“Vựa ngô”, “thung lũng bò” ở Pù Nhi

QĐND - Ở tận góc trời phía Tây của tỉnh Thanh Hóa, nói đến hành trình vươn lên xóa đói, giảm nghèo của đồng bào Mông ở xã Pù Nhi (Mường Lát), không thể không nhắc đến cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Pù Nhi. Bao năm qua, các anh không chỉ hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị của mình, mà còn giúp bà con biến nơi lưng chừng trời này thành những “vựa ngô”, “thung lũng bò” - đặt nền móng cho sự ổn định, phát triển kinh tế.

Chuyện từ cây ngô, con bò lai

Đi từ trung tâm TP Thanh Hóa lên Pù Nhi còn xa hơn ra Hà Nội. Đường đi thì khó hơn gấp vạn lần. Thế nhưng đổi lại sự gian khó, vất vả trên hành trình ấy, tôi được thả mình, phóng tầm mắt ra những rừng luồng, rừng xoan, nương ngô xanh ngút ngàn, những chú bò vàng lững thững ăn cỏ bên sườn đồi, cho thấy một cuộc sống yên bình, an lạc nơi vùng biên này.

Có được sự đổi thay như ngày hôm nay, theo anh Lâu Gia Pó, Bí thư Đảng ủy xã Pù Nhi, thì công đầu phải thuộc về cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Pù Nhi. Anh Pó kể cho tôi nghe, 6 năm về trước, khi ấy anh Nguyễn Văn Hiếu đang là Đồn trưởng Đồn Biên phòng Pù Nhi (nay anh đã là Phó bí thư Thường trực Huyện ủy Mường Lát) đã tích cực phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương, tuyên truyền, hướng dẫn đồng bào Pù Nhi chuyển đổi cơ cấu vật nuôi, cây trồng, đưa lúa lai, ngô lai vào sản xuất, trồng cỏ chăn nuôi trâu bò, tạo hiệu quả kinh tế cao.

Nhưng ngặt một điều, nhận thức của bà con còn chậm, bởi bao đời nay, đồng bào Mông nơi đây quen với tập tục canh tác cũ, không tin giống lúa, giống ngô, con bò bộ đội đưa về đã trồng tốt, nuôi tốt hơn giống của đồng bào. Nắm được tâm lý, tập tục của đồng bào, cán bộ Đồn Biên phòng Phù Nhi hiểu rằng, dù có tuyên truyền vận động nhiều đến đâu, nhưng chưa có mô hình thực tế thì đồng bào chưa tin. Được sự giúp đỡ của cấp ủy, chính quyền địa phương, sự hỗ trợ kỹ thuật và một phần giống, vốn ban đầu của Hội Nông dân huyện Mường Lát, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Pù Nhi bắt tay vào trồng thí điểm giống ngô lai VL10 và nuôi bò lai sind ngay tại đơn vị.

3ha đất phía sau doanh trại được cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Pù Nhi khẩn trương khai hoang, quy hoạch lại, trong đó 2ha trồng ngô và 1ha trồng cỏ voi nuôi bò. Song song với việc làm đất, đồn đã cử cán bộ xuống từng thôn, bản, phối hợp với cán bộ xã tuyên truyền, vận động bà con đến xem mô hình trồng ngô của Bộ đội Biên phòng. Bởi vậy, trong ngày ra quân vào cuối tháng 3-2007, hầu hết bà con, già làng, trưởng bản không chỉ đến xem mà còn trực tiếp tham gia trồng ngô cùng bộ đội. Khác với hình thức trồng ngô "chọc lỗ" của đồng bào, cán bộ, chiến sĩ của đồn hướng dẫn bà con đào hố nọ cách hố kia 50cm, bón lót phân lân, lấp lớp đất mỏng, gieo 2 hạt/hố rồi lấp. Làm như vậy vừa tiết kiệm được giống, vừa tạo khoảng cách cho cây ngô sinh trưởng tốt, bắp to. Mặt khác, việc bón lót rất cần thiết, vì đất ở các triền đồi đã bạc màu, cần bổ sung chất cho cây ngô phát triển. Bốn tháng sau gieo trồng, năng suất ngô thu hoạch đạt 4,5 tấn/ha, gấp 3 lần so với giống cũ của đồng bào.

Cán bộ Đồn Biên phòng Pù Nhi hướng dẫn đồng bào cách trồng, chăm sóc giống ngô lai VL10.

Bên cạnh việc trồng thử nghiệm giống ngô lai mới, đồn nuôi 50 con bò lai sind với hình thức bán chăn thả, xây dựng chuồng trại hợp vệ sinh, cách xa nơi ở. Và chỉ sau một năm, đàn bò đã phát triển lên 60 con, nguồn thức ăn là cỏ voi trồng được quanh năm nên không sợ bò thiếu cỏ vào mùa rét.

Nhân rộng, phát huy mô hình điểm

Xuất phát từ hai mô hình điểm của đồn, đồng bào Mông đã tin và làm theo bộ đội. Hầu hết các hộ ở 11 bản đều mua giống ngô lai VL10 về gieo trồng, vay thêm vốn của ngân hàng, phát triển đàn bò gia đình. Bình quân mỗi năm, mỗi hộ thu lãi gần 30 triệu đồng, từ đó hạ thấp tỷ lệ đói nghèo của đồng bào Mông nơi đây từ hơn 80% (năm 2007) xuống còn gần 60% (năm 2012).

Vậy tại sao Pù Nhi lại duy trì, phát triển tốt những mô hình điểm như vậy? Trong khi trên thực tế, theo khảo sát của chúng tôi, có nhiều địa phương cũng phát động, thí điểm các mô hình nhưng khi cán bộ đi thì mô hình cũng… đi theo. Dẫn chúng tôi đi tìm hiểu thực tế việc duy trì mô hình điểm của đồn trong suốt thời gian qua, Thiếu tá Hơ Ly Pó, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Pù Nhi tâm sự: 

- Sau khi triển khai các mô hình tại đồn, chúng tôi tiếp tục vận động các già làng, trưởng bản trồng thử giống ngô lai và nuôi bò lai sind. Mặt khác, đồn trực tiếp cử cán bộ, phối hợp với chính quyền và các ngành chức năng của huyện ra nương với đồng bào, hướng dẫn cách gieo trồng, chăm sóc và luôn theo dõi sát sự phát triển, sinh trưởng của cây ngô lai và giống bò lai sind. Hiệu quả đem lại bước đầu ở đồn và gia đình các trưởng bản không chỉ giúp bà con tin bộ đội mà còn thuyết phục được đồng bào trồng 2 vụ ngô/năm.

Đang chăm sóc nương ngô mới gieo trồng được gần 1 tháng, anh Hơ Chu Chính, Trưởng bản Cơm, xã Pù Nhi cho biết: 

- Mấy năm trước, gia đình tôi là một trong những hộ đầu tiên của bản trồng cây ngô lai theo sự hướng dẫn của Bộ đội Biên phòng. Đến nay, không chỉ gia đình tôi mà 122 hộ trong bản nhà nào cũng trồng giống ngô này, năng suất gấp 3 lần so với giống trước đây. Các hộ trong bản cũng phát triển được đàn bò lên 220 con, đời sống bà con đã bớt được cái đói, tỷ lệ hộ nghèo trong bản chỉ còn khoảng 60% thôi.

Theo ghi nhận của chúng tôi, với cách làm như trên, đến nay không chỉ bản Cơm mà 10 bản còn lại trong xã Pù Nhi cũng đã nhân rộng, phát triển cây ngô lai và giống bò lai sind trên diện rộng, đưa tổng diện tích ngô trong toàn xã lên 480ha vào gần 1.200 con bò, biến vùng đất phía Tây của tỉnh Thanh Hóa thành “vựa ngô”, “thung lũng bò”.

Bài và ảnh: LÊ DUY THÀNH