hợp tác chính trị, quân sự và an ninh giữa hai nước được ưu tiên hàng đầu trong chương trình nghị sự chuyến thăm này của ông Nô-đa. Bởi mối quan hệ này đều có được tầm quan trọng mới đối với cả hai, đặc biệt là trong vấn đề hạt nhân của Triều Tiên và sự trỗi dậy về mọi mặt của Trung Quốc.

Đối với Nhật Bản, tái khẳng định quan hệ đồng minh với Mỹ đồng nghĩa với việc tiếp tục nhận được sự ủng hộ từ siêu cường số 1 thế giới. Điều này không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với vấn đề an ninh và duy trì cân bằng chiến lược của Nhật Bản mà còn để Tô-ki-ô nuôi dưỡng một mục tiêu lớn. Sau bao nhiêu năm khẳng định vị trí của một cường quốc kinh tế, Nhật Bản đang nỗ lực trở thành cường quốc chính trị. Là một trong những quốc gia kêu gọi cải tổ LHQ mạnh mẽ nhất, Nhật Bản muốn có tiếng nói trọng lượng hơn trong cuộc chơi toàn cầu bằng chiếc ghế thường trực trong HĐBA LHQ.

Trong khi đó, Nhật Bản vốn đã là quốc gia có vai trò rất quan trọng đối với Oa-sinh-tơn và lại càng có vị trí đặc biệt hơn khi chính quyền mới của Mỹ triển khai chính sách hướng về châu Á. Tô-ki-ô cho phép khoảng 47.000 lính Mỹ đồn trú và hợp tác với Oa-sinh-tơn trong việc gây áp lực đối với Triều Tiên. Ngoài ra, Nhật Bản cũng sẵn sàng móc hầu bao để san sẻ gánh nặng ở I-rắc và Áp-ga-ni-xtan với Mỹ. Bên cạnh đó, việc vun đắp vững chắc quan hệ đồng minh với Nhật Bản, một quốc gia nằm sát sườn Trung Quốc có thể giúp Oa-sinh-tơn thực hiện tốt chiến lược kìm chế ảnh hưởng của Bắc Kinh.

Rõ ràng, với những lợi ích ràng buộc, tất yếu, Mỹ và Nhật Bản đều muốn siết chặt quan hệ đồng minh đã tồn tại hơn 60 năm qua. Như thế, chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Nô-đa, dù bị đánh giá mang tính biểu tượng, vẫn đạt được những thành công nhất định. Chí ít là thông qua chuyến thăm, Oa-sinh-tơn và Tô-ki-ô đã chứng tỏ cho thế giới thấy quan hệ song phương đang trở lại đúng quỹ đạo.

Ngọc Hà