Bất cập khi miễn, giảm thủy lợi phí

QĐND - Năm 2008, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 115/2008/NĐ-CP quy định về miễn, giảm thủy lợi phí cho nông dân. Hàng chục triệu nông dân được hưởng lợi từ chủ trương này. Để thực hiện chính sách này, Nhà nước đã phải đứng ra “gánh” khoản chi phí cho nông dân để “trả” cho các doanh nghiệp, công ty quản lý khai thác công trình thủy lợi. Tuy nhiên, việc bù đắp kinh phí lại đang tồn tại không ít bất cập khiến một số công ty quản lý, khai thác thủy lợi phải “gánh” khoản lỗ, nơi được cấp thừa nơi lại bị thiếu.

Hệ thống công trình thủy lợi  được đầu tư xây dựng phục vụ sản xuất nông nghiệp tại  xã Phú Lộc, huyện Hậu Lộc (Thanh Hóa). Ảnh: Đình Huệ

Nông dân mừng, Nhà nước lo

Con số thống kê sơ bộ tại Hội thảo “Đánh giá tác động của Nghị định 115/2008 của Chính phủ do Viện Khoa học Thủy lợi (Tổng cục Thủy lợi) tổ chức mới đây cho biết:  Chỉ tính riêng năm 2011 thực hiện chủ trương miễn, giảm thủy lợi cho nông dân, Nhà nước đã bỏ ra hàng nghìn tỷ đồng cấp bù kinh phí thủy lợi (trả thay cho nông dân) cho các công ty quản lý khai thác thủy lợi và các địa phương. Ví dụ: Bắc Giang 80 tỷ đồng, Thái Bình 104 tỷ đồng, An Giang 164,6 tỷ đồng, Bình Định 39,1 tỷ đồng, Long An 34,1 tỷ đồng... Kết quả điều tra của chuyên gia thủy lợi Hoàng Công Khanh, việc miễn, giảm thủy lợi phí đã giúp nông dân giảm được từ 5 đến 10% chi phí sản xuất nông nghiệp.

Kết quả việc thực hiện chính sách miễn, giảm thủy lợi phí đã giúp việc phục vụ tưới tiêu của các công trình thủy lợi tăng lên rõ rệt. Các hệ thống công trình thủy lợi có nguồn kinh phí để thực hiện duy tu, sửa chữa, kênh mương được nạo vét. Tổng diện tích tưới tiêu tăng trung bình ở các địa phương từ 4 đến 10%, thậm chí có nơi hệ thống thủy lợi tăng được gần 40% diện tích tưới tiêu. Ông Đỗ Như Hồng, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Thái Bình nhận xét: Chủ trương miễn, giảm thủy lợi phí đã hỗ trợ cho nông dân-nông nghiệp-nông thôn rất hiệu quả. Phó giám đốc Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Quảng Trị Trần Văn Thọ khẳng định: Trước đây, các doanh nghiệp khai thác công trình thủy lợi phải đi thu phí và thường không thu đủ. Khi thực hiện chủ trương miễn giảm thủy lợi phí, các doanh nghiệp được cấp ứng kinh phí ngay từ đầu năm nên đã chủ động trong hoạt động, duy tu, sửa chữa công trình thủy lợi. Cũng nhờ được cấp bù thủy lợi phí, nên doanh nghiệp đã có nguồn thu ổn định, có điều kiện để trả lương cho công nhân phục vụ cuộc sống. Tuy nhiên, từ cuối năm 2010 đến nay, do tình hình lạm phát, mức cấp bù thủy lợi phí không thay đổi đã gây khó khăn cho doanh nghiệp. Ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó vụ trưởng Vụ Quản lý công trình (Tổng cục Thủy lợi) giải thích: “Sở dĩ người dân vẫn phải đóng góp một phần thủy lợi phí là do kinh phí cấp bù thủy lợi phí chỉ thực hiện ở khâu tạo nguồn (chưa cấp bù cho việc bơm, dẫn nước vào kênh mương).

Cần sớm tháo gỡ vướng mắc, bất cập

Chủ trương miễn, giảm thủy lợi phí đã phần nào giảm mức đóng góp, giúp tăng lợi nhuận của nông dân thế nhưng khi thực hiện cấp bù thủy lợi phí lại đang nảy sinh những hạn chế, bất cập. Bất cập đầu tiên trong mức cấp bù thủy lợi phí tạo nguồn và đối với diện tích phải thực hiện bơm 2 cấp hay 3 cấp, trong thực tế, việc tạo nguồn tưới rất đa dạng, có công trình tạo nguồn đến đầu mối công trình, công trình tạo nguồn đến kênh cấp 2, 3; có công trình chỉ tạo nguồn đến bể hút trạm bơm tưới của tổ chức hợp tác dùng nước. Do đó, khi phân bổ nguồn kinh phí giữa các công trình quản lý hệ thống thủy lợi tạo nguồn và các đơn vị khác rất dễ nảy sinh tranh chấp. Do quy định không hợp lý về việc xác định phương pháp cấp nước, nguồn kinh phí cấp bù thủy lợi không đủ, dẫn đến việc các HTX nông nghiệp ở một số địa phương đã thu “chui” thêm tiền thủy lợi phí của nông dân để hạn chế lỗ. Một bất cập nữa là tại các tỉnh miền núi, trung du, phần lớn là các công trình vừa và nhỏ, trải dài trên địa bàn rộng, độ dốc lớn nên hư hỏng cũng nhiều hơn, chi phí vận hành duy tu bảo dưỡng cao, diện tích phục vụ lại ít nên chi phí cho 1ha tưới cao, song Nghị định lại quy định mức thu thấp hơn ở khu vực đồng bằng.

Thời gian qua, do biến động về giá cả, tiền lương, vật tư nhiên liệu hằng năm đều tăng, nhưng mức cấp bù thủy lợi phí không tăng tương ứng nên phần kinh phí dành cho sửa chữa công trình qua các năm ít dần lại không đủ để sửa chữa. Theo đánh giá của Tổng cục Thủy lợi, từ đầu năm 2012, nhiều công ty khai thác công trình thủy lợi lâm vào tình trạng đặc biệt khó khăn do tình trạng trượt giá, chi phí dành cho sửa chữa công trình giảm trầm trọng, nhiều đơn vị đã xây dựng kế hoạch lỗ hàng chục tỷ đồng trong năm 2012. Ông Mai Đức Anh, Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Nhơn Hậu (Bình Định) cho biết: “Từ khi thực hiện miễn thủy lợi phí, HTX chỉ được cấp bù theo diện nước cấp tự chảy theo quy định của tỉnh, song trên thực tế, HTX phải dùng bơm điện. Vì thế, trong 2 năm thực hiện, chúng tôi bị thâm hụt đến 900 triệu đồng”.

Phần lớn các ý kiến phát biểu tại hội thảo đều cho rằng, thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần kiến nghị Chính phủ sửa đổi Nghị định 115 theo hướng căn cứ vào định mức chi phí hợp lý để xác định lại mức thủy lợi phí chi trả cho nông dân cho phù hợp giữa các vùng, các loại công trình, quy mô hệ thống và phù hợp với tình hình trượt giá của thị trường hiện nay. Có như vậy, mới khắc phục được tình trạng nơi thừa, nơi thiếu kinh phí như hiện nay, đồng thời bảo đảm các hệ thống thủy lợi có nguồn kinh phí ổn định thực hiện việc duy tu, sửa chữa, bảo đảm phục vụ tưới tiêu sản xuất nông nghiệp lâu dài.

Nguyễn Kiểm