Xuống đồng đầu xuân

Nước về - ruộng thức

Tại cánh đồng xóm Bến Vôi, xã Quốc Oai, TP Hà Nội, chúng tôi nhận thấy phần lớn diện tích lúa gieo cấy trước Tết Nguyên đán đã lên xanh, ấm chân, đủ nước. 

Bà Nguyễn Thị Lài, nông dân xóm Bến Vôi cho hay, trước Tết, gia đình bà trồng hơn 2 sào hoa các loại. Sau khi thu hoạch vào dịp Tết Nguyên đán, gia đình bà đã tập trung làm đất, đón nước đổ ải để kịp gieo cấy lúa vụ đông xuân theo khung thời vụ mà ngành nông nghiệp thành phố đã chỉ đạo.

Theo đồng chí Nguyễn Trung Thành, Chủ tịch UBND xã Quốc Oai, tổng diện tích gieo cấy của xã vụ đông xuân 2025-2026 đạt 617,1ha. Với sự chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương, trước Tết Nguyên đán, các hợp tác xã nông nghiệp đã chủ động xây dựng phương án sản xuất, chuẩn bị đầy đủ giống, vật tư nông nghiệp, tổ chức làm đất, lấy nước theo đúng khung thời vụ. Công tác điều tiết nước cũng được thực hiện linh hoạt, bám sát diễn biến thời tiết.

Có mặt tại cánh đồng Đình, thôn Can Bi (xã Xuân Lãng, tỉnh Phú Thọ) vào sáng 21-2 (mồng 5 Tết), chúng tôi cũng chứng kiến không khí lao động hối hả của bà con nông dân khắp các thửa ruộng. Bà Trần Thị Hải, thôn Can Bi cho hay, trước Tết, gia đình bà mới gieo cấy được một nửa diện tích, sau Tết, thời tiết ấm áp, bà tập trung cấy nốt 7 sào ruộng còn lại.

Theo ghi nhận của chúng tôi, không khí xuống đồng ngày đầu xuân cũng đang diễn ra tại nhiều địa phương vùng trung du và Đồng bằng Bắc Bộ, bảo đảm 100% diện tích lúa, hoa màu sẽ được phủ xanh toàn bộ theo kế hoạch.

Nông dân xã Xuân Lãng, tỉnh Phú Thọ xuống đồng sản xuất vụ đông xuân 2025-2026, sáng mồng 5 Tết.

Báo cáo của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, sau hai đợt xả nước từ các hồ thủy điện, diện tích đã được cấp nước phục vụ gieo cấy đạt 437.010ha trên tổng số 481.464ha, tương đương hơn 90,8% kế hoạch. Nhiều tỉnh đạt tỷ lệ cao, như: Ninh Bình đạt 97,7%; Hưng Yên đạt 97%; Phú Thọ đạt 95,8%; Hải Phòng đạt 89,6%. Tổng lượng nước xả qua hai đợt đạt khoảng 3,348 tỷ m³, thấp hơn kế hoạch ban đầu nhưng vẫn bảo đảm nhu cầu sản xuất, đồng thời góp phần tiết kiệm nguồn nước cho phát điện mùa khô.

Theo đồng chí Nguyễn Hồng Khanh, Phó cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, công tác điều tiết, lấy nước diễn ra thuận lợi khi mực nước trung bình tại trạm thủy văn Hà Nội luôn duy trì 1,6m trở lên, có thời điểm còn cao hơn. Các hồ chứa thủy điện Hòa Bình, Tuyên Quang và Thác Bà cũng vận hành tăng cường công suất phát điện để dâng mực nước hạ du trước ngày bắt đầu lịch lấy nước đợt 1 khoảng 2,5 ngày. Với dòng chảy được bổ sung từ các hồ chứa thủy điện, các công trình thủy lợi được cải tạo, sửa chữa, nâng cấp đủ điều kiện để vận hành lấy nước. Ngoài ra, các địa phương vùng ven biển đã lợi dụng lúc thủy triều cao vận hành lấy nước khi điều kiện độ mặn cho phép. Dự kiến, hết ngày 3-2, khu vực trung du và Đồng bằng Bắc Bộ có khoảng 90% diện tích đủ nước cho gieo cấy.

Từ thửa ruộng đến quyết sách địa phương

Ở Hưng Yên, việc xuống đồng năm nay diễn ra trong khí thế khẩn trương, bài bản. Toàn tỉnh dự kiến gieo cấy 95.500ha lúa vụ xuân, chủ yếu là trà xuân muộn.

Theo đồng chí Lại Văn Hoàn, Phó chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên, cùng với việc tranh thủ nguồn nước, tỉnh đã chỉ đạo các hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp tăng cường kiểm tra đồng ruộng, gia cố bờ vùng, bờ thửa nhằm hạn chế thất thoát nước. Tại Nghệ An, kế hoạch sản xuất vụ đông xuân 2025-2026 được xây dựng với quy mô hơn 130.000ha cây trồng các loại, trong đó lúa chiếm 90.500ha.

Theo đồng chí Võ Thị Nhung, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An, ngành đã chủ động xây dựng lịch thời vụ phù hợp, khuyến cáo các địa phương gieo trồng tập trung và theo dõi sát diễn biến thời tiết để kịp thời hướng dẫn người dân ứng phó với nguy cơ rét đậm đầu vụ. Trong khi đó, tại Phú Thọ, vụ đông xuân năm nay đặt mục tiêu gieo trồng khoảng 80.800ha lúa. Tuy nhiên, đặc thù sản xuất năm nay là có tới 90% diện tích lúa xuân muộn, phụ thuộc vào nguồn nước sau các đợt xả từ hồ thủy điện. Nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp, Sở đã kiến nghị UBND tỉnh phân bổ kinh phí đầu tư, cải tạo các trạm bơm lấy nước ven sông ngay trong năm 2026, đặc biệt là các trạm bơm chiến lược. Đồng thời, duy trì nguồn kinh phí chống hạn hằng năm để nạo vét kênh mương, bảo trì hệ thống thủy lợi xuống cấp.

Không chỉ phụ thuộc vào thời tiết hay nguồn nước, thành công của vụ đông xuân còn nằm ở công tác chỉ đạo điều hành. Theo đồng chí Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc lấy nước phục vụ sản xuất năm nay có nhiều thuận lợi nên tỷ lệ đạt cao. Một số địa phương chậm tiến độ chủ yếu do tập quán canh tác hoặc chưa thu hoạch xong cây vụ đông, nhưng hoàn toàn có thể bổ sung bằng các giải pháp kỹ thuật để bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất. Để bảo đảm diện tích gieo trồng năm nay diễn ra đúng kế hoạch, trước Tết Nguyên đán, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cũng đã có công văn yêu cầu các địa phương chủ động điều hành sản xuất trước, trong và sau Tết; cắt cử cán bộ trực chuyên môn; theo dõi sát sinh vật gây hại và xử lý kịp thời các tình huống phát sinh.

Cụ thể, các tỉnh, thành phố cần tập trung chỉ đạo quyết liệt công tác sản xuất vụ đông xuân 2025-2026, bảo đảm triển khai đúng kế hoạch, an toàn và hiệu quả; thường xuyên bố trí lực lượng trực chuyên môn, duy trì thông tin thông suốt giữa các cấp quản lý, nhằm kịp thời xử lý các tình huống phát sinh do thời tiết bất lợi, thiếu nước sản xuất hoặc sinh vật gây hại. Đối với cây rau màu, các địa phương cần tổ chức thu hoạch kịp thời cây vụ đông trên đất trồng lúa, bảo đảm quỹ đất gieo cấy lúa đúng tiến độ; đồng thời cân đối kế hoạch sản xuất nhằm duy trì nguồn cung rau xanh sau Tết, tránh tình trạng thiếu hụt cục bộ.

Cùng với đó, theo dõi sát diễn biến thời tiết, hướng dẫn biện pháp bảo vệ cây trồng trong điều kiện bất lợi; chủ động phương án khôi phục sản xuất đối với diện tích bị ảnh hưởng sau Tết, bảo đảm sản xuất vụ đông xuân 2025-2026 đạt kết quả cao nhất.