Ukraine và “giấc mơ” tên lửa Patriot

Theo Kyiv Post, tại Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) gần đây, Tổng thống Donald Trump tuyên bố dự định cấp cho Ukraine giấy phép để sản xuất hệ thống tên lửa Patriot và như vậy, Kiev sẽ không thể phàn nàn về việc Mỹ không cung cấp đủ số lượng nữa. Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh Ukraine đang thiếu hụt các loại tên lửa đánh chặn có khả năng bắn hạ mục tiêu đạn đạo có tốc độ cao và nguồn cung tên lửa Patriot PAC-3 trên toàn cầu đang ở mức báo động do nhu cầu tăng vọt trên thế giới.

Tuy nhiên, theo Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thì Mỹ và Ukraine mới chỉ đạt được thỏa thuận chính trị về việc này. Ông Zelensky cho biết giờ đây điều quan trọng phụ thuộc vào đội ngũ kỹ thuật của Ukraine. Nhưng thực tế để hiện thực hóa “giấc mơ Patriot” đối với Ukraine không đơn giản chỉ có vậy.

Các hệ thống Patriot thuộc Bộ Chỉ huy Phòng không mặt đất của Lực lượng phòng không Hà Lan (ảnh minh họa). Ảnh: ANP

Theo các chuyên gia, điều mà Mỹ mở ra cho Kiev không phải là một dây chuyền sản xuất hoàn chỉnh mà mới chỉ là khả năng tiếp cận một quá trình hợp tác công nghiệp quốc phòng vô cùng phức tạp, nơi những rào cản về công nghệ, chuỗi cung ứng, tài chính và an ninh có thể kéo dài nhiều năm. Ukraine sẽ phải mất ít nhất vài tháng đến nhiều năm để có thể bắt đầu chế tạo tên lửa Patriot.

Biên tập viên Howard Altman của chuyên trang quân sự Mỹ The War Zone cho rằng, tham vọng của Ukraine sẽ đối mặt với nhiều rào cản, bắt đầu từ thủ tục hành chính và quy định pháp luật, trong đó có yêu cầu thỏa thuận phải được Quốc hội Mỹ phê duyệt. Chuyên gia này cho rằng, nhiều khả năng Mỹ sẽ chỉ cung cấp linh kiện rời để Ukraine lắp ráp thành tên lửa hoàn chỉnh, thay vì chuyển giao công nghệ và dây chuyền cung ứng để Kiev tự chủ hoàn toàn sản xuất. Phương án này sẽ đặt ra hạn chế về thời gian và số lượng đạn mà Ukraine có thể xuất xưởng.

Kể cả khi đã tiếp nhận được những bộ phận cần thiết, Ukraine vẫn cần tìm địa điểm đặt nhà máy lắp ráp. Đây là điều rất khó khăn, do Kiev phải phân tán cơ sở chế tạo vũ khí nhằm hạn chế thiệt hại từ những cuộc tập kích tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của đối phương.

Trong khi đó, Đại tá David Shank, cựu hiệu trưởng Trường Pháo phòng không Lục quân Mỹ đặt ra câu hỏi về lượng thông tin và mức độ sẵn sàng chia sẻ từ Mỹ để Ukraine có thể chế tạo tên lửa Patriot. Mỹ luôn bảo vệ nghiêm ngặt dữ liệu về tên lửa Patriot và linh kiện bên trong nên việc tạo điều kiện cho Ukraine có thể khiến những dữ liệu này bị lộ lọt ra ngoài.

Vấn đề nữa là nguồn kinh phí để Ukraine lắp ráp tên lửa Patriot trong nước cũng chưa rõ ràng. Khả năng các quốc gia châu Âu cùng gánh vác một phần chi phí cho Kiev cũng không có gì bảo đảm chắc chắn trong bối cảnh những nước này đang có nhiều ưu tiên phải lo hơn so với việc tiếp tục hỗ trợ Kiev.

Rõ ràng, Patriot không phải là loại vũ khí có thể sao chép theo mô hình sản xuất thời chiến mà Ukraine đã áp dụng thành công với UAV hay một số dòng tên lửa nội địa. Đây là hệ thống đánh chặn thuộc nhóm công nghệ quốc phòng phức tạp nhất của Mỹ, được xây dựng với mạng lưới hàng trăm nhà thầu và chuỗi cung ứng trải rộng trong nhiều năm.

Ukraine không phải quốc gia đầu tiên được Mỹ cấp phép sản xuất tên lửa Patriot. Nhật Bản đang chế tạo khoảng 30 quả đạn mỗi năm theo hợp đồng ký với Lockheed Martin và từng dự định tăng gấp đôi sản lượng từ năm 2024, song kế hoạch này đã vấp phải trở ngại vì vấn đề chuỗi cung ứng. Điều đó phản ánh một thực tế rằng nút thắt đối với dây chuyền sản xuất Patriot không nằm ở ý chí chính trị, mà nằm ở năng lực công nghiệp.

Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI), thời gian chế tạo riêng thân tên lửa đã mất khoảng hai năm, còn động cơ nhiên liệu rắn cần tới khoảng 30 tháng. Trong khi đó, đầu dò ra-đa chủ động, bộ phận quyết định khả năng tiêu diệt mục tiêu, lại phụ thuộc vào cơ sở sản xuất duy nhất của Boeing. Động cơ nhiên liệu rắn cũng do một nhà cung cấp riêng đảm nhiệm. Chỉ cần một mắt xích quá tải, toàn bộ dây chuyền sẽ bị chậm lại.

Theo ông Kelly Grieco, chuyên gia tại Trung tâm Stimson có trụ sở tại Mỹ, sản lượng Patriot bị hạn chế bởi các điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng. Kể cả khi Ukraine xây dựng được nhà máy, họ vẫn cần thiết lập mạng lưới nhà cung cấp linh kiện. Đây là thách thức đáng kể với nền công nghiệp quốc phòng thời chiến của nước này.

Nói cách khác, cánh cửa đã được mở, nhưng con đường để Ukraine thực sự sản xuất được tên lửa Patriot vẫn còn rất dài. Trong ngắn hạn, năng lực phòng không của Kiev vẫn sẽ phụ thuộc chủ yếu vào tốc độ viện trợ từ các đồng minh hơn là vào bất kỳ dây chuyền sản xuất nội địa nào.