Bí thư Hải của người Cơ Tu

QĐND - Về thôn Tà Lang, xã miền núi Hòa Bắc, huyện Hòa Vang (Đà Nẵng), chúng tôi được nghe đồng bào kể về người thủ lĩnh tinh thần của người Cơ Tu nơi đây, với sự khâm phục và tự hào…

Người luôn đổi mới

Tỉnh lộ 601 là đường ngắn nhất để đến thôn Tà Lang, chạy song song với con sông Cu Đê nước xanh ngăn ngắt, bắt nguồn từ dãy Trường Sơn hùng vĩ. Cung đường này đi qua vô số dốc núi, đi xuyên những cánh rừng keo bạt ngàn, lộng gió, để lại sau lưng những bụi bặm thị thành. Cũng không khó tìm nhà Bí thư Chi bộ thôn Đinh Minh Hải khi mà mọi người ở đây, dù người Kinh hay đồng bào Cơ Tu đều biết ông như một tấm gương để học tập, noi theo.

Cảm nhận đầu tiên của chúng tôi khi gặp người đàn ông dân tộc Cơ Tu này là cách nói chuyện điềm đạm, vóc dáng vững chãi như cây lớn trên đại ngàn. Khi bước vào nhà ông, chúng tôi rất ấn tượng khi thấy nhiều bằng khen của các cấp, các ngành, đoàn thể… treo kín các bức tường ở phòng khách. Như đọc được sự ngạc nhiên trong mắt tôi, ông giải thích chậm rãi bằng giọng trầm ấm: “Những cái ni là mình được khen thưởng trong những năm mình làm Trưởng thôn, làm Bí thư Chi bộ đó”.

Ông Đinh Minh Hải sinh năm 1957, vào Đảng năm 1987, là người Cơ Tu bản địa, cả cuộc đời gắn bó với núi rừng Trường Sơn. Ông từng tham gia lực lượng dân quân địa phương nhiều năm, rồi được đồng bào, đảng viên tín nhiệm bầu làm Trưởng thôn, làm Bí thư Chi bộ 4 nhiệm kỳ liên tiếp.

Bí thư Đinh Minh Hải với những tấm bằng khen

Khi Đảng và Chính phủ vận động thực hiện “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống mới ở khu dân cư”, Bí thư Hải đã tích cực tuyên truyền, vận động đồng bào giữ gìn văn hóa truyền thống của dân tộc, nhưng cũng kiên quyết loại bỏ những hủ tục lạc hậu. Đám cưới ở thôn Tà Lang bây giờ không còn tổ chức tốn kém, linh đình nhiều ngày như trước mà vẫn có “đám cưới thật”, “đám cưới lại” như đúng truyền thống của dân tộc Cơ Tu. Bây giờ không có chuyện nhà gái thách cưới nhà trai với những đòi hỏi sính lễ như: Trâu, bò, ché, chiêng, đồ dùng đắt tiền…; trong đám cưới cũng không còn nghi lễ đâm trâu tốn kém. Chính vì không còn chuyện thách cưới nên người phụ nữ Cơ Tu thôn Tà Lang khi về nhà chồng không còn phải làm việc "như trâu ngựa" để “trả nợ hồi môn” cho nhà chồng nữa. Để thực hiện được điều đó, mỗi khi có đám cưới trong thôn, ông Hải lại phải qua nhà gái để khuyên nhủ, tuyên truyền không thách cưới quá đáng; đến nhà trai để yêu cầu khi con dâu về nhà chồng không bắt làm việc quá sức. Thực hiện thành công điều đó là một việc hết sức khó khăn, vì ông Hải phải thắng được cái lý của đồng bào Cơ Tu mình từ bao đời nay. “Ta nuôi con gái bao năm, nay con gái ta về nhà chồng, nhà ta mất người làm, ta phải được thách cưới chứ” . Và cả cái lý của nhà trai: “Nhà trai ta đã mất tiền thách cưới mới đưa được nó về, bây giờ nó phải làm trả nợ cả đời”. Dựa vào sự tin tưởng của đồng bào đối với mình, ông Hải đã từng bước gỡ bỏ dần những tư tưởng đó ra khỏi suy nghĩ của đồng bào; để giờ đây, đám cưới ở thôn Tà Lang hoàn toàn theo nếp sống mới.

Đám cưới đơn giản hơn, đám ma cũng vậy. Giờ đây, khi có đám ma trong thôn, mọi người cùng góp sức giúp đỡ gia đình lo việc hiếu, rút ngắn thời gian của đám tang chứ không tổ chức rình rang nhiều ngày đêm như trước. Đồng bào ở thôn Tà Lang cũng không còn tình trạng khi bị bệnh lại nhờ thầy cúng đuổi con ma; bệnh nhẹ thì vào rừng hái lá thuốc chữa theo bài thuốc dân tộc, bệnh nặng thì trực tiếp đến gặp y, bác sĩ. Vài năm trước, nhà ông Cầm trong thôn bị cháy, theo tục lệ cũ là cả thôn, cả làng bỏ đi nơi khác; nhưng nhờ được tuyên truyền, giáo dục nên cả thôn đến giúp đỡ gia đình ông Cầm chữa cháy, khôi phục đời sống.

Kiên quyết loại bỏ những hủ tục lạc hậu và giữ gìn những nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình, Bí thư Chi bộ Đinh Minh Hải là một trong những người tích cực nhất trong việc gìn giữ điệu múa tung tung, ya yá và nói lý, hát lý tại địa phương. Ông Hải bảo: “Trẻ con Cơ Tu ngay từ khi biết vào rừng theo cha, lên rẫy theo mẹ đã say mê và thuộc nằm lòng điệu múa tung tung, ya yá rồi”. Biết được sự quan trọng của điệu múa này trong đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc mình, nên trong các ngày lễ hội của thôn làng, ông Hải thường đứng ra tổ chức múa tung tung ya yá và nói lý, hát lý để bà con gần gũi nhau hơn và không quên đi văn hóa dân tộc. “Múa tung tung, ya yá là truyền thống văn hóa dân tộc Cơ Tu. Đồng bào trong thôn sẽ cố gắng giữ gìn truyền thống đó để lớp con tôi, cháu tôi vẫn biết múa điệu múa này mỗi khi lễ hội”. Đó là mong muốn của đồng bào nơi đây, và chúng tôi tin với tâm huyết của ông Đinh Minh Hải, với sự cố gắng giữ gìn truyền thống dân tộc của đồng bào, mong muốn ấy sẽ là hiện thực.

Cầu nối Đảng-dân

Trong câu chuyện chia sẻ với chúng tôi, ông Đinh Minh Hải nhắc rất nhiều đến Bác Hồ, đến những điều mà mình học được từ những đức tính giản dị của Người.

Khi nhận được chủ trương tuyên truyền về Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, ông Hải rất vui mừng, nhưng cũng lo lắng làm thế nào để có thể tuyên truyền đến đảng viên, bà con, nhất là thế hệ thanh niên trong thôn một cách sâu sắc nhất. Ngày đêm trăn trở với suy nghĩ ấy, cuối cùng ông Hải cũng tìm ra được giải pháp phù hợp với thực tế. Trong mỗi lần sinh hoạt chi bộ, ông Hải lại kể cho đồng bào nghe một câu chuyện về tấm gương đạo đức của Bác, về lòng nhân ái bao la của Người. Và những câu chuyện ông kể nhiều nhất là những câu chuyện của Bác với đồng bào các dân tộc, để đồng bào Cơ Tu dễ hình dung, liên tưởng được với bản thân, với thực tế thôn làng Tà Lang. Khi trò chuyện đến đây, ông say sưa kể cho chúng tôi nghe về những câu chuyện Bác Hồ với các dân tộc miền núi phía Bắc, về bức thư Người gửi Đại hội Các dân tộc thiểu số miền Nam năm 1946…

Trong những câu chuyện về Bác Hồ của mình, Bí thư Hải đặc biệt đề cập nhiều đến tư tưởng của Bác về tinh thần đoàn kết dân tộc: “Đoàn kết các dân tộc và nâng cao đời sống của đồng bào”. Thấm nhuần tư tưởng đó, ông Đinh Minh Hải rất chú ý đến tình đoàn kết của đồng bào Cơ Tu và đồng bào Kinh trong thôn. Vì đặc thù thôn Tà Lang có 77 hộ người Cơ Tu, 24 hộ người Kinh nên việc vận dụng tư tưởng này phải rất khéo léo do những khác biệt về truyền thống, về bản sắc văn hóa… Để giải quyết vấn đề này, ông thường tổ chức các buổi sinh hoạt văn hóa tại nhà cộng đồng trong thôn để có sự giao lưu văn hóa giữa đồng bào Cơ Tu với đồng bào Kinh. Bí thư Hải là một người có tiếng nói trong cộng đồng, nên khi trong thôn xảy ra xích mích giữa bà con hay vợ chồng, ông luôn có mặt để khuyên can, hòa giải bằng những lời nói thấu tình đạt lý. Lớp trẻ người Cơ Tu cũng luôn được ông Hải khuyên nhủ, không đua đòi đưa những cái xấu về thôn làng… Chính vì thế nên ở thôn Tà Lang, tình trạng mâu thuẫn giữa các gia đình, hay tệ nạn trộm cắp… nhiều năm nay không còn xảy ra nữa.

Luôn mang trong mình ước vọng nâng cao đời sống cho bà con nên khi chính quyền đưa các chương trình phát triển kinh tế về thôn, ông mừng lắm. “Muốn đồng bào tin mình, nghe mình thì mình phải gương mẫu, phải thực hiện trước các chủ trương, chính sách đúng đắn của Đảng”. Ông chính là một trong những người tiên phong cải tạo rẫy để trồng keo lá chàm, măng Điền Trúc, mây nếp… tại thôn Tà Lang theo chủ trương của chính quyền địa phương. Khi thấy hiệu quả kinh tế từ gia đình ông, đồng bào trong thôn đã học tập và làm theo, góp phần giúp xóa đói, giảm nghèo.

“Tôi thường kể cho bà con nghe về những đức tính giản dị của Bác Hồ. Muốn học tập và làm theo gương của Bác, người cán bộ phải gương mẫu trước tiên, thực hiện nghiêm chỉnh các đường lối, chính sách của Đảng. Có như rứa thì dân mới tin mình”, Bí thư Hải chia sẻ khi được hỏi về Bác Hồ, về phẩm chất của người cán bộ. Sống theo phương châm ấy, Bí thư Chi bộ Đinh Minh Hải chính là cầu nối của chính quyền, của Đảng với đồng bào dân tộc nơi đây.

Bí thư Chi bộ Đinh Minh Hải như một người "thủ lĩnh tinh thần" của đồng bào Cơ Tu nơi đây. Bao năm qua, những việc làm của ông đã giúp cho Đảng, cho chính quyền gần gũi hơn với đồng bào; giúp cho những giá trị văn hóa của người Cơ Tu luôn được lưu truyền; cho những tiếng cồng, tiếng chiêng và điệu tung tung, ya yá còn mãi với đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ.

Bài và ảnh: THANH HIẾU