Nữ già làng (ngoài cùng bên phải) tiễn thanh niên trong làng nhập ngũ

Ở Tây Nguyên, thường thì già làng là một người đàn ông, người đứng đầu trong làng bản, bản lĩnh vững vàng, có sức khoẻ, uy tín trong đời sống tâm linh và sinh hoạt cộng đồng; được người dân trong làng, bản, bình bầu hoặc suy tôn lên. Ở xã Ia Mơr, huyện Chư Prông cũng có một già làng được suy tôn như thế, chỉ có điều đó là một phụ nữ.

Ia Mơr là xã biên giới thuộc huyện Chư Prông, tỉnh Gia Lai. Trong 3 năm qua, đây là địa bàn có những đổi thay đáng kể về phát triển kinh te,á xoá đói giảm nghèo, xây dựng cộng đồng đoàn kết giữa người kinh với bà con đồng bào dân tộc thiểu số, bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia...Những thành tích đó, có công lao không nhỏ của nữ già làng Ksor H' Lâm-"người cha tinh thần" của đồng bào dân tộc Giơ-rai ở xã biên giới phía Tây Nam Tổ quốc.

Ksor H' Lâm là nữ già làng, có lẽ là duy nhất ở Gia Lai. Sinh năm 1945 tại làng Krông, xã Ia Mơr, H' Lâm theo cách mạng từ nhỏ, được ra bắc học tập rồi trở về xây dựng cơ sở; là một trong ít nữ chiến sĩ tham gia chiến dịch Plei-me cực kỳ ác liệt nhưng cũng rất vẻ vang của quân giải phóng trên chiến trường chống Mỹ ở Tây Nguyên. Hoà bình lập lại, H'Lâm tiếp tục gắn bó với cuộc đời binh nghiệp cho đến ngày nghỉ hưu với quân hàm thượng uý.

Ksor H' Lâm trở về làng với cuộc sống thường nhật, không chồng, không con khi tuổi xuân và sắc đẹp đã gửi lại núi rừng biên giới. Hiện tại già làng H' Lâm sống với một đứa cháu. Cái thời xã Ia Mơr chưa có đường giao thông, chưa có trạm y tế, cả bốn ngôi làng còn chìm sâu trong rừng, H' Lâm suốt ngày túi bụi, lấy công việc làm nguồn vui: Ban ngày, hết tuyên truyền, vận động bà con xoá bỏ hủ tục lạc hậu, lại đi vận động chị em tương trợ giúp đỡ nhau phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo. Còn đêm đến, không ở làng Krông thì có mặt ở Klả, không sang làng Núp thì quay về làng Khôi, H' Lâm là “bà đỡ" mát tay của cả bốn làng, ai đau ốm, đói no, sướng khổ gì cũng gọi bà. "Vì mình là già làng, lại là phụ nữ nên bất kỳ chuyện gì chị em cũng đều tìm đến mình nhờ giúp đỡ. Chỉ riêng việc sinh đẻ thôi đã phải chạy cả ngày, cả đêm rồi. Cũng may hồi ở chiến khu mình học lỏăm được “chút y tá” từ đồng đội nên giờ đây có việc để làm. Ở xã này đã biết bao ca sinh khó qua tay mình, giờ nhớ không hết được; bao nhiêu đứa trẻ vì hủ tục lạc hậu, nếu mình không nhanh chân đến cứu giúp thì dân làng cũng cho chúng đi theo những người mẹ xấu số để "mẹ nó cho bú”...

Già làng Ksor H' Lâm còn là tấm gương sáng trong phong trào phát triển kinh tế, xoá đói giảm nghèo ở địa phương. Suốt ngày đầu tắt mặt tối lo việc làng, việc xã, quỹ thời gian dành cho mình rất ít, thế mà bà cũng nuôi được một đàn bò hàng chục con, rồi cũng phải làm rẫy để giải quyết cái ăn hằøng ngày nữa. Nếu có ai đó bảo rằng già làng H'Lâm giàu cũng đúng, mà nói nghèo cũng không sai. Bởi bà sống rất giản dị, hoà đồng cùng bà con dân bản và trên hết là luôn sống vì mọi người, hết lòng giúp đỡ những gia cảnh nghèo khó, túng thiếu. Nhiều lần, vào mùa giáp hạt, bà con trong buôn, trong xã thiếu lương thực, bà ra tay cứu giúp. Của ít lòng nhiều, một miếng khi đói bằng một gói khi no, già làng H'Lâm biết thương dân thì dân phải biết kính trọng già làng thôi! Ở xã Ia Mơr này, già làng H' Lâm nói là bà con đều tin và nghe theo. H' Lâm cùng với cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang huyện và đồn biên phòng Ia Mơr đi tuyên truyền, giáo dục về ý thức làm chủ vùng biên giới cho bà con, ngăn chặn có hiệu quả một số bà con dân tộc thiểu số, nghe lời kẻ xấu vượt biên trái phép.

Bà tâm sự với tôi: "Có thể nói, ở xã này mỗi người dân là một chiến sĩ dân quân, biên phòng. Bà con rất tích cực hỗ trợ cho đồn Biên phòng trong tuần tra bảo vệ biên giới. Ngoài ra, mình đang tìm cách xoá đói giảm nghèo, nhưng phải làm thế nào đây ? Cho chị, cho em mượn vốn, mượn bò về nuôi mình sẵn sàng, chỉ có điều nguồn vốn và đàn bò của mình có hạn không giải quyết được bao nhiêu…". Nói đến đây, nữ già làng lặng đi. Tôi hiểu tấm lòng của bà, người chiến sĩ cách mạng, người lính Cụ Hồ. Xã Ia Mơr, quê hương của bà vẫn còn nghèo, đó là một thực tế cần giải quyết, nhưng làm thế nào thì một mình già làng chưa đủ sức. Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, ở cả bốn làng đều có người được bà cho mượn vốn, mượn bò để phát triển kinh tế. Có những hộ gia đình bốn năm, năm năm vẫn chưa hoàn trả được vốn cho bà. Cùng chung "trận tuyến" với già làng H' Lâm còn có những người lính Cụ Hồ ở huyện đội Chư Prông, ở đồn biên phòng Ia Mơr. Hằng chục năm qua, anh em đã chung lưng đấu cật với già làng để tìm ra con đường thoát nghèo cho bà con.

Cụ bà Ksor H’Lưu-một người dân ở làng Klả, xã Ia Mơr, huyện Chư Prông đã ngoài 80 tuổi-không giấu được niềm vui khi nói chuyện cùng chúng tôi về già làng H' Lâm. Bà cho biết: “Ở vùng biên giới này, già làng Ksor H’Lâm là người đem lại cái no, cái vui đến cho mọi nhà, mọi người".

LÊ QUANG HỒI