QĐND - Trong bối cảnh tình hình an ninh ở Xy-ri ngày càng mất kiểm soát, kho vũ khí hóa học được xếp hạng lớn nhất thế giới của quốc gia này tựa như một con dao hai lưỡi đối với các quốc gia muốn tiếp cận hay phá hủy chúng. Câu hỏi đặt ra là: Nếu Tổng thống Xy-ri Ba-sa An Át-xát (Bashar al-Assad) phải ra đi, kho vũ khí nguy hiểm này sẽ rơi vào tay ai?

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Xy-ri Gi-hát Mác-đít-xi tại cuộc họp báo ngày 23-7. Nguồn: Ria Novosti

 

Có hay không kho vũ khí hóa học của Xy-ri?

Phát biểu tại một cuộc họp báo ở thủ đô Đa-mát ngày 23-7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Xy-ri Gi-hát Mác-đít-xi (Jihad Makdissi) cho biết, chính quyền Xy-ri sẽ không sử dụng các vũ khí hóa học và vũ khí trái quy ước khác trừ phi bị nước ngoài tấn công. Theo AP, ông này cũng nhấn mạnh rằng, "bất kể kho vũ khí hóa học nào, có thể đang tồn tại, sẽ không bao giờ được dùng để chống lại người dân Xy-ri".

Thông báo trên được đưa ra sau khi Mỹ và I-xra-en lên tiếng bày tỏ quan ngại về khả năng kho vũ khí hóa học đáng sợ của Xy-ri rơi vào tay các chiến binh Al-Qaeda hoặc Hezbollah khi chính quyền ở Đa-mát bị lật đổ. Đây cũng là lần đầu tiên chính quyền Xy-ri lên tiếng xác nhận rằng, có khả năng nước này đang sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt. Trước đó, chính quyền của ông Át-xát luôn phủ nhận nước này không hề sở hữu kho vũ khí sinh-hóa học nào như phương Tây miêu tả.

Theo trang mạng An ninh toàn cầu, Xy-ri là một trong tám nước, trong đó có cả I-xra-en và Ai Cập, không ký kết CWC (Công ước toàn cầu nghiêm cấm sản xuất, tích trữ, chuyển giao và sử dụng vũ khí hóa học) năm 1997. Theo các thông tin từ tình báo phương Tây, kho vũ khí Xy-ri chứa một lượng các tác nhân hóa học nguy hiểm như sarin, tabun, khí mù tạt và thậm chí cả VX. Xy-ri được cho là đã phát triển chương trình vũ khí hóa học tiên tiến nhất ở Trung Đông cùng một loạt phương pháp vận chuyển vũ khí hóa học như hệ thống tên lửa Scud có khả năng mang đầu đạn chứa hóa chất và một loạt các vũ khí tiên tiến thông thường, bao gồm cả một số mẫu tên lửa phòng không vác vai (MANPADS) và những tên lửa chống tăng hiện đại.

Trong những báo cáo của tình báo phương Tây nêu rõ, Xy-ri đã bắt đầu phát triển vũ khí hóa học từ năm 1973 và trong suốt những năm 80 của thế kỷ trước, Chính phủ Xy-ri đã cho phép phát triển nhanh chóng các vũ khí không thông thường. Cơ quan tình báo Trung ương Mỹ (CIA) ước lượng, Xy-ri có hàng trăm lít vũ khí hóa học và các trung tâm sản xuất vũ khí của nước này cho ra hàng trăm tấn sản phẩm mỗi năm. Tuy nhiên, cơ quan tình báo này cũng thừa nhận rất khó để biết được lượng vũ khí chính xác tại những kho dự trữ của Xy-ri.

Khả năng tiếp cận kho vũ khí Xy-ri

Đối với Mỹ và các nước phương Tây, nhiệm vụ bảo vệ kho vũ khí Xy-ri gây nên không ít thách thức. Bởi trên thực tế, các nước này không thể chắc chắn về số lượng cũng như địa điểm lưu trữ số vũ khí trên. Do vậy, theo trang Thời báo Tài chính, bất kỳ sự can thiệp nào từ bên ngoài nhằm tiếp cận kho vũ khí hóa học sẽ phải đối mặt với ba khó khăn.

Trước tiên là khó khăn khi phải chống lại hệ thống phòng không của Chính phủ Xy-ri. Theo các chuyên gia phân tích độc lập, năm 2000, Xy-ri có hơn 4000 tên lửa phòng không. Từ đó cho đến nay, có thể số tên lửa trên đã gia tăng đáng kể do Xy-ri là một trong những khách hàng lớn của các nhà cung cấp vũ khí trên thế giới.

Thứ hai, các nhà ngoại giao và chuyên gia phân tích của phương Tây cho rằng, có từ 20 tới 30 cơ sở lưu trữ và sản xuất hóa chất nằm rải rác khắp đất nước Xy-ri, trong đó một số còn nằm sâu dưới các boong-ke trong lòng đất. Điều này khiến những nỗ lực bảo vệ hay phá hủy chúng càng thêm khó khăn. Một quan chức phương Tây nhận định rằng, để triển khai một cuộc tấn công toàn diện đối với các cơ sở này sẽ cần tới hàng chục nghìn quân. Thậm chí nếu có thể tiếp cận được, những chất hóa học độc hại trong các kho vũ khí cũng rất dễ bay hơi, do vậy, lực lượng tiếp cận cần phải được huấn luyện đặc biệt về cách tháo dỡ các vũ khí hủy diệt hàng loạt này.

Khó khăn thứ ba sẽ xuất hiện nếu các nước phương Tây cố gắng phá hủy các cơ sở lưu trữ này bằng các cuộc không kích bởi nhiều cơ sở lưu trữ tại Xy-ri được xây dựng rất kiên cố. Chúng chỉ có thể bị phá hủy bằng bom phá boong-ke, tuy nhiên, để thực hiện điều này là rất nguy hiểm. "Không có cách nào tiêu diệt tất cả các kho dự trữ, và nguy hiểm hơn là các cuộc tấn công có thể sẽ phát tán một lượng lớn chất độc hại gây chết người hàng loạt” - Slô-mô Brôm (Shlomo Brom), một thiếu tướng đã nghỉ hưu, người đứng đầu bộ phận kế hoạch chiến lược của quân đội I-xra-en, cho biết.

Nếu Tổng thống Át-xát ra đi, kho vũ khí Xy-ri sẽ rơi vào tay ai?

Đây vẫn là câu trả lời khó có lời giải tại thời điểm này. Tuy nhiên, theo AP, mối quan ngại lớn nhất của Mỹ và phương Tây hiện nay là các nhóm chiến binh Al-Qaeda đang chiến đấu ở Xy-ri có khả năng sẽ sở hữu các tác nhân hóa học từ những kho vũ khí của chế độ Ba-sa An Át-xát. Al-Qaeda đã nỗ lực tìm kiếm vũ khí sinh - hóa từ cuối thập niên 1990 của thế kỷ trước. Các tài liệu mà quân đội Mỹ thu giữ được tại Áp-ga-ni-xtan vào năm 2001 đã tiết lộ, Al-Qaeda từng có kế hoạch sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt cùng với các tác nhân sinh học nguy hiểm.

Mối quan ngại thứ hai đối với Mỹ và đồng minh là nhóm chiến binh Hezbollah ở Li-băng. Tân Hoa xã dẫn lời Tiến sĩ Ê-li Các-mon (Ely Karmon) thuộc Trung tâm đa ngành Herzliya của I-xra-en khi ông cho rằng, nhóm Hezbollah có một kho vũ khí khổng lồ với các tên lửa tầm xa có khả năng mang đầu đạn hóa học, có thể nhắm bắn bất cứ mục tiêu nào ở I-xra-en. Năm 2006, ước tính nhóm này đã mở rộng kho vũ khí của mình tới 40.000 tên lửa và rốc-két. Thêm vào đó, nhóm Hezbollah không chỉ có mối quan hệ tốt với các tướng lĩnh của quân đội Xy-ri mà còn thực sự “hiện diện” tại quốc gia Ả rập này. Tiến sĩ Các-mon cho biết, nhóm này đã đóng vai trò tích cực trong cuộc xung đột đang diễn ra ở Xy-ri hiện nay. “Vì thế, Hezbollah sẽ là nhóm đầu tiên lợi dụng tình hình rối loạn ở Xy-ri để kiểm soát các khí tài và chuyển các vũ khí hóa học đến Li-băng”, vị tiến sĩ này nhận định.

Trang Thời báo tài chính cho biết, với những quan ngại như vậy, Mỹ và đồng minh đang lên kế hoạch thâm nhập vào Xy-ri để tiếp cận các kho vũ khí hóa học. Theo một quan chức cấp cao người A-rập, kế hoạch này yêu cầu phải cần tới 75.000 binh sĩ tham gia. Đây được xem là cách duy nhất có thể ngăn chặn kho vũ khí Xy-ri rơi vào tay của nhóm chiến binh Hezbollah hay các phần tử liên kết với Al-Qaeda. Tuy nhiên, nhiều quan chức cao cấp của Mỹ và Anh lo ngại rằng, kế hoạch này khó có thể hiệu quả do chính quyền Xy-ri có thể đã phát triển những loại tên lửa nhỏ mang theo đầu đạn hóa học. Những vũ khí như vậy có thể dễ dàng bị đánh cắp trong trường hợp các cơ sở vũ khí bị không kích. Một quan chức phương Tây tin rằng, "nếu Mỹ và đồng minh tấn công Xy-ri, cũng đồng nghĩa với việc các nước này sẽ tạo cơ hội cho các lực lượng khác chiếm lấy những kho vũ khí còn sót lại”. Theo nhiều nhà phân tích, có khả năng các kho vũ khí Xy-ri không chỉ nằm trong tay của một lực lượng riêng rẽ nào mà sẽ bị phân tán nếu chế độ của ông Át-xát sụp đổ.

NGỌC THƯ