Nghệ thuật tác chiến trận đầu của Bộ đội Tên lửa

Trận đánh đầu làm thay đổi nhận định của không quân Mỹ

Sau khi hoàn thành công tác chuẩn bị, 15 giờ 30 phút ngày 24-7-1965, Tiểu đoàn 63 và Tiểu đoàn 64 (Trung đoàn 236) được lệnh báo động chiến đấu cấp 1. Khi tốp máy bay F-4 của Mỹ từ hướng sông Đà tiến vào, hơn 20 phút sau, hai tiểu đoàn đồng loạt phóng những quả đạn tên lửa đầu tiên. Kết quả, ta đã tiêu diệt cả tốp, trong đó có một chiếc rơi tại chỗ, bắt sống một phi công Mỹ ngay trong trận đánh mở màn.

Bị đánh bất ngờ, ngày 25-7-1965, không quân Mỹ hầu như không tổ chức các hoạt động đánh phá miền Bắc. Tranh thủ thời cơ này, các đơn vị công binh thuộc Bộ Tham mưu Quân chủng Phòng không-Không quân khẩn trương triển khai một kế hoạch nghi binh táo bạo. Hai trận địa tên lửa giả bằng cót ép, tre và vật liệu ngụy trang (gọi là trận địa "ra-cót") được dựng lên, mô phỏng gần như hoàn toàn trận địa thật. Đây là "cái bẫy" để thu hút máy bay Mỹ tập trung đánh phá, tạo điều kiện cho lực lượng pháo cao xạ và súng máy phòng không bố trí phục kích. Đúng như dự kiến, ngày 26-7-1965, không quân Mỹ tăng cường các hoạt động trinh sát. Lúc 12 giờ 26 phút, Tiểu đoàn 64 phóng hai quả đạn tên lửa, tiêu diệt tại chỗ một máy bay trinh sát không người lái BQM-34A đang hoạt động ở độ cao khoảng 18km, xác rơi tại khu vực đồi Yên Khoái, gần Suối Hai. Khoảng 15 phút sau, đơn vị tiếp tục phóng hai quả tên lửa, bắn rơi thêm một máy bay trinh sát RF-101 tại khu vực Thanh Sơn (Phú Thọ).

Kíp chiến đấu Tiểu đoàn 64, Trung đoàn 236 (Quân chủng Phòng không-Không quân) quán triệt kế hoạch chiến đấu tại trận địa, năm 1966. Ảnh tư liệu

Chiều 27-7-1965, không quân Mỹ huy động khoảng 40 lần chiếc máy bay chiến thuật từ các căn cứ ở Thái Lan liên tiếp ném bom các trận địa "ra-cót". Trong khi đối phương tập trung hỏa lực vào mục tiêu giả, các đơn vị pháo cao xạ và súng máy phòng không đồng loạt nổ súng, bắn rơi tại chỗ 5 máy bay Mỹ. Hiệu quả của kế hoạch nghi binh khiến phía Mỹ bị đánh lừa. Sáng 28-7-1965, Đài Tiếng nói Hoa Kỳ bình luận: "... Một trong hai cơ sở phi đạn đất đối không bị hoàn toàn tiêu hủy và cơ sở kia cũng bị thiệt hại nặng nề". Tuy nhiên, chỉ một tuần sau, Lầu Năm Góc buộc phải đánh giá lại: "Kết quả oanh tạc tuần trước vào hai căn cứ tên lửa ở Tây Bắc Hà Nội hiện đang là những điều bí ẩn bao trùm...".

Bài học còn nguyên giá trị trong bảo vệ vùng trời Tổ quốc 

Thắng lợi trong đợt tác chiến ở khu vực Suối Hai-Trung Hà-Sơn Tây không chỉ góp phần bắn rơi nhiều máy bay Mỹ, bảo vệ an toàn khu công nghiệp Việt Trì (Phú Thọ) mà còn đánh dấu sự hình thành và phát triển của nghệ thuật tác chiến phòng không Việt Nam. Thành công đó được tạo nên từ sự phán đoán chính xác ý đồ hoạt động của không quân Mỹ; lựa chọn đúng thời cơ, đúng khu vực tác chiến; tổ chức lực lượng hợp lý; xây dựng thế trận phục kích linh hoạt; đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa nghi binh, ngụy trang với giữ bí mật tuyệt đối về lực lượng.

Đặc biệt, lần đầu tiên loại vũ khí hiện đại thường triển khai chiến đấu cố định ở các trận địa có hệ thống công sự kiên cố, vững chắc đã được vận dụng sáng tạo theo phương thức cơ động, phục kích, tạo nên yếu tố bất ngờ lớn đối với đối phương. Sức mạnh của tên lửa phòng không được phát huy cao nhất khi hiệp đồng chặt chẽ với mạng lưới ra-đa cảnh giới, pháo cao xạ và thế trận phòng không nhân dân rộng khắp, hình thành hệ thống đánh địch nhiều tầng, nhiều lớp. Từ chiến thắng trận đầu của Bộ đội Tên lửa, mô hình cụm tác chiến phòng không cơ động từng bước được hình thành, lưới lửa phòng không ngày càng hoàn thiện.

Quan trọng hơn, chiến thắng trận đầu đã khẳng định khả năng làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại của Bộ đội Tên lửa; đồng thời chứng minh bản lĩnh, trí tuệ, ý chí quyết chiến, quyết thắng của cán bộ, chiến sĩ Quân chủng Phòng không-Không quân. Đây cũng là nền tảng để nghệ thuật tác chiến phòng không Việt Nam tiếp tục được bổ sung, phát triển trong những năm tiếp theo, nhất là góp phần làm nên đỉnh cao Chiến thắng "Hà Nội-Điện Biên Phủ trên không" cuối năm 1972.

Phát huy giá trị và bài học từ chiến thắng trận đầu cách đây hơn 60 năm, công tác huấn luyện của Bộ đội Tên lửa hiện nay được đổi mới theo hướng hiện đại, sát thực tế chiến đấu và đối tượng tác chiến. Các đơn vị tập trung nâng cao trình độ làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật mới; rèn luyện khả năng cơ động, triển khai, thu hồi khí tài nhanh; tăng cường hiệp đồng giữa lực lượng tên lửa với ra-đa, không quân, tác chiến điện tử và các thành phần trong thế trận phòng không nhiều tầng, nhiều lớp. Nội dung huấn luyện được xây dựng sát thực tiễn chiến trường hiện đại, chú trọng xử trí các tình huống tác chiến cường độ cao, đối phó hiệu quả với máy bay tàng hình, tên lửa hành trình, phương tiện bay không người lái và các loại vũ khí công nghệ cao. Cùng với đó, các đơn vị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, mô phỏng và trí tuệ nhân tạo vào huấn luyện, diễn tập nhằm nâng cao chất lượng chỉ huy, điều hành và năng lực xử trí tình huống...