QĐND - Số xã do Ban Bí thư lựa chọn thí điểm xây dựng mô hình nông thôn mới (NTM) không phải xã nào cũng có điều kiện kinh tế phát triển, thậm chí có xã thuộc loại nghèo. Tuy nhiên, sau khi thực hiện, cả 11 xã điểm của Trung ương và hàng trăm xã điểm do UBND các tỉnh, thành phố tự lựa chọn xây dựng đều có bước phát triển mới. Được như vậy, các cấp chính quyền đã có sự tập trung chỉ đạo và mỗi xã đều có những cách làm hay mà nơi khác cần học tập.

Đường làng ngõ xóm “đẹp như mơ” ở xã Thanh Tân, huyện Kiến Xương (Thái Bình). Ảnh: ĐÌNH HUÊ

Ông Phạm Văn Bách, Chủ tịch UBND xã Khánh Thành, huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình đưa chúng tôi đi thị sát một số đường làng, kênh mương, đồng ruộng. Tại xóm 8, một tốp thợ đang mải miết đổ bê tông đoạn đường vào xóm. Những con đường này trước đây khá chật hẹp, nay người dân tự góp tiền đổ bê tông rộng 5m. “Sau khi tham quan một mô hình điểm ở Nam Định, thấy đẹp, mọi người bàn nhau mua cau tự trồng hai bên đường, nom rất “bắt mắt”. Khánh Thành hiện có 16/19 thôn đã tự đóng góp tiền điện để thắp sáng đường làng; 19/19 thôn đã xây dựng được nhà văn hóa. Chúng tôi thống nhất về chủ trương, còn người dân tự bàn và sáng tạo ra nhiều cách làm hay lắm. Chẳng hạn ở xóm 8 này, bờ ruộng nhà ai, nhà ấy tự kè kiên cố. Đoạn đường chạy qua nhà ai, nhà ấy tự tính toán chi phí. Còn đoạn đường đi chung, các hộ cùng đóng góp kinh phí và cùng làm theo kiểu “Ngày lao động Cộng sản”. Không có dân ủng hộ, không thể làm được. Chúng tôi rất trân trọng sự tự giác của bà con” - Chủ tịch xã Phạm Văn Bách hồ hởi nói.

Gặp chúng tôi, bà Nguyễn Thị Mật, 57 tuổi, ở xóm 8, xã Khánh Thành thật thà kể: “Phải nói là cán bộ thôn, xã nhiệt tình, trách nhiệm lắm! Khi xã đưa ra chủ trương, xóm tôi bàn nhau, làm đẹp cho nhà mình, xóm mình thì tốt quá. Vậy là hơn 100 hộ xóm 8 thống nhất góp tiền, hiến đất, góp công. Có người bảo, cứ lấy sâu vào đất nhà tôi, 5m cũng được! Riêng nhà tôi, ngoài hiến mấy chục mét đất còn góp 5 triệu đồng và tham gia công sức. Mấy hôm làm đường, các hộ lại góp tiền, nấu cơm ăn tập trung, vui như có hội”.

Cán bộ trân trọng sự tự giác của dân, dân khen cán bộ tận tâm nhiệt tình. Sự thật ấy ở xã Khánh Thành đang hiện hữu qua từng con đường mới, từng thửa ruộng “liền vùng, cùng trà”, từng cây non đang ươm trồng… để gom góp vào công cuộc xây dựng nông thôn mới.

Tại xã Mễ Sở, huyện Văn Giang (tỉnh Hưng Yên), người dân lại có một cách làm khác rất hiệu quả và hài hòa. Để tránh việc phải đóng góp quá nhiều, các hộ bàn nhau mỗi gia đình góp 36m2 đất làm quỹ. Quỹ đất này được giao cho một bộ phận quản lý, tiến hành canh tác những loại cây có giá trị kinh tế cao, lấy tiền xây dựng kết cấu hạ tầng. UBND xã không chỉ khuyến khích việc đó mà còn chỉ đạo cán bộ khuyến nông giúp về KHKT, định hướng đầu ra cho sản phẩm. Với phương thức này, mỗi năm xã đã huy động được gần 1 tỷ đồng từ xã hội hóa để xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn.

Trong câu chuyện với chúng tôi, ông Bùi Mạnh Hà, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND, Trưởng ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới xã Thanh Tân, huyện Kiến Xương (Thái Bình) bộc bạch: Trong quá trình triển khai xây dựng NTM, Ban chỉ đạo xã Thanh Tân đã thực hiện phương châm “mỗi thôn làm điểm một mô hình”. Đó là điểm về tự quản vệ sinh môi trường; điểm về xây dựng nếp sống văn hóa trong đám cưới, đám tang; điểm về phóng tuyến, giải tỏa phát quang lộ giới, đào đắp nắn đường thôn; điểm về chỉnh trang khu dân cư; điểm về xây dựng đường đẹp, ngõ đẹp… Tất cả các mô hình này đều được triển khai đồng bộ, toàn diện và nhịp nhàng.

Có những cách làm ở Thanh Tân mà nhiều địa phương khác đang học tập, điển hình là việc giải quyết bài toán quy hoạch nghĩa trang vừa đúng với tiêu chí quốc gia (về diện tích, đường đi, khuôn viên, kiểu dáng mộ, cây xanh…), vừa không làm ảnh hưởng tới yếu tố tâm linh. Ông Bùi Mạnh Hà chia sẻ: “9 nghĩa địa cũ của xã có diện tích 1,22ha sẽ không quy tập, di dời mồ mả, cũng không được tiếp tục an táng, mà sẽ tiến hành khoanh lại, xây tường bao, trồng cây xanh, tạo môi trường sinh thái... Đồng thời, xã dành diện tích 5,65ha đất để xây dựng 3 nghĩa trang mới, mỗi nghĩa trang gồm có hai khu hung táng và cát táng, có đường đi, cổng vào, hàng lối, khu vực mộ… theo đúng tiêu chí mới. Riêng khu cát táng sẽ thống nhất kích thước, chiều rộng, chiều cao, kiểu mộ, bia mộ… tạo sự thống nhất, tôn nghiêm. Vậy là vẹn cả đôi đường!”.

Các xã mà chúng tôi vừa đề cập chỉ là mô hình điểm do UBND các tỉnh lựa chọn, còn tại 11 xã làm thí điểm do Ban Bí thư lựa chọn cũng có vô số cách làm hay, nhất là trong quy hoạch sản xuất, phát triển, củng cố các hợp tác xã (HTX). Trong 3 năm (2009-2011), ở 11 xã làm thí điểm đã phát triển thêm được 68 tổ hợp tác, củng cố 10 HTX, phát triển nhiều HTX mới, hình thành được một số mô hình kinh tế tập thể phát triển có hiệu quả như: Nhóm hộ góp vốn phát triển trang trại ở các xã Tân Thông Hội, thuộc huyện Củ Chi (TP Hồ Chí Minh), Gia Phố, thuộc huyện Hương Khê (Hà Tĩnh); tổ hợp tác trong chuyển giao KHKT ở các xã Thanh Chăn, thuộc huyện Điện Biên (Điện Biên), Tân Thịnh, thuộc huyện Lạng Giang (Bắc Giang), Mỹ Long Nam, thuộc huyện Cầu Ngang (Trà Vinh); tổ hợp tác liên kết sản xuất lúa theo mô hình GAP ở xã Tam Phước, thuộc huyện Phú Ninh (Quảng Nam); chăn nuôi bò sữa, nuôi trăn, trồng hoa lan ở xã Tân Thông Hội (TP Hồ Chí Minh).

Một trong những kinh nghiệm quý mà Ban chỉ đạo Chương trình xây dựng thí điểm mô hình nông thôn mới (thuộc Ban Bí thư) rút ra là: Xây dựng nông thôn mới cấp xã phải dựa theo Bộ tiêu chí Quốc gia để định hướng hành động và là thước đo để đánh giá kết quả. Tuy nhiên, trong xây dựng đề án và chỉ đạo thực hiện, mỗi địa phương phải có cách làm chủ động, sáng tạo, phù hợp với điều kiện và đặc điểm của xã, tránh rập khuôn, máy móc. Đặc biệt, cần căn cứ vào nhu cầu thiết thực của người dân để lựa chọn nội dung nào làm trước, nội dung nào làm sau, mức độ đến đâu cho phù hợp. Chẳng hạn, đối với xã Thanh Chăn (Điện Biên) thì nhu cầu trước nhất của người dân là phát triển hạ tầng thiết yếu như giao thông, điện, nước sạch. Thế nhưng, ở xã Mỹ Long Nam (Trà Vinh) lại cho thấy nhu cầu trước tiên phải là phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập rồi mới từng bước phát triển kết cấu hạ tầng…

Dĩ nhiên, dù có xã hội hóa, đa dạng cách làm đến đâu thì vẫn luôn có sự tập trung chỉ đạo, định hướng của cấp ủy và chính quyền sở tại.

LÊ THIẾT HÙNG - NGUYỄN KIỂM

Bài 3: Tạo bước đột phá trên cánh đồng