QĐND - Vừ Mí Kẻ chào đời năm 1929 ở cao nguyên Đồng Văn. Là một cậu bé khỏe mạnh, thông minh, có bản lĩnh, năm 1944, Mí Kẻ được Vua Mèo Vương Chí Sình đưa về làm việc “coi ngựa” ở Xà Phìn. Tuy là kẻ ăn người ở, Mí Kẻ vẫn được nhà Vương quý mến từ sự chăm chỉ nuôi con ngựa quý của Vương sử dụng hằng ngày.

Cách mạng tháng 8-1945 thành công, thời thế đổi thay. Năm 1946, do cha đã già yếu, Vương Chí Sình (đã 60 tuổi) về Hà Nội diện kiến Chủ tịch Hồ Chí Minh, Vừ Mí Kẻ được Vương cho đi hầu hạ, được vào tận Chủ tịch Phủ. Hồ Chủ tịch đã kết nghĩa anh em với Vương Chí Sình, Người đã tặng người anh kết nghĩa họ Vương một đôi bảo kiếm có khắc tám chữ đầy ý nghĩa: “Tận trung báo quốc, bất thụ nô lệ”.

Ông Vừ Mí Kẻ (thứ hai từ trái sang) trong lần gặp gỡ với Tổng Bí tư Trường Chinh và Thủ tướng Phạm Văn Đồng tại Hà Nội. Ảnh tư liệu.

Trở lại Xà Phìn ít lâu, chính anh thanh niên Vừ Mí Kẻ đã thuyết phục ông chủ họ Vương tự nguyện đem gần như toàn bộ tài sản, gồm 22 vạn đồng bạc trắng và 9kg vàng (tương đương 234 lượng-trị giá bằng gần 10 tỷ đồng hiện nay) ủng hộ Chính phủ để kiến thiết quốc gia.

Vừ Mí Kẻ, tuy mới 17 tuổi, đã được chủ nhà tin cậy giao cho việc “áp tải” số vàng, bạc trên về Hà Nội an toàn, đầy đủ, không hề suy suyển.

Năm 1950, khi 21 tuổi, Vừ Mí Kẻ được giao làm Chủ tịch xã Xà Phìn, quê hương của Vua Mèo Vương Chí Sình, Mí Kẻ cũng đã hoàn thành nhiệm vụ được giao, dân làng yêu mến, tin tưởng.

Năm 1957, ở miền xuôi đang tập trung khắc phục hậu quả của sai lầm trong cải cách ruộng đất, còn ở Đồng Văn (gồm cả các huyện Mèo Vạc, Yên Minh, một phần Quản Bạ bây giờ) cũng đang manh nha “bạo loạn” bùng nổ, Chủ tịch huyện Vương Chí Sình xin Cụ Hồ giao chức vụ này cho người khác vì tuổi đã cao (72 tuổi). Cơ quan thẩm quyền đã giao cho ông Vừ Mí Kẻ đảm nhiệm chức vụ này. Ba năm sau, miền Bắc bầu cử Quốc hội khóa II, cả Vương Chí Sình và ông chủ tịch huyện Đồng Văn họ Vừ-2 con người, 2 thân phận cũ khác nhau đều được nhân dân bầu làm đại biểu Quốc hội. Riêng ông Vừ Mí Kẻ từ anh “giám mã” nhà Vương năm xưa còn được bầu vào Quốc hội năm khóa liền sau đó.

Trước năm 1960, đường từ Hà Giang lên Đồng Văn vô cùng khó khăn, Chính phủ đã đầu tư mở con đường ô tô để đưa ánh sáng cách mạng đến đây, được Bác Hồ đặt tên là đường “Hạnh Phúc”, tổng chỉ huy công trường mở con đường này được giao cho Chủ tịch huyện Đồng Văn Vừ Mí Kẻ, ông rất sung sướng và tự hào được cấp trên tin cậy.

Vừa khởi công làm đường, loạn phỉ nổi lên phá hoại công trình, ông Mí Kẻ vừa chỉ huy quân dân Đồng Văn chống phỉ, vừa đẩy mạnh thi công mở đường. Tháng 6-1965, lễ khánh thành con đường “Hạnh Phúc” được tổ chức trọng thể tại huyện lỵ Đồng Văn, chấm dứt nạn “mù đường” ngàn năm, nhân dân vô cùng phấn khởi, bằng công sức của công nhân, dân công 18 dân tộc của 8 tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Hà Giang, Tuyên Quang, Hải Hưng, Nam Định. Hai triệu ngày công sáng tạo ra 164km đường ô tô, trong đó chinh phục cổng trời Mã Pí Lèng là một “kỳ tích” của Hà Giang từ 1/2 thế kỷ trước đây, có công đóng góp của ông Chủ tịch huyện Đồng Văn Vừ Mí Kẻ, thuở hàn vi là một người chăn ngựa của Vua Mèo họ Vương.

Sau thành tích mở đường, phát triển kinh tế - xã hội ở Đồng Văn, ông Vừ Mí Kẻ được cử làm Phó chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang, rồi Phó chủ tịch tỉnh Hà Tuyên sau khi sáp nhập Hà Giang với Tuyên Quang, rồi Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc tỉnh này đến khi nghỉ hưu 20 năm trước đây.

Dù thành tích lớn lao, chức cao quyền trọng, nhưng tài sản có giá trị nhất khi trở lại cuộc sống đời thường chỉ có cái xe đạp được phân phối từ thời bao cấp. Đã ngoài tuổi bát tuần, ông Mí Kẻ vẫn minh mẫn, khỏe mạnh, ngày ngày làm vườn, chăn nuôi để cải thiện đời sống.

Đã có hàng ngàn, hàng vạn cán bộ dân tộc Mông trưởng thành từ thực tiễn công tác, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của Đảng, Chính phủ, nhân dân giao phó, nhưng việc “tận trung với nước, tận hiếu với dân” như cụ Vừ Mí Kẻ vẫn là tấm gương lớn ở Hà Giang nơi địa đầu phía Bắc của Tổ quốc.

GIÀNG A XÊNH