Ngành mía đường gặp khó
Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA), tiêu thụ đường năm nay khá chậm, đẩy lượng đường tồn kho tăng kỷ lục. Tính đến nay, các nhà máy đường đã xuất được hơn 1,4 triệu tấn đường nhưng vẫn tồn kho hơn 715.000 tấn (tồn kho tại các nhà máy hơn 675.000 tấn, tại các công ty thương mại là hơn 40.000 tấn). Trong đó, ĐBSCL có lượng đường tồn kho khoảng 60.000 tấn. Đây là mức tồn kho rất cao, chiếm hơn 50% lượng đường sản xuất được.
Nông dân vùng mía nguyên liệu Phụng Hiệp (Hậu Giang) đang thu hoạch mía đường.
Một nghịch lý đang diễn ra là dù các doanh nghiệp sản xuất mía đường trong nước đang đối mặt với lượng đường tồn kho chồng chất, nhưng hằng năm nước ta vẫn nhập khẩu hàng trăm nghìn tấn đường với giá rẻ. Điều này khiến cả ngành mía đường và người nông dân rơi vào thua lỗ, nguy cơ phá sản. Hiện tại, các doanh nghiệp sản xuất mía đường đang phải đứng trước 2 sự lựa chọn khó khăn: Giảm giá bán và chấp nhận thua lỗ; hoặc để có lãi phải hạ giá thu mua nguyên liệu.
Một trong những nguyên nhân gây ra "bức tranh" không mấy sáng sủa của ngành mía đường là do đường nhập lậu tràn lan trên thị trường và giá bán thấp hơn so với đường sản xuất trong nước. Theo ước tính của ngành hải quan, lượng đường nhập lậu vào Việt Nam hằng năm trên dưới 450.000 tấn và giá bán thấp hơn đường sản xuất trong nước khoảng 2.000-3.000 đồng/kg. Đáng chú ý, ngoài đường nhập lậu từ Thái Lan, hiện nhiều doanh nghiệp đang tỏ ra lo ngại về một số chất tạo ngọt thay thế, nhất là loại đường lỏng bắp nhập từ Trung Quốc được các công ty bánh kẹo, nước ngọt tiêu thụ nhiều.
Một áp lực khác là tình trạng đường tạm nhập, tái xuất nhưng lại không xuất mà quay ngược lại bán trong nước. Ông Phạm Thành Hợp, Phó tổng giám đốc Công ty Cổ phần mía đường Sóc Trăng cho biết: “Gần hai năm nay, chúng ta không xuất khẩu được hạt đường nào sang Trung Quốc vì không cạnh tranh được với đường Thái Lan. Đã “đau đầu” với đường lậu, nay lại thêm đường tạm nhập, tái xuất khiến cho doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn”.
Trong bức tranh với nhiều gam màu tối của ngành mía đường niên vụ 2016-2017, người trồng mía cũng đang “ngồi trên đống lửa”. Dù diện tích mía ĐBSCL ngày càng thu hẹp nhưng giá mía lại có xu hướng thụt lùi làm thu nhập của bà con bấp bênh. Giá mía trong những năm qua cao nhất cũng chỉ ở mức 900 đồng/kg, trong khi bình quân giá thành sản xuất 1kg mía là 750-800 đồng. Ngoài ra, năm nay do ảnh hưởng của cơn bão số 2 và lũ về sớm khiến hàng ngàn héc-ta mía bị đổ ngã, nhiều diện tích ngoài đê bao có nguy cơ mất trắng. Ông Trần Văn Khá, ấp Long Trường, xã Hòa Mỹ, huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang than thở: “Năm nay mực nước cao hơn năm trước nên những ngày qua người trồng mía vùng này ăn ngủ không yên. Lo nhất là nhà máy đường vào vụ trễ thì mía sẽ giảm năng suất. Ở đây đa phần mía nằm ngoài đê bao, lũ về thu hoạch sớm thì không được mà trễ thì coi như chúng tôi mất trắng”.
Người dân thu hoạch mía tại vùng mía nguyên liệu Cù Lao Dung (Sóc Trăng).
Nâng cao năng suất, chất lượng
Trên địa bàn các tỉnh vùng ĐBSCL có 10 nhà máy chế biến đường. Niên vụ mía 2016-2017 có hai nhà máy ngừng hoạt động. Theo các chuyên gia nông nghiệp, ngành mía đường ĐBSCL đang yếu thế nhiều so với các nước trong khu vực. Nguyên nhân là do diện tích sản xuất manh mún, khó áp dụng khoa học công nghệ dẫn đến năng suất thấp, giá thành cao. Thông tin từ Hiệp hội Mía đường Việt Nam, hiện năng suất bình quân của cây mía chỉ đạt 64,7 tấn/ha, thấp hơn Thái Lan khoảng 10 tấn/ha. Cùng với đó là kỹ thuật thâm canh chưa hợp lý, cơ giới hóa trong sản xuất mía còn thấp và tổn thất sau thu hoạch còn quá cao.
Để có thể cạnh tranh với các nước trong quá trình hội nhập, theo ông Trần Văn Hùng, Phó tổng giám đốc Công ty Mía đường Cần Thơ (Casuco), các doanh nghiệp trong ngành cần đầu tư mạnh vào khâu sản xuất để nâng cao chất lượng đường. “Chúng ta phải loại bỏ hoàn toàn các giống mía đã được trồng quá lâu, thay vào đó là những giống mới có năng suất cao phù hợp với khí hậu và vùng đất canh tác. Đồng thời tạo ra các sản phẩm sau đường, như điện sinh khối từ bã mía, rượu cồn sinh học... để tăng thêm lợi nhuận cho chuỗi sản xuất”, ông Hùng nói. Trước tình hình đường nhập lậu tăng cao, tác động xấu đến tiêu thụ đường trong nước, bà Bùi Thị Quy, Chủ tịch Công ty TNHH Mía Đường-Cồn Long Mỹ Phát cho rằng: “Ngăn chặn đường lậu không phải là cách tốt nhất để giải quyết vấn nạn này. Các nhà máy đường phải có trách nhiệm phân phối đủ lượng đường trên thị trường, nhất là không nên “găm” hàng chờ giá. Khi Thái Lan chưa vào vụ, nếu đường trong nước chiếm giữ thị trường và giá cả phải chăng thì sẽ có thể chặn được đường lậu”.
Việc giảm thuế nhập khẩu đường từ các nước ASEAN theo lộ trình sẽ tạo ra sức ép không nhỏ đối với ngành mía đường Việt Nam. Ông Nguyễn Thành Long, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho rằng: “Trước mắt phải tăng mức xử phạt đối với việc nhập lậu đường, dừng ngay việc tạm nhập tái xuất và xem xét cho áp dụng mức thuế trong hạn ngạch 5% không chỉ cho sản phẩm đường từ các nước trong khu vực ASEAN mà còn từ các nước khác như Brazil, Australia, Ấn Độ… Về lâu dài cần phải tái cơ cấu ngành sản xuất mía đường, đặc biệt là giải quyết thấu đáo về phương thức thu mua, giá cả, xác định chữ đường nhằm lấy lại lòng tin của người trồng mía. Với cách làm này, doanh nghiệp sẽ không còn phải lo nông dân "bẻ kèo" dẫn đến thiếu hụt nguồn nguyên liệu”.
THÚY AN