Nghệ thuật đánh trận then chốt trong Chiến dịch Bắc Phú Yên

Để đánh thắng trận then chốt, vấn đề quan trọng nhất là chọn đúng mục tiêu tiến công. Sau khi kết thúc đợt 1 và chuẩn bị cho đợt 2, Bộ tư lệnh chiến dịch xác định khu vực tác chiến đánh trận then chốt chiến dịch gồm điểm cao 258, bình độ 200 và các làng xung quanh khu vực Suối Đá, Đồng Tròn, Hòn Quang, Trung Thành (nhân dân thường gọi là gò Thì Thùng, không có tên trên bản đồ) thuộc các xã An Nghiệp, An Xuân, An Đình, huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên (nay thuộc xã Tuy An Tây, tỉnh Đắk Lắk).

Bộ đội Sư đoàn 5 (Quân khu 5) tham gia Chiến dịch Bắc Phú Yên năm 1966. Ảnh tư liệu

Địa hình ở khu vực này rất phức tạp, gồm nhiều điểm cao lớn, nhỏ đan xen và làng mạc, đồng ruộng xen kẽ với đồi núi, đường sá ít và rất xấu, do đó hạn chế khả năng địch cơ động bằng cơ giới, chúng chỉ có thể theo đường số 1, số 6. Ta chọn mục tiêu đánh trận then chốt ở gò Thì Thùng là điểm yếu của địch ở Phú Yên, nhưng lại rất quan trọng đối với chúng. Khi bị ta uy hiếp mạnh ở gò Thì Thùng và chia cắt đường số 1, đoạn nối Tuy Hòa với Quy Nhơn, buộc chúng phải tăng viện ứng cứu, giải tỏa đổ bộ đường không bằng máy bay lên thẳng và như vậy sẽ sa vào thế trận ta đã giăng sẵn để bất ngờ tiêu diệt lớn quân địch. 

Trong trận đánh then chốt này, Bộ tư lệnh chiến dịch xác định đối tượng tác chiến chủ yếu là tập trung tiêu diệt quân Mỹ. Rút kinh nghiệm việc tạo lập thế trận, dụ địch trong đợt 1 chiến dịch (từ ngày 16 đến 24-5-1966) ta làm chưa “đủ liều”, không đủ sức ngăn chặn quân ngụy cứu viện bằng đường bộ nên quân Mỹ không ra, vì thế, để đánh trận then chốt trong đợt 2, Bộ tư lệnh chiến dịch táo bạo sử dụng Trung đoàn 10 (Sư đoàn 5, Quân khu 5) và Tiểu đoàn 85 bộ đội địa phương tỉnh Phú Yên đánh điểm câu viện, tạo lập thế trận, lừa dụ địch sa vào khu vực tác chiến do ta chuẩn bị sẵn.

Đêm 17, rạng ngày 18-6-1966, mở màn đợt 2, Tiểu đoàn 85 tiến công địch trên trục đường số 6, tiêu diệt hai cứ điểm dã chiến của quân ngụy ở hòn Ba Cò, Hòn Ngang, sau đó lập trận địa phục kích địch ở khu vực từ Hòn Ngang đến Hòn Một. Quân địch từ Đồng Tre, La Hai kéo lên ứng cứu bị ta đánh thiệt hại nặng.

Thừa thắng, bộ đội ta tập kích đồn Ba Nấc và pháo kích vào trung tâm huấn luyện Đồng Tre, chia cắt giao thông đường số 6, buộc địch phải đưa một tiểu đoàn của Trung đoàn 47 ra các khu vực Chí Thạnh, Hòn Đồn, Hòn Đình, Phong Niên bảo vệ đường số 1. Đồng thời, một tiểu đoàn của Sư đoàn dù 101 Mỹ dùng máy bay trực thăng đổ bộ xuống khu vực Đông Nam điểm cao 258 và Đồng Tròn, nhằm ngăn chặn và đánh vào phía sau lực lượng ta rút từ hòn Ba Cò về An Nghiệp. Bằng mưu kế sử dụng LLVT địa phương đánh điểm câu viện nhỏ, đánh quân ngụy đi giải tỏa, ta đã buộc cả quân Mỹ vào tham chiến. Như vậy, ta đã dụ được địch sa vào thế trận chuẩn bị sẵn để tiêu diệt chúng.

Thực hiện đánh trận then chốt ở gò Thì Thùng, Bộ tư lệnh chiến dịch tập trung lực lượng, tổ chức chỉ huy, điều hành tác chiến linh hoạt, sáng tạo. Trong hai ngày 19 và 20-6, ta sử dụng Đại đội 1 (Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 20, Sư đoàn 5) bố trí ở điểm cao 258, đánh bại các đợt tiến công của tiểu đoàn dù Mỹ ở Đồng Tròn đánh lên. Trong khi đó, Tiểu đoàn 4 của ta phục kích ở vùng 10 (An Nghiệp), đánh tan các cánh quân Mỹ hành quân lên vùng 11.

Trên cơ sở nhận định khi lực lượng của Sư đoàn dù 101 Mỹ bị đánh thiệt hại nặng, khả năng địch sẽ đưa Sư đoàn kỵ binh không vận số 1 Mỹ vào tham chiến, Bộ tư lệnh chiến dịch quyết định điều chỉnh lại đội hình chiến đấu ở các khu vực An Xuân, Suối Đá, điểm cao 258, bình độ 200, gò Thì Thùng, Vân Hòa và Bắc sông Kỳ Lộ, trong đó tập trung Trung đoàn 20 (thê đội 1) và Trung đoàn 10 (thê đội 2), sẵn sàng đánh quân cứu viện của Sư đoàn kỵ binh không vận số 1 Mỹ.

Đúng như dự kiến, khi một đại đội của Tiểu đoàn 9 vận động phục kích địch ở vùng 10, diệt một bộ phận lực lượng của Sư đoàn dù 101 Mỹ, 7 giờ ngày 23-6, Lữ đoàn 1, Sư đoàn kỵ binh không vận số 1 Mỹ đổ bộ xuống Sống Trâu, Hòa Lộc, sau đó tiến xuống gò Thì Thùng thì bị bộ đội ta đánh chặn quyết liệt. Sau nhiều lần đột phá không thành công, ngày 24-6, địch tiếp tục đổ quân xuống phía Đông gò Thì Thùng và gò Dung nhằm đánh vào bên sườn, phía sau trận địa ta. Cùng ngày hôm đó, lực lượng của ta vận động tiến công quân Mỹ đổ bộ xuống Đồng Tròn và Hòa Lộc.

Thực hiện thành công trận đánh then chốt ở khu vực gò Thì Thùng khẳng định Bộ tư lệnh chiến dịch đã chọn đúng mục tiêu trận đánh, linh hoạt trong tạo lập thế trận, nghi binh lừa được đối tượng tác chiến chủ yếu là quân Mỹ sa vào thế trận ta chuẩn bị để tiêu diệt từng bộ phận quân dù Mỹ, cuối cùng linh hoạt tập trung chủ lực tiêu diệt lực lượng cứu viện của Sư đoàn kỵ binh không vận số 1 Mỹ, giành thắng lợi trong trận then chốt quyết định, tạo điều kiện kết thúc Chiến dịch Bắc Phú Yên.