QĐND - "Ông Hòa lúa tím”, "Hòa gạo thảo dược”... là những cái tên mà người dân ở quê lúa huyện Yên Thành (Nghệ An) đặt cho cựu chiến binh Phan Văn Hòa ở xã Vĩnh Thành, người được ví như “phù thủy” cho hạt gạo chuyển màu trong thời gian qua. Bằng tâm huyết của mình, ông đã từng bước làm tăng giá trị của cây lúa, hạt gạo bằng cách lai tạo, nhân giống, giúp người nông dân không chỉ no ấm mà còn góp phần chống lại bệnh tật.

Tạo thương hiệu cho giống lúa nội

Sau nhiều lần liên lạc, tôi về xã Vĩnh Thành để tìm gặp lão “phù thủy” nông dân Phan Văn Hòa, người đã tạo thương hiệu vượt trội cho giống lúa nội lên ngôi. Trước mắt tôi là một người có dáng cao, gầy, khuôn mặt hiện lên nhiều nét khắc khổ theo thời gian. Mười bảy tuổi, Phan Văn Hòa ghi tên mình vào Sư đoàn bộ binh 316 tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh, giải phóng Sài Gòn. Sau ngày đất nước thống nhất, ông lại biền biệt hơn mười năm sang Cam-pu-chia làm nhiệm vụ quốc tế. Đến năm 1984, Phan Văn Hòa trở về quê với thương tật bệnh binh 2/3, mất 61% sức khỏe. Cái ăn, cái mặc lúc bấy giờ trở thành nỗi lo từng bữa, từng ngày. Nhiều đêm đặt tay lên trán suy nghĩ, trằn trọc trong từng cơn đói rét, Phan Văn Hòa tự nhủ lòng mình phải đứng lên để vỡ đất trồng lúa, tìm hướng đi mới no ấm được.

Tác giả của giống lúa tím (gạo thảo dược) bên cánh đồng của mình.

Đầu năm 1990, ông mạnh dạn làm đơn xin chính quyền xã Vĩnh Thành cho nhận 5ha đất hoang vùng đồng Hói Sác để vỡ ruộng thả cá. Tuy nhiên, chỉ được một mùa thu hoạch thắng lợi, vụ thứ hai thả cá, ông trắng tay vì đất nhiễm mặn, cá chết trắng đồng. Không chịu bó tay trước thất bại, khi cơ chế của Nhà nước mở cửa, khuyến khích cá nhân, hộ gia đình, Phan Văn Hòa đã mạnh dạn vay vốn ngân hàng để đầu tư máy móc, thuê nhân công cải tạo ruộng, đắp bờ ngăn mặn để trồng lúa nước. Thế nhưng, với cây lúa truyền thống, năng suất vừa thấp lại không có giá trị trên thị trường khi bán ra, ông lại phải suy nghĩ tìm hướng đi mới trên chính ruộng lúa của mình. Rồi đến năm 2004, qua tìm hiểu sách báo, ông Hòa ra tận Viện Giống cây trồng ở Hà Nội để tìm giống lúa mới cho năng suất cao. Tìm gặp GS, VS Vũ Tuyên Hoàng-Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam, thuyết phục mãi, Phan Văn Hòa đã mua được 0,5kg lúa AC5 rồi cất kỹ vào túi, hăm hở về quê trong niềm tin khát vọng khảo nghiệm. Thế rồi, từ những hạt giống quý giá ấy, Phan Văn Hòa đem gieo trồng thành công cho năng suất 3,2 tạ/sào, vượt trội so với các loại lúa thông thường nhập ngoại. Khi thu hoạch, gạo AC5 có ưu điểm hạt mẩy, nấu lên thơm, dẻo, được nhiều người ưa thích. Năm sau, ông mạnh dạn nhân giống gieo trồng đại trà trên cánh đồng của mình. Chưa dừng lại ở đó, ông còn đến từng đồng ruộng các xã trong huyện Yên Thành và các huyện lân cận như: Đô Lương, Diễn Châu, Quỳnh Lưu… để tư vấn cho bà con cách gieo trồng giống lúa chất lượng cao AC5. Tiếng lành đồn xa. Thương hiệu “Lúa gạo xứ Nghệ” sau khi được Công ty TNHH KHCN Vĩnh Hòa do Phan Văn Hòa làm Giám đốc ký mua bản quyền giống lúa AC5 với Viện Cây lương thực, khách hàng trong và ngoài nước tìm đến ngày một tăng. Điều quan trọng là một người như Phan Văn Hòa đã giúp người nông dân có một loại giống lúa nội ưu việt, không phải lệ thuộc vào giống lúa nhập khẩu từ Trung Quốc như trước đây nữa.

"Vẽ màu” cho hạt gạo

Khi có ý định tìm hiểu vì sao hạt gạo trắng ngần truyền thống đã nuôi dưỡng bao thế hệ nay lại được chuyển thành màu tím, tôi thực sự tò mò. Lướt trên google.com, gõ cụm từ “lúa tím Nghệ An”, trong vòng 0,26 giây đã cho ra 280.000 kết quả liên quan. Kỳ thực, giống lúa tím đã hút mắt rất nhiều độc giả gần xa. Từ thành công trong việc nhân rộng giống lúa thuần chủng AC5, ông Hòa lại trăn trở, tìm tòi làm sao để cho ra giống lúa gạo đặc biệt. Như lời ông tâm sự với chúng tôi: “Lâu nay, nhiều nhà đầu tư có nguồn vốn lớn, họ không mạnh dạn rót vốn vào ngành nông nghiệp, trực tiếp là cây lúa. Ước mơ của tôi là biến nông nghiệp thành ngành kinh tế năng động, ruộng đồng phải trở thành điểm tham quan, du lịch”. Ông quả quyết rồi đưa ra bằng chứng là từ năm 2005, mạch ý tưởng về lai tạo một giống lúa đặc biệt hình thành bằng cách lai tạo các loại giống lúa với nhau. Và điều bất ngờ sau 2 - 3 năm âm thầm khảo nghiệm, giống lúa tím đã được ra đời, gieo trồng cho năng suất 3,8 tạ/sào. Điều vui mừng đến với giống lúa tím này khi đi kiểm nghiệm tại Tổng cục Đo lường Chất lượng, theo các nhà khoa học thì loại gạo này có khả năng kháng bệnh cho con người rất cao.

Ông Phan Văn Hòa được Chủ tịch nước Trương Tấn Sang trao tặng biểu tượng kỷ niệm cho doanh nhân, doanh nghiệp CCB tiêu biểu toàn quốc.  Ảnh do nhân vật cung cấp.

Để nhân rộng, ông hướng dẫn trực tiếp cho bà con nông dân gieo trồng rồi khi thu hoạch mua với giá gấp đôi giá lúa thông thường. Dễ gieo cấy, khả năng kháng sâu bệnh tốt, lại cho năng suất cao, giá bán hấp dẫn, từ năm 2008, giống lúa tím thảo dược đã tạo “cú hích” cho bà con nông dân. Ông Hòa cho biết, khi gieo trồng ban đầu thì có màu tím biếc, lúc thời kỳ làm đòng thì cho màu xanh đậm và khi trổ bông thì chuyển sang màu tím, hạt gạo cũng vậy. Đến nay, giống lúa này không chỉ được gieo trồng ở trong tỉnh mà được các doanh nghiệp tìm đến mua giống nhân rộng, thậm chí đã có hàng trăm héc-ta lúa tím được gieo trồng thử nghiệm thành công trên đất bạn Lào. Hiện tại, gạo tím thảo dược của Công ty TNHH KHCN Vĩnh Hòa đã có mặt tại thị trường trong Nam, ngoài Bắc và hướng tới xuất khẩu đi các nước trên thế giới. Khi gạo tím thảo dược có chứa hàm lượng Omega cao đến tay người tiêu dùng, hàng trăm lá thư trên mọi miền Tổ quốc đã gửi đến ông, cảm tạ về loại gạo đã góp phần giúp họ điều trị được căn bệnh tiểu đường, cao huyết áp… Nhiều người nông dân ở tận Đồng bằng sông Cửu Long lặn lội ra Yên Thành để tìm gặp ông xin được mua giống về gieo trồng. Rồi cả đoàn khách từ Sơn La, Lào Cai… thuê hẳn chiếc xe mấy chục chỗ ngồi về tận mắt chứng kiến cả một cánh đồng lúa tím lạ mắt bạt ngàn mà chưa bao giờ họ nghĩ nó sẽ có thật.

Ông tâm sự: “Đã đến lúc phải phủ một màu sắc mới cho cây lúa bao đời gắn bó với người nông dân. Tương lai nghề nông phải gắn với nghề du lịch, cho du khách tham quan trên những cánh đồng lúa đầy đủ sắc màu. Sắp tới, tôi sẽ cho ra thị trường loại trà thảo dược có công dụng hỗ trợ chữa bệnh chiết xuất từ gạo tím”. Quả quyết, táo bạo như vậy, ông Hòa còn nói với chúng tôi, ngoài giống lúa gạo thảo dược 1 màu tím thì sắp tới sẽ lai tạo ra 3 loại gạo thảo dược với 3 màu sắc khác nhau: Gạo thảo dược 2 màu đỏ; gạo thảo dược 3 màu nâu; gạo thảo dược 4 màu vàng. Với cách nghĩ, cách làm khoa học trong lĩnh vực nhân giống cây lúa, “vẽ màu” cho hạt gạo, tôi tin người bệnh binh, doanh nhân Phan Văn Hòa sẽ thành công với những ý tưởng táo bạo của mình.
Bài và ảnh: NGỌC THÁI