Sinh thời, Bác Hồ luôn quan tâm tới cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và luôn coi trọng sử dụng nguồn lực của kiều bào sống xa Tổ quốc. Trường hợp tiêu biểu nhất là việc Bác đích thân thuyết phục Giáo sư Trần Đại Nghĩa và tìm cách bí mật đưa ông từ Pháp về nước để giao trọng trách làm Cục trưởng Cục Quân giới. Có lần Bác gửi tặng Giáo sư một chiếc áo len có kèm theo mẩu giấy ghi hàng chữ: “Chiếc áo sơ mi của đồng bào Thái Lan tặng Bác. Bác tặng lại chú, mặc cho ấm để làm việc tốt”. Lần khác gặp, Bác còn dặn dò giáo sư: “Khi nào chú bị người ta trù dập, chú báo ngay cho Bác để Bác giải quyết”. Là một Việt kiều sống xa Tổ quốc đã nhiều năm, khi trở về, Giáo sư Trần Đại Nghĩa đã góp phần quan trọng xây dựng ngành quân giới non trẻ của ta.

Một câu chuyện khác về tình cảm của Bác đối với kiều bào đó là lần ta đón Việt kiều ở Thái Lan về nước. Khi Ban Việt kiều trình lên Bác kế hoạch đón tiếp đoàn, Bác đã phê bình là chỉ chú trọng đến lễ đón tiếp chứ không chú ý bố trí công ăn việc làm, nơi ăn ở cho đoàn. Nhân dịp này, Bác đã chỉ thị phải có biện pháp cụ thể cho tương lai của kiều bào, sử dụng hợp lý khả năng chuyên môn, công việc của họ và có trường học cho con em Việt kiều.

Hiện nay, công tác về người Việt Nam ở nước ngoài đang được Đảng, Nhà nước và Chính phủ hết sức quan tâm được cụ thể hóa bằng Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị. Đảng và Nhà nước ta coi cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam, đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách rộng mở và biện pháp cụ thể nhằm tạo điều kiện ngày càng thuận lợi hơn cho đồng bào về thăm đất nước và người thân, đầu tư, kinh doanh, hợp tác khoa học - công nghệ, hoạt động văn hóa - nghệ thuật. Trong đó có nhiều chủ trương thiết thực, đáp ứng được các quyền lợi thiết thân của bà con như chủ trương miễn thị thực cho kiều bào về nước từ ngày 1-9 tới đã được Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết chính thức công bố. Chính phủ cũng đang xem xét các vấn đề như tạo điều kiện mua nhà và hai quốc tịch cho kiều bào.

Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương được đánh giá đi đầu cả nước về thực hiện tốt công tác đối với kiều bào. Về kinh tế, trong năm 2006 lượng kiều hối chuyển về thông qua hệ thống tổ chức tín dụng trên địa bàn thành phố chiếm 80% lượng kiều hối trên cả nước, tăng 15% so với năm 2005. Số vốn đầu tư của kiều bào trên địa bàn thành phố tăng 34% so với năm 2005, với 413 công ty được cấp phép thành lập và 14 dự án được cấp phép.

Tuy nhiên, có một thực tế là các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với người Việt Nam ở nước ngoài chưa được quán triệt sâu sắc, thực hiện đầy đủ ở cấp địa phương. Ở một số nơi còn có hiện tượng gây khó dễ cho Việt kiều về nước đầu tư, kinh doanh. Nhiều bà con khi về nước vẫn cảm thấy bị “phân biệt đối xử”. Nghị quyết 36 cũng thẳng thắn nêu rõ, các chính sách đã ban hành về công tác người Việt Nam ở nước ngoài chưa khuyến khích mạnh mẽ kiều bào hướng về quê hương, đóng góp cho công cuộc phát triển đất nước; chưa thể hiện đầy đủ tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc. Nguyên nhân chủ yếu là các cấp, các ngành, các đoàn thể nhân dân chưa nhận thức thật sự đầy đủ và sâu sắc các quan điểm chỉ đạo của Đảng về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài, nhiều cấp ủy Đảng và lãnh đạo chính quyền các cấp chưa quan tâm đúng mức và chưa thường xuyên kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện công tác này.

Bác Hồ vẫn giáo dục cán bộ đối với nhân dân không được phân biệt, cách biệt, dù đó là dân tộc ít người, tôn giáo hay Việt kiều về nước; ở đâu, người nào cũng phải đối xử bình đẳng, tôn trọng yêu quý nhân dân thì họ mới yêu quý cán bộ. Bác từng viết, năm ngón tay ngắn dài nhưng đều cùng trên một bàn tay để kêu gọi tinh thần đoàn kết dân tộc.

Tình cảm thương yêu, quý trọng của Bác đối với kiều bào và những lời răn dạy của Người về đối xử với bà con kiều bào về nước thể hiện tinh thần đoàn kết dân tộc và có giá trị thực tiễn sâu sắc. Phát huy tinh thần đoàn kết của mọi tầng lớp nhân dân và kiều bào ở nước ngoài sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp để góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh./.

MỸ HẠNH