QĐND - Hiện nay, cả nước có 283 khu công nghiệp (KCN), khu chế xuất (KCX), khu kinh tế (KKT), được thành lập tại 58 tỉnh, thành phố với tổng diện tích đất tự nhiên hơn 72.000ha, diện tích có thể cho thuê đạt gần 46.000ha. Các KCN, KCX, KKT đã đóng góp tích cực vào tăng trưởng công nghiệp, xuất khẩu, tạo việc làm, hình thành đô thị mới, đặc biệt là tạo môi trường thu hút đầu tư, tăng số doanh nghiệp mới... nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề cần hoàn thiện chính sách để phát triển bền vững.

Sản xuất thép xây dựng tại Công ty cổ phần Sản xuất Thép Việt Đức (Tập đoàn Thép Việt Đức) tại khu công nghiệp Bình Xuyên (Vĩnh Phúc). Ảnh: TTXVN

Phát triển nhanh nhưng nhiều khó khăn!    

Tại Hội nghị tổng kết 20 năm xây dựng và phát triển các KCN, KCX, KKT mới đây, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh cho biết, tính đến hết năm 2011, tổng vốn đầu tư kết cấu hạ tầng của 283 KCN vào khoảng 9,5 tỷ USD. Hiện cả nước có 15 KKT ven biển và 28 KKT cửa khẩu. Tổng số vốn đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật trong các KKT ven biển gần 250.000 tỷ đồng. 

Mặc dù phát triển nhanh nhưng có rất nhiều nguyên nhân khiến các KKT, KCX, KCN chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng. Nguyên nhân quan trọng nhất là do những bất cập trong khâu thủ tục hành chính. Đúng như Phó thủ tướng Chính phủ Hoàng Trung Hải đã khẳng định: “Kinh nghiệm cho thấy, địa phương nào thu hút được nhiều dự án lớn, thành công, đều do cải cách thủ tục hành chính”.

Đề cập đến vấn đề này, bà Đỗ Thị Thu Hằng, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty phát triển KCN Sonadezi (tỉnh Đồng Nai), cho rằng: Các nhà đầu tư hiện nay ngại vào “3 khu” do chính sách về thuế, đất, điện nước… không còn ưu đãi như nhiều năm trước".

Cùng quan điểm với bà Đỗ Thị Thu Hằng, ông Hồ Quốc Dũng, Phó chủ tịch UBND tỉnh Bình Định cho biết, hiện tỉnh Bình Định có 5 KCN với diện tích hơn 1.700 ha. Mặc dù chính sách của tỉnh rất quan tâm thu hút các nhà đầu tư, các doanh nghiệp vào các KCN, nhưng tỷ lệ lấp đầy mới đạt hơn 50%. Nhiều KCN, KKT đầu tư nhưng lại bỏ hoang, nhà đầu tư không muốn vào KCN. Ông Dũng lý giải: “Chính sách đầu tư vào KCN, KKT không nhất quán mà thay đổi liên tục khiến các chủ đầu tư lúng túng. So với trước đây, chính sách ưu đãi tại các KKT, KCN giảm, nên ít nhà đầu tư muốn vào. Ví dụ, doanh nghiệp vào KCN, KCX có đầu tư hoàn chỉnh thì phải thuê 15 USD/m2 trong 50 năm, còn nếu ra ngoài thuê chi phí chỉ bằng một nửa”.

Trưởng Ban quản lý các KCN, KCX Thành phố Hồ Chí Minh Vũ Văn Hòa cũng cho biết: “Điều mà các nhà đầu tư băn khoăn hiện nay là vì sao cùng một dự án công nghệ cao, nhưng nếu đầu tư vào các KCN, KCX lại không được hưởng những ưu đãi như khi đầu tư vào khu công nghệ cao. Hơn nữa, trước đây giá thuê đất cố định trong 5 năm, mỗi lần thay đổi tăng không quá 15%, nhưng bây giờ chính sách này thay đổi liên tục nên khó khăn cho các nhà đầu tư. Do vậy, đề nghị nghiên cứu xây dựng, ban hành chính sách ưu đãi chung đối với ngành công nghiệp mũi nhọn, đặc biệt là dự án công nghệ, kỹ thuật cao…”.

Muốn phát triển "các khu" trước hết phải lo chỗ ở công nhân

Liên quan đến công tác quy hoạch các KCN, Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải cho biết, mục tiêu trước mắt các địa phương phải rà soát lại các quy hoạch cũ, tạm dừng phát triển các khu mới nếu chưa lấp đầy với tỷ lệ 65%, tránh tình trạng lập ra nhiều KCN nhưng đất bỏ trống, không hiệu quả. Đặc biệt, Phó thủ tướng nhắc lại chỉ tiêu giữ 3,8 triệu ha đất lúa, yêu cầu các địa phương phải thực hiện nghiêm túc. Về 100 KCN đã có quyết định, đang trong quá trình xây dựng, giải phóng mặt bằng phải tiếp tục đầu tư, không được để dở dang, làm sao đến 2015 lấp đầy được 70%, năm 2020 phải hoàn chỉnh toàn bộ kết cấu hạ tầng.

Đối với vấn đề công nhân, lao động sống tạm bợ, thiếu thốn tại các KCN, Phó thủ tướng cho biết, mục tiêu đến 2015 phải cơ bản giải quyết hết tình trạng thiếu nhà ở và hạ tầng xã hội thiết yếu. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Đình Toàn cho biết, đến nay, đã có 27 dự án nhà ở cho công nhân được khởi công với tổng số vốn đầu tư 3.015 tỷ đồng, tổng diện tích sàn 866.600m2, góp phần giải quyết chỗ ở cho khoảng 139.800 công nhân lao động tại các KCN. Hiện có 9 trong 27 dự án đã hoàn thành bàn giao đưa vào sử dụng, trong đó ở Hà Nội có 1 dự án và Thành phố Hồ Chí Minh có 8 dự án. Đến nay, các địa phương trong cả nước đã đăng ký giai đoạn 2010-2015 với tổng số khoảng 110 dự án, để đáp ứng chỗ ở cho khoảng 960.264 người. 

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Bộ Xây dựng, việc triển khai chính sách nhà ở cho công nhân các KCN cũng gặp nhiều khó khăn và vướng mắc. Cụ thể, các chính sách khuyến khích hiện hành đối với đầu tư xây dựng nhà ở cho công nhân vẫn chưa đủ sức thu hút, khó thực hiện, khiến doanh nghiệp chưa quan tâm thỏa đáng đến việc đầu tư xây dựng nhà ở cho công nhân KCN. Một số doanh nghiệp ngoài KCN muốn xây dựng nhà ở cho công nhân nhưng lại chưa có chính sách ưu đãi. Ngoài ra, chưa có chính sách khuyến khích người dân vay vốn ưu đãi cải tạo nhà ở theo tiêu chuẩn của Bộ Xây dựng để cho thuê. Đặc biệt, chưa có quy định bắt buộc các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động phải có trách nhiệm tham gia xây dựng nhà ở cho công nhân.

Hà Vũ