Gai Rốt và công việc vì sự bình yên cho Việt Nam

QĐND - Trong số các chuyên gia quốc tế đang hỗ trợ Việt Nam trong công tác khắc phục hậu quả bom, mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh (KPBM), có một người khá đặc biệt. Không chỉ bởi quãng thời gian lâu dài gắn bó với công việc góp phần mang lại sự bình yên cho Việt Nam, mà còn bởi những tình cảm đặc biệt dành cho đất nước này. Anh là Gai Rốt (Guy Rhodes), Phụ trách bộ phận Điều phối của Trung tâm Rà phá bom mìn nhân đạo quốc tế Giơ-ne-vơ (GICHD).

Chuyên gia Gai Rốt (người ngồi ngoài cùng bên phải) cùng các cộng sự Việt Nam bên một quả bom lớn được phát hiện. Ảnh: IC-VVAF

Gai Rốt tới Việt Nam từ năm 2001 với vai trò Trưởng cố vấn kỹ thuật cho một dự án hợp tác giữa Quỹ Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam -VVAF (nay là IC-VVAF) và Bộ Quốc phòng Việt Nam, nhằm giúp Việt Nam KPBM. Tại thời điểm đó, Dự án Điều tra, khảo sát bom, mìn, vật nổ là một dấu mốc quan trọng trong công tác rà phá bom, mìn ở Việt Nam. Không chỉ bởi đây là dự án đầu tiên Việt Nam hợp tác triển khai với một tổ chức phi chính phủ của Mỹ trong lĩnh vực này, mà còn chính bởi sự thành công của dự án đã tạo tiền đề để mở rộng quy mô thành một dự án cấp quốc gia và hiện đang được triển khai.

Công việc liên quan tới dự án khiến anh có 4 năm liên tục ở Việt Nam, từ năm 2001 đến năm 2004.  Chính trong thời gian này, anh Gai Rốt đã lập gia đình và lần lượt sinh 3 người con tại Hà Nội. Vợ anh cũng là chuyên gia làm việc cho một tổ chức phi chính phủ tại Việt Nam. Cùng với công việc, hai người ngày càng trở nên gắn bó và thân thuộc với cuộc sống ở Việt Nam. Họ có thể cùng nhau rong ruổi trên xe máy đi khắp phố phường Hà Nội, rẽ vào ăn một bát phở bò vào buổi sáng hay sà xuống một quán nào đó ở vỉa hè uống một cốc trà đá.

Cựu trợ lý của anh trước đây ở VVAF là chị Nguyễn Thu Hà kể rằng, “sếp Gai” hòa nhập và thích nghi rất nhanh với văn hóa Việt. Vì thế, dù Gai có “lang thang” cả chiều dài Việt Nam để làm công tác thực địa thì chuyện khẩu vị ăn uống hay nếp sinh hoạt chưa bao giờ là vấn đề với anh. Đơn giản vì Gai yêu văn hóa nơi đây.

Sau năm 2004, Gai rời Việt Nam chuyển tới Xri Lan-ca công tác và phát triển sự nghiệp của một chuyên gia bom, mìn. Anh được bổ nhiệm làm Trưởng bộ phận Điều phối của GICHD. Nhưng như một mối duyên, công việc đã đưa anh trở lại Việt Nam. Gai cho biết, GICHD đã cùng với IC-VVAF và Quỹ hỗ trợ nhân dân Na-uy (NPA) ký thỏa thuận hợp tác ba bên hỗ trợ dự án rà phá bom, mìn của Trung tâm công nghệ xử lý bom mìn thuộc Bộ tư lệnh Công binh (BOMICEN).  “Với tôi, đây là một “phần thưởng” vì tôi lại có cơ hội trở lại Việt Nam, gặp lại những cộng sự Việt Nam mà tôi yêu quý và tin tưởng”. Từ sau đó đến nay, hằng năm, Gai vẫn sang Việt Nam làm việc với BOMICEN và IC-VVAF để thí điểm các dự án áp dụng phương pháp điều tra mới, nhằm nâng cao hiệu quả công tác KPBM.

Gai chia sẻ, được làm việc trong một môi trường công việc chuyên nghiệp như ở Việt Nam đối với anh vừa lý thú, vừa bổ ích. Công tác tại Việt Nam giúp anh có được những bài học hữu ích cho công việc hiện tại. Đó là chia sẻ các kinh nghiệm quốc tế giữa các nước, các chuyên gia, để từ đó phát triển các giải pháp chung trong lĩnh vực KPBM. Anh biết rằng, trước khi được sự hỗ trợ của quốc tế, Bộ Quốc phòng Việt Nam cùng chính quyền địa phương đã thực hiện việc rà phá bom, mìn một cách chính thức trong nhiều thập kỷ qua. Theo anh, như vậy chứng tỏ chuyên môn của người Việt Nam cũng như kinh nghiệm và kiến thức của họ về công tác rà phá bom, mìn đã được phát triển.

Công tác tại Việt Nam trong lĩnh vực KPBM, Gai nhận thấy có sự khác biệt với một số quốc gia khác về phương pháp làm việc. Với Gai, bản chất của các phương pháp giảm thiểu ô nhiễm bom, mìn là rất phức tạp và đầy thách thức. Tại Việt Nam lại càng thách thức hơn, vì không như những nước khác bị ảnh hưởng bởi bom, mìn-những nước có thể dễ dàng khoanh vùng bị ô nhiễm, ở Việt Nam khó làm việc này hơn. Do khu vực bị ô nhiễm trải quá rộng và không chỉ giới hạn ở những khu vực theo cùng cách thức mà bom, mìn vẫn thường được phát hiện, nên việc phác ra một bản đồ ô nhiễm là không đơn giản. Vì thế, không thể áp dụng một cuộc khảo sát hay giải pháp dọn sạch tiêu chuẩn nào cho cả nước theo một khung thời gian và ngân sách thực tế. Chính vì lẽ đó, Gai coi những kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn mà anh có được ở Việt Nam là điều rất đáng quý.

Một trong những lĩnh vực hỗ trợ của GICHD dành cho Việt Nam là giúp nâng cao năng lực cho cán bộ chuyên môn cũng như chia sẻ các kinh nghiệm trong lĩnh vực KPBM để họ có thể tự đảm nhận công việc. Gai thừa nhận việc này không hề dễ. Nhưng ở Việt Nam, Gai cho biết mình rất hài lòng. “Không có chương trình nào mà tôi làm việc lại cảm thấy hài lòng như ở Việt Nam. Tôi đang làm việc với các đồng nghiệp cũ người Việt Nam-những người đang đảm nhiệm rất tốt những công việc mà trước đây tôi đã làm”, Gai nói.

Tuy giờ đây không có thời gian làm việc lâu và thường xuyên ở Việt Nam như trước, nhưng Gai cho biết mình luôn trân trọng những kỷ niệm đẹp có được khi cùng làm việc với các cộng sự giàu năng lực và nhiệt tình. Gai xúc động nhớ lần trở lại Việt Nam vào năm ngoái sau nhiều năm, Văn phòng IC-VVAF đã mua một chiếc bánh ga-tô nhỏ xinh và đề nghị anh thổi nến để chúc mừng, dù chẳng phải sinh nhật.  “Công việc giúp tôi có cơ hội được tới nhiều nước ở các châu lục khác nhau, nhưng Việt Nam luôn trong trái tim tôi”.

MỸ HẠNH