Ấn tượng với chúng tôi không chỉ là sự nhiệt tình mà là chiều sâu hiểu biết của anh. Từ lịch sử hình thành ngôi đền, cấu trúc 9 gian gắn với quan niệm vũ trụ của người Thái, đến các thành phần thờ tự, tên gọi các thần linh, các bàn thờ của 9 mường, các nghi thức trong lễ hội dâng trâu... anh đều trình bày rành mạch, hệ thống. Đặc biệt, khi dừng lại trước những dòng chữ Thái cổ còn lưu trên xà, cột, anh đọc thông thạo, giải nghĩa cặn kẽ. Trong khoảnh khắc ấy, chúng tôi hiểu rằng phía sau dáng vẻ điềm đạm của một cán bộ cơ sở là cả niềm trăn trở lớn lao với văn hóa dân tộc mình.

Cựu chiến binh Hà Văn Khăm giải thích ý nghĩa dòng chữ Thái ở đền Chín Gian.

Sinh năm 1984, anh Hà Văn Khăm nhập ngũ tháng 2-2005. Năm 2008, hoàn thành nghĩa vụ quân sự và tham gia lớp đào tạo sĩ quan dự bị, anh trở về địa phương. Quãng đời quân ngũ đã rèn cho anh tác phong chững chạc, tư duy hệ thống và tinh thần trách nhiệm. Anh tích cực tham gia công tác xã hội, lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí, từ bí thư chi bộ thôn đến Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã. Tháng 7-2025, anh được bổ nhiệm Phó trưởng ban Kinh tế-Ngân sách HĐND, Phó giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Thanh Quân... Vừa nỗ lực hoàn thành tốt nhiệm vụ, anh vừa đau đáu với văn hóa Thái. Thanh Quân là vùng đất có đông đồng bào Thái sinh sống lâu đời. Tuy nhiên, trước nhịp phát triển nhanh của đời sống hiện đại, nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một. Từ tiếng nói, chữ viết đến lễ nghi, sinh hoạt văn hóa cộng đồng... nếu không được quan tâm đúng mức, rất dễ rơi vào lãng quên. Ý thức rõ điều đó, anh Khăm dành nhiều thời gian khảo sát, điền dã, sưu tầm tư liệu. Anh là một trong những người tham gia tích cực, cung cấp nhiều nguồn tư liệu tin cậy phục vụ việc phục dựng lễ hội tại đền Chín Gian. 

Điều đặc biệt hơn, hiện nay anh là người duy nhất ở Thanh Quân có thể nói, viết thành thạo chữ Thái cổ Thanh Hóa và chữ Thái Việt Nam chuẩn. Anh cùng các nghệ nhân Hà Nam Ninh, Hà Ứng Khâm (ở xã Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa), Sầm Văn Bình (ở xã Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An) đã hoàn thiện bộ phông chữ Thái Thanh Hóa sử dụng trong máy tính. Điều đó không chỉ giúp anh đọc, giải mã các văn bản chữ Thái cổ còn rất ít của thầy mo, trong các bút tích ghi chép về thờ tự đền Chín Gian, đưa vào máy tính viết lại, mà còn mở ra cơ hội hệ thống hóa, dịch thuật, lưu trữ lại nhiều giá trị đang đứng trước nguy cơ thất truyền, mai một. Là thành viên Hội Dân tộc học và Nhân học tỉnh Thanh Hóa, anh có nhiều tham luận tại các hội thảo khoa học, nhiều bài viết trong kỷ yếu đề xuất giải pháp bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Thái.

Anh Hà Văn Khăm chia sẻ: “Tôi mong cấp ủy, chính quyền quan tâm chỉ đạo các cơ quan chức năng, các nhà trường có chương trình ngoại khóa tìm hiểu về văn hóa tiếng nói, chữ viết của dân tộc Thái cho các cháu thiếu nhi. Cùng với đó, tiếp tục xây dựng, bổ sung, hoàn thiện quy hoạch bảo tồn, phát huy hệ thống di sản văn hóa trên địa bàn xã; huy động nguồn lực để trùng tu, tôn tạo và phát huy giá trị đền Chín Gian, đồng thời, nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn trong công tác bảo tồn...”.