Chí sĩ Phan Bội Châu. Ảnh: Internet

Cụ Phan Bội Châu coi Lê-nin là “vị cứu tinh của nhân dân lao khổ”. Cụ sang Nhật vào đầu thế kỷ 20 tưởng tìm được chỗ dựa để đánh đuổi thực dân Pháp, nhưng đã thất vọng vì Chính phủ của Thiên Hoàng đã câu kết với phủ toàn quyền Đông Dương. Cụ bỏ Nhật sang Trung Quốc cũng nhằm tìm kiếm sự giúp đỡ thì bị chính bọn chính quyền Quảng Đông bắt giam vào tù.

Năm 1917, sau khi cụ ra tù cũng là lúc Cách mạng tháng Mười Nga thành công. Cụ lặn lội đến Bắc Kinh rồi nhờ người giới thiệu để tiếp cận với cán bộ trong tòa đại sứ của “Chính phủ lao nông nước Nga”. Sau này, trong hồi ký của mình, cụ ghi lại rằng: “Không bao giờ tôi có thể quên được là trong khi tiếp chuyện tôi, người Nga có thái độ hòa nhã lịch sự, thành thật, lời nói cũng như nét mặt lúc mạnh dạn, lúc dịu dàng”...

Tháng 2-1921, cụ Phan Bội Châu viết “Lược truyện Lê-nin, vĩ nhân nước Nga” đăng trên tờ “Binh sự tạp chí” xuất bản ở Hàng Châu. Xin trích một đoạn:

“... Đối với Lê-nin, muốn đánh giá một cách thỏa đáng và đơn giản, nên gọi Người là một nhà chiến lược cách mạng. Xưa nay, gọi là nhà chiến lược quân sự tất phải là người có học vấn thâm thúy về quân sự, chẳng phải chỉ ngồi tán việc binh trên giấy, miệng nói tay viết suông, mà còn phải có thừa mưu cơ thao lược trên thực tế chiến trường, phải biết vận dụng những kiến thức thâm thúy lúc lâm trận để thu được kết quả bách chiến bách thắng. Nhà chiến lược cách mạng cũng vậy thôi. Cái học cách mạng không có sách, mà cũng không có ngành chuyên môn, chỉ theo lý luận và tư tưởng mà nghiên cứu ra, ta tạm đặt cho nó cái tên “cách mạng học”. Về nghĩa lý của “cách mạng học”, đối với nhà cách mạng, cố nhiên phải đạt đến mức thâm thúy, nghĩa là lý luận và tư tưởng, cả hai mặt đó phải quán triệt thật sâu sắc, lại phải có tài cán tuyệt vời, phải đem những điều thâm thúy của “cách mạng học” vận dụng vào thực tiễn cách mạng. Lê-nin là người đã khéo sử dụng cả hai con dao lý luận và thực tiễn bằng cả hai tay. Như thế, Người lại càng xứng đáng là nhà chiến lược vô tiền tuyệt hậu. Dùng chữ ấy để ca ngợi Lê-nin, tưởng không có gì quá đáng”.

Đức An