Cơ chế - “đất sống” cho hàng giả

Trưng bày hàng vi phạm bản quyền trong hội chợ tại Hà Nội. Ảnh: Báo Công thương

Cứ 10 sản phẩm trên thị trường, có 1 sản phẩm bị làm giả. Việc sản xuất hàng giả, hàng nhái không chỉ làm sản phẩm chính thống bị tê liệt, gây thất thu thuế mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền lợi người tiêu dùng.

60% người ViệtT dùng hàng giả (!?)

Theo thống kê của Tổ chức Hải quan thế giới, hàng giả trên toàn thế giới chiếm khoảng 57% tổng giao dịch hàng hóa và khoảng 8% GDP của các nước. Theo báo cáo (tổng hợp chưa đầy đủ) của 53 Ban Chỉ đạo 127 các tỉnh, thành phố trong 10 năm (từ 2001 đến 2010), các lực lượng chức năng đã kiểm tra 3.332.583 vụ, xử lý 1.845.849 vụ vi phạm pháp luật, với tổng số thu trên 26.242,1 tỷ đồng, trong đó xử phạt hành chính 4.220,4 tỷ đồng, phạt và truy thu thuế 16.573,9 tỷ đồng, trị giá hàng vi phạm 5.447,8 tỷ đồng.

Những năm qua, lợi dụng chính sách mở cửa, nhiều tổ chức, cá nhân đã ồ ạt nhập và sản xuất hàng giả, hàng nhái, với các hình thức đa dạng và tinh vi, khiến việc nhận biết, phát hiện bằng mắt thường rất khó khăn. Theo đánh giá của Cục Điều tra chống buôn lậu - Tổng Cục Hải quan, tình trạng vi phạm về SHTT, đánh cắp bản quyền, sáng chế ở nước ta đã đến mức báo động. Hầu hết các mặt hàng dân dụng đều bị làm giả, tập trung ở các nhóm hàng, như: nước hoa, hàng điện tử, rượu, quần áo, đồng hồ, thuốc chữa bệnh, trang sức, quần áo, túi xách… Đây là những nhóm hàng có giá trị gia tăng cao và sức tiêu thụ mạnh, đặc biệt trong các dịp lễ, Tết.

Ông Võ Văn Quyền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý thị trường (Bộ Công Thương) - cho rằng, hàng giả có mặt khắp nơi, trở thành vấn nạn quốc gia không chỉ riêng Việt Nam mà trên toàn thế giới. Tại Việt Nam hàng giả chiếm từ 35-40% thị phần hàng hóa. Riêng TP. Hồ Chí Minh chiếm khoảng 35% và có tới 60% người dân Việt Nam dùng hàng giả, trong đó, quần áo chiếm 1/3 tổng lượng hàng giả, băng đĩa 35%; đồng hồ chiếm 75%, mỹ phẩm chiếm 50% là hàng giả…

Bắt nguồn từ cơ chế

Từ năm 1999, Thủ tướng Chính phủ có Chỉ thị 31/1999 về đấu tranh chống sản xuất và buôn bán hàng giả. Nhưng theo Cục QLTT, khủng hoảng về kinh tế - xã hội trong tình hình hiện nay là nguyên nhân số một phát sinh hành vi sản xuất hàng giả, buôn bán hàng giả. Ngoài ra, cơ chế quản lý kinh tế, quản lý sản xuất, kinh doanh còn thiếu sót, sơ hở và lỏng lẻo, thiếu đồng bộ. Bên cạnh đó, trong cơ chế mới với sự buông lỏng và những sai lầm “khuyết tật” của cơ chế cũ vẫn tồn tại, tất yếu sinh các vi phạm kinh tế nói chung, hành vi sản xuất hàng giả, buôn bán hàng giả nói riêng. Trong khi đó, hệ thống chính sách pháp luật về đấu tranh chống sản xuất và buôn bán hàng giả chưa hoàn thiện, nhiều yếu tố còn chồng chéo, không đồng bộ, thiếu cụ thể và chưa có sự thống nhất. Việc xử lý các hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả với tính chất là tội phạm kinh tế, lên thực tế còn nhẹ, nhiều vi phạm nghiêm trọng chỉ bị xử lý hành chính. Mặt khác, tình trạng buông lỏng quản lý trên các lĩnh vực và sự thoái hóa về phẩm chất của một bộ phận quần chúng, của một số cán bộ, công chức nhà nước. Hai yếu tố này tác động qua lại lẫn nhau và trở thành môi trường của các vi phạm về sản xuất, buôn bán hàng giả.

Theo ông Võ Văn Quyền, nguyên nhân quan trọng khác khiến hàng giả vẫn có “đất sống” là sự chênh lệch về giá giữa hàng giả và hàng thật lớn, trong khi đó thu nhập của người dân thấp, giá một số mặt hàng giả, hàng của các thương hiệu nổi tiếng ở một số nước rất rẻ, nên dễ đánh vào tâm lý của người tiêu dùng muốn mua được hàng giá rẻ.

Theo thống kê của Đội Kiểm soát bảo vệ quyền SHTT (Cục Điều tra chống buôn lậu), hiện nay có 99% doanh nghiệp (DN) trong nước không quan tâm tới quyền bảo vệ thương hiệu của mình. Bên cạnh đó, nhiều DN bị xâm phạm về nhãn hiệu thường có tâm lý e ngại về thủ tục hành chính nên không làm đơn đề nghị kiểm tra, xử lý. Một số vụ việc đội QLTT kiểm tra và tạm giữ hàng hóa có dấu hiệu giả mạo, nhưng khi liên hệ với DN là chủ nhãn hiệu để xác nhận hàng thật, hàng giả thì phía DN không hợp tác.

Xã hội vào cuộc

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương - Nguyễn Nam Hải, các đối tượng buôn bán, vận chuyển và sản xuất hàng giả ngày càng có nhiều phương thức, thủ đoạn, thậm chí công nghệ sản xuất hàng giả tinh vi khó có thể phân biệt bằng mắt thường thì các lực lượng chức năng vẫn chỉ xoay quanh các phương thức kiểm tra, kiểm soát cũ. Chính vì vậy, cần đổi mới phương thức, phương pháp đấu tranh, gắn công chức theo địa bàn, phải nắm bắt kịp thời các diễn biến thương mại trên địa bàn, hình thành phương pháp công vụ với từng lĩnh vực như: Kiểm tra nhãn hàng hóa, kiểm tra hàng kém chất lượng hàng giả.

Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ - Kiều Đình Thụ - khẳng định, chống hàng giả là việc làm của toàn xã hội. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, hỗ trợ cho lực lượng chức năng về chính sách, kinh phí, phương tiện, công cụ kiểm định. Đối với DN cần xác lập quyền SHTT đối với nhãn hiệu hàng hóa, biểu tượng kinh doanh, tên thương mại, khẩu hiệu kinh doanh, bí mật kinh doanh. Đồng thời, chủ động phối hợp với các lực lượng chức năng triển khai các biện pháp nghiệp vụ, như: Cung cấp thông tin, vận chuyển hàng giả các đường dây, tổ chức. Bên cạnh đó, DN phải tính đến sản xuất hàng hóa đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng. Đặc biệt, chú trọng đến sản xuất hàng hóa phù hợp với thu nhập của người dân, tiết giảm chi phí để giảm dần khoảng cách đối giá giữa hàng giả và hàng thật…

Theo Báo Công thương